Sy Montgomery (ur. 7 lutego 1958 we Frankfurcie, Niemcy) – amerykańska dziennikarka, pisarka i scenarzystka mieszkająca i tworząca w Hancock (hrabstwo Hillsborough, New Hampshire), przyrodniczka i podróżniczka, autorka ok. 20 wyróżnionych nagrodami książek dla dzieci i dla dorosłych, o której w The Boston Globe napisano, że jest częściowo Indianą Jonesem, a częściowo Emily Dickinson.
Życiorys Urodziła się w roku 1958 w Niemczech, we Frankfurcie nad Menem, gdzie stacjonowała wówczas jednostka jej ojca, wysokiej rangi wojskowego. Była jedynaczką. Miała bardzo bliski kontakt z ojcem, który lubił podróże i zwierzęta. thumb|240px|Brooklyn Army Terminal Gdy miała dwa lata wspólnie spędzali wiele godzin we frankfurckim ogrodzie zoologicznym. Zwierzęta obserwowała bardzo cierpliwie, zamiast bawić się z rówieśnikami (uważała, że są zbyt hałaśliwi i nieobliczalni). Ojciec chwalił zdolność koncentracji, a matka obawiała się, że jej rozwój nie przebiega prawidłowo. Po latach, w książce Sy Montgomery Dobra świnka, dobra znalazło się wspomnienie:
Rodzina często zmieniała miejsce zamieszkania; najdłużej – ponad cztery lata – mieszkała w Fort Hamilton na Brooklynie (kwatera 255).
W roku 1979 Sy Montomery ukończyła Syracuse University (kierunki: dziennikarstwo, język francuski i psychologia). W czasie studiów pracowała w redakcji uniwersyteckiej gazety Daily Orange, której redaktorem naczelnym był jej przyszły mąż, Howard Mansfield:
Po skończeniu studiów zdecydowali się na małżeństwo, mimo jednoznacznego sprzeciwu rodziców Sy – nie przyjechali na ślub i listownie przysłali informację, że wyrzekają się córki. Wcześniej matka wyjaśniała – mówiąc „wolniej niż zwykle ze swoim arkansaskim akcentem” – że Howard „nie miał „prawdziwej” pracy, śmiał się zbyt głośno, jego włosy wyglądały jak siano i nie wiązał sznurowadeł w tenisówkach”, a poza tym „nic na to nie poradzi, że jest Żydem” (rodzice Howarda „wybaczyli nawet krzyżyk, który nosiłam na szyi”). Kontakt z rodzicami został nawiązany po dwóch latach, z inicjatywy Sy, gdy pośrednio dotarła do niej wiadomość, że ojciec jest umierający z powodu nowotworu płuc. Opiekowała się chorym do jego śmierci (stosunki z matką były niedobre). W wydanej w tym czasie swojej książce zamieściła listę podziękowań, kończącą się zdaniem:
Po śmierci ojca utrzymywała z matką kontakt korespondencyjny i telefoniczny. Do zacieśnienia więzi nie doszło. Matka zmarła wkrótce po rozpoznaniu nowotworu trzustki. Umierała spokojnie, niecierpliwie oczekując spotkania z mężem (spokój zakłócała obawa, czy on jest w niebie). thumb|240px|Biblioteka Publiczna przy głównej ulicy Hancock (1905) Sy Montomery i Howard Mansfield – wielbiciele zwierząt i naturalnych krajobrazów – byli zdecydowani zamieszkać poza dużymi aglomeracjami. W latach 80. wynajmowali przybudówkę do starego wiktoriańskiego domu na granicy New Hampshire i Massachusetts, a następnie wynajęli połowę dwurodzinnego gospodarstwa w Hancock w Hrabstwie Hillsborough (New Hampshire). Tam wspólnie opiekują się swoimi przyjaciółmi-zwierzętami i piszą książki: Howard Manswild – dotyczące historii, kultury i psychologii, Sy Montgomery – przyrodniczo-przygodowe, dla dorosłych i dla dzieci, zawierające opisy przyrody trudno dostępnych okolic świata (pisze również scenariusze dla National Geographic Channel. Zdaniem redakcji The Boston Globe jej duch przygody kojarzy się z postacią Indiany Jonesa, a styl tekstów – z utworami Emily Dickinson. The New York Times nazwał ją poetką i naukowcem, w równych częściach.
Dzieląc czas między pobyty w domu w Hancock i podróże, Sy Montgomery odczuwa pełnię. Pisała na ten temat m.in.:
Podróże
W celu przeprowadzenia obserwacji największych ze słodkowodnych delfinów, żyjących w Amazonce (zob. Inia), odbyła cztery wyprawy do Peru i Brazylii, gdzie pływała z piraniami i „elektrycznymi węgorzami”. W wyprawach uczestniczył fotograf Nic Bishop (biorący udział również w innych podróżach). Efektem obserwacji była m.in. książka Encantado: Pink Dolphin of the Amazon. W Zairze obserwowała goryle (musiała uciekać przed rozzłoszczonym silverback) i 18-tysięcy węży pończoszników w ich jamie na Manitobie, w Kostaryce została ukąszona przez wampira, na Borneo – rozebrana przez orangutana. Zajmowała się tarantulami w Gujanie Francuskiej. W Kambodży, Laosie i Tajlandii poszukiwała – wraz z biologiem Garym Galbreathem – nieznanego gatunku niedźwiedzia (Golden Moon Bear).
Wspominając obserwacje groźnych dla ludzi azjatyckich tygrysów w indyjskich namorzynach rejonu Sundarbany w delcie Gangesu Sy Montgomery napisała m.in.:
Te niekorzystne okoliczności pozwoliły jej nawiązać trwałą przyjaźń z bengalskim przewodnikiem – Girindrą. Podczas kolejnych wypraw była serdecznie goszczona w jego domu – własnoręcznie zbudowanej glinianej chatce, krytej strzechą, w której mieszkała razem z żoną, matką i ośmiorgiem dzieci Girindry. Nazywał ją swoją „młodszą duchową siostrą” (po jej powrocie do Hancock w korespondencji między „duchowym rodzeństwem” pomaga tłumacz – nauczyciel w sundarbańskiej wiosce).
Druga połowa pełni Jedna z książek nie dotyczy wrażeń z dalekich wypraw, lecz opieki nad świnią, przygarniętą przez Sy i Howarda jako malutkie chore prosię. W popularnej książce The Good Good Pig: The Extraordinary Life of Christopher Hogwood (wydanej w Polsce w roku 2015 pt. Dobra świnka, dobra) Sy Montgomery zawarła liczne fragmenty autobiograficzne. Nadaje to szczególny charakter książce o emocjonalnej więzi z mężem i domowymi zwierzętami, a zwłaszcza ze szczęśliwą świnią (nazwaną na cześć brytyjskiego muzyka). Przez 14 lat była pielęgnowana w oborze obok domu w Hancock, początkowo przez Sy i Howarda, a następnie przez rosnące grono zaprzyjaźnionych sąsiadów. Zdaniem Sy Chris nauczył wielu ludzi odczuwania szczęścia. Stosunek do Chrisa obrazuje też fragment książki Dobra świnka, dobra, ilustrujący również styl autorki:
Książki Opublikowano m.in. (wybór według Goodreads), daty wydań według books.google.pl): 1991, 2009 – Walking with the Great Apes: Jane Goodall, Dian Fossey, Birute Galdikas 2000, 2001, 2009 – Journey of the Pink Dolphins: An Amazon Quest 2004, 2011 – The Tarantula Scientist (fotograf: Nic Bishop) 2006, 2007, 2008 – The Good Good Pig: The Extraordinary Life of Christopher Hogwood 2006, 2009 – The Quest for the Tree Kangaroo: An Expedition to the Cloud Forest of New Guinea (Scientists in the Field Series, fotograf: Nic Bishop) 2009, 2012 – Saving the Ghost of the Mountain: An Expedition Among Snow Leopards in Mongolia (fotograf: Nic Bishop) 2010 – Kakapo Rescue: Saving the World's Strangest Parrot (fotograf: Nic Bishop) 2010, 2011 – Ptakologia, ang.Birdology: Adventures with a Pack of Hens, a Peck of Pigeons, Cantankerous Crows, Fierce Falcons, Hip Hop Parrots, Baby Hummingbirds, and One Murderously Big Living Dinosaur (polskie wyd. Marginesy, 2018, tłum. Adam Pluszka) 2012 – Temple Grandin: How the Girl Who Loved Cows Embraced Autism and Changed the World (współautorstwo: Temple Grandin) 2015 – The Soul of an Octopus: A Surprising Exploration into the Wonder of Consciousness Wyróżnienia Sy Montgomery i Nic Bishop (jako fotograf) pracą The Snake Scientist (1999) rozpoczęli publikowanie w wydawnictwie Houghton Mifflin wielokrotnie nagradzanej serii Scientists in the Field. Sy Montgomery otrzymała również m.in.: nagrodę od Children's Book Guild of Washington (2010) D.C.'s Nonfiction Award za zbiór wybitnych prac opartych na faktach Orbis Pictus Award za książkę dla dzieci pt. Quest for the Tree Kangaroo: An Expedition to the Cloud Forest of New Guinea (2007) wyróżnienie książki Quest for the Tree Kangaroo tytułem tytułem Honor book for the ALA Sibert Award
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne A video interview with Sy Montgomery Transcript from Reading Rockets' interview with Sy Montgomery Sy Montgomery Open iTunes to buy and download books
Kategoria:Amerykańscy dziennikarze Kategoria:Amerykańscy pisarze Kategoria:Amerykańscy podróżnicy i odkrywcy Kategoria:Przyrodnicy Kategoria:Urodzeni w 1958 Kategoria:Ludzie urodzeni we Frankfurcie nad Menem