Mieczysław Cena

Mieczysław Romuald Cena (ur. 3 kwietnia 1908 w Jarosławiu, zm. 9 lutego 1990 we Wrocławiu) – polski uczony i działacz społeczny, profesor nauk weterynaryjnych, twórca polskiej szkoły naukowej zoohigieny i dobrostanu zwierząt, nauczyciel akademicki

Życiorys Pochodził z rodziny o długich tradycjach obywatelskich wywodzącej się z Morawska koło Jarosławia. Był jednym z czterech synów urzędnika jarosławskiego magistratu Tomasza (1880–1945) i Władysławy (1890–1977) z Bednarskich, którzy swoich synów (Eugeniusz – lekarz, Mieczysław, Bolesław – lekarz weterynarii i wiolonczelista, koncertmistrz Filharmonii Opolskiej oraz Bronisław – prawnik) wykształcili do poziomu stopnia doktora. Byli krewnymi Roberta Ceny z Morawska, posła (1897–1900) z grupy księdza Stanisława Stojałowskiego do austriackiej Rady Państwa w Wiedniu.

Po uzyskaniu (1926) matury klasycznej w Państwowym Gimnazjum I w Jarosławiu Mieczysław rozpoczął studia w Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie. Był zawodnikiem Akademickiego Związku Sportowego Lwów (AZS) i zdobył mistrzostwo Polski w rzucie oszczepem oburącz (1929) oraz zajął trzecie miejsce w pięcioboju lekkoatletycznym (1928). W 1930 razem z braćmi był założycielem Sekcji Jarosławskiej AZS. W 1932 uzyskał dyplom lekarza weterynarii. Następnie odbył służbę wojskową w Wołyńskiej Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, którą ukończył jako prymus rocznika 1932/33 w oddziale służby weterynaryjnej. W końcu 1934 uzyskał doktorat nauk weterynaryjnych lwowskiej Akademii za pracę wykonaną pod kierunkiem prof. Alfreda Trawińskiego.

thumb|left|Mieczysław Cena (w środku), jego syn Krzysztof (z lewej) i Adam Harasowski po pogrzebie Tadeusza Szeligowskiego w Poznaniu, 15 stycznia 1963 thumb|left|Mieczysław i Zofia Cena we wrocławskim mieszkaniu, 1972 W 1937 ożenił się z lwowską prawniczką, Zofią Marią Antoniną z Beynarowiczów (1908–1995). Pracę zawodową rozpoczął jako okręgowy lekarz weterynarii w Orzegowie (obecnie dzielnica Rudy Śląskiej) i równocześnie został redaktorem popularnej rubryki przyrodniczej wydawanego w Krakowie Ilustrowanego Kuryera Codziennego, gdzie publikował poczytne felietony na tematy związane z hodowlą zwierząt. Przyjaźń z sekretarz redakcji IKC, Jadwigą Harasowską, późniejszą działaczką polonijną w Wielkiej Brytanii, i jej mężem, Adamem Harasowskim, znawcą twórczości Chopina, kompozytorem i pianistą trwała całe ich życie.

Niedługo przed wybuchem II wojny światowej napisał dla IKC cykl artykułów krytycznych wobec hitlerowskich Niemiec, co spowodowało umieszczenie jego nazwiska na niemieckich i sowieckich listach proskrypcyjnych. Podczas wojny ukrywał się z rodziną w Czyżowie Szlacheckim w okolicach Sandomierza i pracował dorywczo jako lekarz weterynarii.

Po zakończeniu działań wojennych zamieszkał w Krakowie i przez rok pracował w Katedrze Fizjologii i Żywienia Zwierząt Wydziału Rolniczego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Równocześnie uzyskał absolutorium z zakresu rolnictwa. W listopadzie 1946 przeniósł się do Wrocławia, gdzie został adiunktem w Katedrze Hodowli Ogólnej, kierowanej przez profesora Tadeusza Olbrychta, na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej ówczesnego Uniwersytetu i Politechniki.

thumb|160px|Tablica pamiątkowa na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu thumb|160px|Grobowiec na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu, pole 1 boczne, 490 thumb|160px|Tablica upamiętniająca Mieczysława Cenę, jego braci Eugeniusza i Bolesława oraz Roberta Cenę na grobowcu rodziny na Starym Cmentarzu w Jarosławiu W 1948 uzyskał stypendium rządu szwajcarskiego na pracę naukową w Obserwatorium Fizyczno-Meteorologicznym w Davos, gdzie wykonał część doświadczalną pracy habilitacyjnej o wpływie promieniowania słonecznego na zwierzęta gospodarskie. Habilitację wraz ze stopniem docenta uzyskał w 1949. W 1951 objął Katedrę Zoohigieny w nowo utworzonej Wyższej Szkole Rolniczej we Wrocławiu. W 1954 zorganizował działalność wydawniczą tej uczelni. W 1956 na Zjeździe Polskiego Towarzystwa Zootechnicznego w Lublinie wygłosił ostrą krytykę pseudoteorii (łysenkizm) sowieckiego genetyka Trofima Łysenki. Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w 1957, a profesora zwyczajnego w 1966. W latach 1964–1965 był prorektorem Wyższej Szkoły Rolniczej.

Był kuratorem Akademickiego Związku Sportowego we Wrocławiu. Brał udział w studenckich obozach naukowych i sportowych. W latach powojennych wspierał działalność Związku Kynologicznego.

Był popularnym wykładowcą (szczególnie w latach 80. XX w.) i wychowawcą młodzieży w duchu patriotycznym i religijnymw niezależnych ośrodkach duszpasterstwa akademickiego. Uważano go za autorytet dla innych twórców. Był współpracownikiem ks. Aleksandra Zienkiewicza, a także ks. Franciszka Blachnickiego, założyciela Ruchu „Światło-Życie”. W 1956 był jednym z założycieli wrocławskiego Klubu Inteligencji Katolickiej.

Został pochowany na Cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu (pole 1, aleja boczna, grób 490) nazywanym wrocławską „nekropolią profesorską”.

Dorobek naukowy i pisarski Mieczysław Cena jest uznawany za twórcę polskiej zoohigieny, specjalizował się również w bioklimatologii i etologii stosowanej. Piętnastu jego uczniów uzyskało habilitację i profesurę. Wypromował dwudziestu dwóch doktorantów i był opiekunem ponad stu prac magisterskich. Stworzył polską szkołę naukową zoohigieny i dobrostanu zwierząt, która obejmowała interdyscyplinarne powiązania z bioklimatologią, budownictwem inwentarskim, mechanizacją zootechniczną, ekologią zwierząt gospodarskich oraz pogranicza zootechniki i medycyny weterynaryjnej. Zajmował się gerontologią zwierząt. Interesował się filozoficznymi aspektami nauki.

Książka Ku doskonałości wydana w 2013 zawiera jego wykład o doskonaleniu się w duchu religijnym i jej treść jest źródłem refleksji.

Wybrane publikacje

Członkostwo przedstawiciel Wyższej Szkoły Rolniczej we Wrocławiu w Komitecie Weterynaryjnym oraz Zootechnicznym Polskiej Akademii Nauk; członek Rady Naukowo-Technicznej przy Ministrze Rolnictwa; członek Rady Naukowej Instytutu Weterynarii w Puławach; członek Rady Naukowej Przemysłowego Instytutu Maszyn Rolniczych w Poznaniu; przewodniczący Wydziału Rolniczego Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, od 1980 członek honorowy.; wiceprezydent Międzynarodowego Towarzystwa Higieny Zwierząt (ISAH).

Był członkiem Rady Programowej czasopisma „Medycyna Weterynaryjna”.

Odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Złota Odznaka AZS Złota Odznaka ZSP Medal za Zasługi w Rozwoju Akademii Rolniczej (1975) Medal Zasłużonym dla Nowosądecczyzny Odznaka Honorowa Polskiego Towarzystwa Zootechnicznego

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie Kategoria:Członkowie Komitetu Zoologicznego PAN Kategoria:Członkowie Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego Kategoria:Ludzie urodzeni w Jarosławiu (Polska) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu Kategoria:Polscy przedstawiciele nauk weterynaryjnych Kategoria:Prorektorzy uczelni w Polsce Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Zmarli w 1990 Kategoria:Polscy pisarze katoliccy Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Weterynaryjnych PAN