3 Pułk Strzelców Granicznych – oddział Strzelców Granicznych.

Formowanie i zmiany organizacyjne W listopadzie 1918 w Zagłębiu Dąbrowskim został sformowany Szwadron Straży Granicznej. W marcu 1919 szwadron został przeformowany w 4 samodzielny dywizjon Straży Granicznej. Sztab pułku został rozlokowany we Włocławku przy ul. Toruńskiej 10. W tym samym miesiącu dywizjon został rozwinięty w 3 pułk Straży Granicznej, a w kwietniu przemianowany na 3 Pułk Wojskowej Straży Granicznej i podporządkowany Inspektoratowi Wojskowej Straży Granicznej. W lutym 1920 ze składu oddziału został wydzielony I dywizjon, na bazie którego został sformowany 4 pułk Strzelców Granicznych. Ponadto, w tym samym miesiącu, pułk wysłał uzupełnienie dla 1 samodzielnego dywizjonu Wojskowej Straży GranicznejDziennik Rozkazów Wojskowych Nr 6 z 21 stycznia 1919, poz. 254..

3 marca 1920 oddział został przemianowany na 3 pułk Strzelców Granicznych i podporządkowany Dowództwu Strzelców Granicznych. Dowództwo pułku stacjonowało we Włocławku.

Na dzień 1 maja 1920 pułk liczył 43 oficerów, 139 podoficerów, 1828 szeregowców, 171 koni wierzchowych, 56 koni taborowych, 1770 karabinów i 8 karabinów maszynowych. Posiadał też 26 wozów i 2 samochody.

Rozporządzeniem MSWojsk. z 13 listopada 1920 nakazano zluzowanie kolejnych pułków Strzelców Granicznych. Batalion wartowniczy nr 4/II przegrupowany z Dorohuska do Grudziądza otrzymał zadanie zastąpienia 3 pułku Strzelców Granicznych pełniącego wówczas służbę w Prusach Wschodnich na odcinku od Mławy do rozwidlenia Wisły z Nogatem.

14 listopada 1920 jeden podchorąży i 141 szeregowych oraz 153 konie pod dowództwem porucznika Józefa Węgra zostały wcielone do 21 pułku Ułanów Nadwiślańskich. Na początku 1921 pułk został rozformowany.

Służba graniczna 27 marca 1920 1 pułk Strzelców Granicznych obsadzał granicę OG „Pomorze” z obszarem plebiscytowym Prus Wschodnich od szosy Mława – Neidenburg do granic Wolnego Miasta Gdańska. Dowództwo pułku stacjonować miało wtedy w Brodnicy. W rzeczywistości stacjonowało w Grudziądzu, gdyż garnizon Brodnica zajęty był przez inne oddziały wojskowe.

Stan pułku na 1 maja 1920 wynosił 43 oficerów, 139 podoficerów, 1828 szeregowych, 171 koni wierzchowych, 56 konin taborowych i 2 samochody. W skład pułku wchodziły 2 dywizjony po 4 szwadrony strzelców granicznych (po 4 plutony w każdym) oraz szwadron szkolny. uzbrojenie: austriackie karabiny Mannlicher wz. 95 oraz karabiny maszynowe: Maxim wz. 1910 kal. 7,62, Colt kal. 7,62, Madsen kal 7,62, Maxim wz. 1908 kal. 7.92, Bergmann wz. 1915 kal. 7,92, Hotschkiss wz. 1914 kal. 8 mm oraz St. Etienne wz. 1907. Policyjny charakter jednostki sprawił, że jednostka nie posiadała szwadronu karabinów maszynowych (na etacie dopiero od 19 VIII 1920), baterii artylerii ani innych specjalistycznych pododdziałów. stan wyszkolenia, zaopatrzenia w części zamienne oraz amunicje w literaturze określono jako koszmarnyWojciech Zawadzki, Pomorze 1920, Bellona 2015, s. 85–86.. W końcu sierpnia 1920 pułk ponownie obsadził granicę polsko-niemiecką na odcinku Pepłówka – Małe Walichnowy. 4 listopada zmienił miejsce stacjonowania na Grupę koło Grudziądza. 25 listopada dowódcą został ppłk Ludwik Postępski. W związku z likwidacją Wojskowej Straży Granicznej, 3 Pułk Straży Granicznej został rozformowany z końcem 1920. Z części żołnierzy sformowano VIII Batalion Wartowniczy, reszta trafiła do 18 pułku ułanów, 8 Dywizjonu Żandarmerii w Toruniu oraz 11(21) pułku ułanów w Starej Wsi koło Warszawy. 65 zawodowych podoficerów trafiło do powstającej Straży CelnejWojciech Zawadzki, Pomorze 1920, Bellona 2015, s. 239..

4 grudnia 1920 rozpoczęto się luzowanie oddziałów Strzelców Granicznych w DOG „Pomorze” Całość granic przylegających do tego okręgu podzielono na pięć odcinków. Pierwszy od szosy Białuckiej do rozwidlenia Nogatu i Wisły, a ochraniany przez 3 Pułk Strzelców Granicznych, obsadzić miał batalion wartowniczy nr 4/II z miejscem postoju dowództwa w Grudziądzu. Długość odcinka luzowania wynosiła 225 km. Z powodu zbyt małego stanu osobowego, 4/II batalion nie był w stanie obsadzić pełnej długości odcinka. Chwilowo obsadził tylko odcinek od szosy Białuckiej do jeziora Żaryń, a czasowe mp dowództwa to Lubawa. Rozkaz dowódcy OGen. wskazywał następujące rozmieszczenie dowództw kompanii: Krasnołęka, Szczuplin, Grabowo, Sempławo. Zluzowany 1 dywizjon 3 pułku StG miał skoncentrować się w Lubawie, a stamtąd transportem kolejowym przegrupować się do Grupy, gdzie nastąpić miała likwidacja. II dywizjon pozostawał w dalszym ciągu na granicy. Dowództwo nad nim przejął zastępca dowódcy 3 pSt.G.

Kadra pułku dowódcy pułku ppłk Walter ppłk kaw. tyt. płk Eugeniusz Habich (6 III 1919Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 65 z 12 czerwca 1919, poz. 2051. – 9 XI 1920)

Według stanu na 29 maja 1920 szwadronami dowodzili: dowódca 1 szwadronu – rtm. Adam Lubiński dowódca 2 szwadronu – rtm. Artur Ożóg dowódca 3 szwadronu – por. Boguchwał Ogłaza dowódca 4 szwadronu – ppor. Jan Ursyn-Zamarajew dowódca 5 szwadronu – por. Zdzisław Szczepański dowódca 6 szwadronu – por. Karol Paderewski dowódca 7 szwadronu – por. Edward Woronowicz dowódca 8 szwadronu – ppor. Antoni MacherskiWojciech Zawadzki, Pomorze 1920, Bellona 2015, s. 85.

Obsada etatowa 8 września 1920: dowódca pułku – ppłk kaw. tyt. płk Eugeniusz Habich zastępca dowódcy pułku – mjr Albin Gołko adiutant pułku – por. Władysław Załuski kapelan pułku – kpt. Brunon Palmowski dowódca szwadronu szkolnego – rtm. Adam Łubieński oficer prowiantowy – ppor. Miron Fedorowski oficer kasowy – pchor. Jan Jeżak dowódca I dywizjonu – mjr Edmund Lubański adiutant dywizjonu – ppor. Jan Orłowski dowódca 1 szwadronu – ppor. Bolesław Gąsowski dowódca 2 szwadronu – rtm. Józef Broda dowódca 3 szwadronu – ppor. Joachim Wasilewski dowódca 4 szwadronu – ppor. Sarap Jerzy Wukiczewicz dowódca II dywizjonu – p.o. por. Rudolf Rozenberg dowódca 5 szwadronu – por. Zdzisław Szczepański dowódca 6 szwadronu – por. Karol Padarewski dowódca 7 szwadronu – por. Edward Woronowicz dowódca 8 szwadronu – ppor. Jan Ursyn-Zamarajew dowódca szwadronu karabinów maszynowych – por. Lucjan Skirgajło Ponadto: dowódca II dywizjonu – mjr Kazimierz Sokołowski – od 1 stycznia 1919Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 71 z 28 czerwca 1919, poz. 2300. od 16 VIII 1920 kapelanem był ks. Brunon Palmowski. oficer szwadronu szkolnego – por. Jan Ciepliński

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Grzegorz Łukomski, Bogusław Polak, Mieczysław Wrzosek, Wojna polsko-bolszewicka 1919–1920, Koszalin 1990.

(sygn.18/203.)

(sygn.15/86.)

Strzelcy Graniczni 1920–1921, .

Kategoria:Pułki Strzelców Granicznych Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej we Włocławku Kategoria:Wojsko Polskie w Ciechanowie Kategoria:Wojsko Polskie w Grudziądzu Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1920 Kategoria:Polskie jednostki graniczne rozwiązane w 1921