Pesa Sundeck – rodzina wagonów piętrowych produkowana przez zakłady Pesa z Bydgoszczy. W jej skład wchodzą wagony sterownicze (typ konstrukcyjny 316B) i wagony środkowe (typ konstrukcyjny 416B), które w połączeniu z lokomotywami z rodziny Pesa Gama tworzą pociągi w systemie push-pull.
15 kwietnia 2014 Koleje Mazowieckie zamówiły 22 wagony Sundeck oraz 2 elektrowozy Gama. Według podpisanej umowy pojazdy miały zostać dostarczone do 17 sierpnia 2015, ale produkcja opóźniła się. Pod koniec września 2015 na targach Trako w Gdańsku miała miejsce premiera rodziny wagonów Sundeck. W połowie grudnia 2015 natomiast ukończono produkcję wszystkich zamówionych pojazdów i do końca 2015 dokonano ich odbioru. Włączenie do eksploatacji miało miejsce 31 stycznia 2016.
Historia Pierwsze wagony piętrowe w Polsce thumb|Wagon serii Bipa Pierwszymi kolejowymi wagonami piętrowymi eksploatowanymi na dzisiejszych ziemiach polskich były dwa piętrowe wagony silnikowe systemu Thomasa z 1883 należące do Kolei Oleśnicko-Gnieźnieńskiej. Pierwszym pojazdem tego rodzaju na PKP był natomiast wagon oznaczony jako Breslau 970, który podczas modernizacji taboru berlińskiej kolei miejskiej został około 1912 przekazany do dyrekcji wrocławskiej, a po I wojnie światowej trafił do Polski i otrzymał numer 11344 BC. W 1931 został skasowany.
Pierwsze wagony piętrowe wytworzone na obecnych ziemiach polskich powstały w 1936 w Linke-Hofmann-Busch we Wrocławiu. Po II wojnie światowej pojazdy tego rodzaju produkowały od 1952 dla Deutsche Reichsbahn i od 1959 dla innych krajów socjalistycznych zakłady Waggonbau Görlitz. W latach 1959–1977 PKP zamówiły i otrzymały łącznie 473 zespoły czterowagonowe oraz 57 pojedynczych wagonów, które początkowo oznaczono serią Bipa, a w 1985 przemianowano na Bhp. W 1974 zakłady Waggonbau Görlitz rozpoczęły produkcję seryjną wagonów piętrowych nowego typu, które pozbawione były wad konstrukcyjnych poprzednich modeli. W latach 1988–1989 do Polski dostarczonych zostało 160 egzemplarzy, którym przydzielono serię Bdhpumn.
Geneza wagonów Sundeck thumb|Wagon Bombardier Twindexx W lipcu 2007 Koleje Mazowieckie zamówiły u przedsiębiorstwa Bombardier Transportation 11 wagonów sterowniczych i 26 wagonów środkowych z rodziny Twindexx. Zostały one wprowadzone do eksploatacji we wrześniu 2008, natomiast w sierpniu 2011 do użytku weszły lokomotywy Traxx P160 DC, dzięki którym przewoźnik jako pierwszy w kraju uruchomił pociągi w systemie push-pull.
We wrześniu 2013 PKP Intercity ogłosiły przetarg na dostawę 10 piętrowych elektrycznych zespołów trakcyjnych. Zgłosiło się 6 potencjalnych wykonawców, ale ostatecznie przetarg nie został rozstrzygnięty i żadne pojazdy nie zostały zamówione.
W listopadzie 2013 Koleje Mazowieckie, po unieważnieniu pierwszego postępowania, ponownie ogłosiły przetarg na dostawę kolejnych 22 wagonów piętrowych i 2 lokomotyw do formowania pociągów push-pull. Wymogiem konkursu była kompatybilność nowego taboru z już posiadanymi pojazdami, dlatego spodziewano się oferty ze strony Bombardiera. Ostatecznie przedsiębiorstwo nie wystartowało w przetargu, a zamówienie zostało udzielone zakładom Pesa z Bydgoszczy.
Projekt thumb|Logo rodziny Na potrzeby ogłoszonego w 2013 przez PKP Intercity przetargu na składy piętrowe, biuro projektowe Pesy opracowało koncepcję piętrowych EZT. Wagony piętrowe zaoferowane w przetargu Kolei Mazowieckich to zmodyfikowana wersja tego projektu, która zgodnie z wymogiem konkursu współgra z wagonami Twindexx. Pociąg push-pull z tymi wagonami tworzy lokomotywa Gama. Wygląd zewnętrzny wagonów zaprojektował Bartosz Piotrowski, koncepcję wnętrza opracowali Mariusz Gorczyński i Wojciech Reszeta, natomiast kabina maszynisty została wykonana według projektu Mariusza Gorczyńskiego.
Wagony Pesa Sundeck to pierwsze wagony piętrowe polskiej konstrukcji, a w połączeniu z lokomotywą Pesa Gama również pierwszy skład push-pull polskiej konstrukcji. Swoją nazwę zawdzięczają słonecznemu górnemu pokładowi.
Realizacja zamówienia
15 kwietnia 2014 Koleje Mazowieckie podpisały z Pesą umowę na dostawę 2 wagonów sterowniczych, 20 wagonów środkowych i 2 elektrowozów Gama wraz z ich czteroletnim serwisem w zakładach ZNTK „Mińsk Mazowiecki”. Określono, że dostawy pojazdów mają mieć miejsce między 15 stycznia a 17 sierpnia 2015. Producent zadeklarował wtedy, że pierwsze wagony będą gotowe w styczniu bądź lutym następnego roku i po procesie homologacji trafią do przewoźnika w czerwcu bądź lipcu 2015.
W połowie stycznia 2015 trwała budowa konstrukcji pojazdów i ram wózków. Zakładano, że budowa wagonu środkowego zakończy się w marcu, a wagonu sterowniczego pod koniec kwietnia. Następnie planowano skierować skład do badań i otrzymać dopuszczenie do ruchu pod koniec lipca. Dostawy miały być realizowane między 3 a 17 sierpnia.
Na początku lipca 2015 pierwszy wagon środkowy był gotowy i po badaniach przeprowadzonych w Instytucie Pojazdów Szynowych „Tabor”. W trakcie budowy pojazdów producent napotkał problemy związane z kompatybilnością z wagonami Twindexx. Po ich pokonaniu ustalono z przewoźnikiem testy nowych pojazdów z taborem Bombardiera mające na celu sprawdzenie zastosowanych rozwiązań w praktyce. 14 lipca rozpoczęto jazdy techniczne wagonu środkowego, podczas których sprawdzano parametry pracy poszczególnych elementów układów, prawidłowe funkcjonowanie instalacji i urządzeń oraz zachowanie przy hamowaniu, przyspieszaniu i jeździe z prędkością konstrukcyjną 160 km/h. Od 31 sierpnia do 14 września na torze doświadczalnym Instytutu Kolejnictwa w Żmigrodzie testowano wagon środkowy 416B-001 prowadzony lokomotywą Bombardier Traxx. Na początku września 2015 trwały prace nad drugą lokomotywą i następnymi egzemplarzami wagonów. Planowano wówczas zakończyć dostawy w I dekadzie grudnia.
Od 22 do 25 września 2015 na gdańskich targach Trako prezentowano wagon środkowy 416B-002 (choć wcześniej planowano zaprezentować cały pociąg push-pull). 23 września podczas imprezy miała miejsce oficjalna premiera wagonu. W trakcie wydarzenia grudniowy termin dostawy wszystkich pojazdów doprecyzowano na 7 grudnia.
5 października 2015 na tor doświadczalny nieopodal Żmigrodu przyjechał pociąg składający się z lokomotywy Gama oraz obydwu typów wagonów piętrowych Sundeck w zestawieniu 111Eb-001+416B-001+416B-002+316B-001, a następnego dnia rozpoczęto jego testy. Według wówczas obowiązujących planów miały one potrwać do 24 października, a do 29 października w Instytucie Kolejnictwa w Warszawie miały zostać wykonane pozostałe badania, których nie można było zrealizować pod Żmigrodem. Ostatecznie na początku listopada kontynuowane były jazdy testowe i badania na torze doświadczalnym, a ponadto trwały prace nad wszystkimi wagonami. Pod koniec listopada nadal trwały testy, producent zobowiązał się do dostarczenia wagonów do końca roku, natomiast przewoźnik zapowiedział naliczenie przewidzianych w umowie kar związanych z opóźnieniem w realizacji zamówienia.
9 grudnia 2015 Urząd Transportu Kolejowego wydał terminowe świadectwo numer T/2015/0100 dopuszczające do ruchu wagony środkowe typu 416B, a 17 grudnia terminowe świadectwo numer T/2015/0105 dla wagonów sterowniczych typu 316B. Tego samego dnia ukończono produkcję wszystkich zamówionych wagonów, które wcześniej uzyskały kompatybilność z wagonami Bombardiera. 18 grudnia przewoźnik odebrał 9 wagonów środkowych i 1 wagon sterowniczy, po czym rozpoczęto jazdy testowe tych pojazdów bez pasażerów. Trwały wówczas również szkolenia maszynistów. 23 grudnia odebrano 4, a 29 grudnia 3 wagony środkowe. 30 grudnia Koleje Mazowieckie odebrały ostatnie 4 wagony środkowe i drugi wagon sterowniczy, czym zakończono zamówienie.
13 stycznia 2016 na stacji Warszawa Wschodnia miało miejsce oficjalne przekazanie wszystkich zamówionych wagonów Sundeck i lokomotyw Gama połączone z przejazdem do stacji Warszawa Rembertów.
Konstrukcja Charakterystyka ogólna Wagony Pesa Sundeck to dwupoziomowe, bezprzedziałowe wagony 2. klasy. W podstawowej konfiguracji tworzą one pociąg push-pull składający się z lokomotywy, 6 wagonów środkowych typu 416B i wagonu sterowniczego typu 316B. Takie zestawienie pozwala na przewiezienie 1700 pasażerów. Prędkość eksploatacyjna wagonów wynosi 160 km/h. Ponadto mogą one być łączone z wagonami Bombardier Twindexx w konfiguracji: lokomotywa i wagon sterowniczy Pesy, wagony środkowe Bombardiera, lokomotywa i wagon sterowniczy Bombardiera, wagony środkowe Pesy.
Nadwozie Pudło i poszycie wagonów jest stalowe, spawane oraz pokryte warstwą antygraffiti. Każdy pojazd jest wyposażony w dwie pary drzwi odskokowo-przesuwnych na stronę o szerokości 1300 mm.
Przejście międzywagonowe jest osłonięte wałkami gumowymi. Drzwi międzywagonowe o szerokości 500 mm są napędzane elektrycznie i otwierane przyciskiem oraz wyposażone w układ rewersujący w przypadku napotkania przeszkody.
Na czole wagonu sterowniczego zamontowano zderzaki z elementami pochłaniającymi energię zderzenia. Zamiast lusterek zastosowano zewnętrzne kamery wsteczne, a ponadto zainstalowano kamerę rejestrującą obraz ze szlaku.
W niszach w konstrukcji dachu na każdym z końców wagonu umiejscowiono urządzenia klimatyzacyjne i przetwornicę statyczną.
Wnętrze
Wnętrze pojazdów jest wyposażone w klimatyzację, ogrzewanie nawiewne, monitoring i bezprzewodowy internet. Oświetlenie zapewniają dwa rzędy jarzeniówek umieszczone we wnęce sufitowej. System informacji pasażerskiej ma możliwość lokalizacji kolejnego przystanku z wykorzystaniem GPS. Trasa przejazdu pokazywana jest na wyświetlaczach diodowych, a ponadto obsługa ma możliwość wygłaszania komunikatów. W pobliżu drzwi wejściowych zamontowano urządzenia interkomu, a nad wejściami czujniki systemu zliczania pasażerów. Większość poręczy umieszczono w wycięciach w ścianach, zwiększając tym samym szerokość przejścia. We wszystkich pojazdach zamontowano wieszaki na ubrania i ostrzegawcze żółto-niebieskie pasy pod sufitem. Na wyposażeniu każdego wagonu są również drabinki ewakuacyjne.
W większości przestrzeni pasażerskiej zastosowano szeregowy układ siedzeń, w którym na tylnej stronie oparcia każdego z foteli zamontowano drewniany stolik odchylny oraz gazetnik. Na górnym i dolnym pokładzie każdego z wagonów oraz pokładzie pośrednim wagonu środkowego umiejscowiono dwie pary siedzeń naprzeciwległych z rozkładanymi stolikami, a w pobliżu schodów na górnym pokładzie wagonu środkowego zamontowano dwa miejsca odchylne. Podłokietniki przy ścianach są stałe, a wszystkie pozostałe ruchome. Od strony środkowego przejścia pod siedzeniami zamontowano śmietniczki. Na każdą parę foteli przypada jedno gniazdko elektryczne. Siedzenia są numerowane. Nad fotelami, w pobliżu półek bagażowych, zamontowano kieszonki na karteczki z rezerwacjami miejsc. Na uchwytach dla osób stojących natomiast umieszczono tabliczki z numerami miejsc zapisanymi zarówno liczbami, jak i alfabetem Braille’a.
Na jednym z pokładów pośrednich każdego wagonu środkowego jest toaleta. Wagony te są również przystosowane do montażu w przyszłości automatu z przekąskami i biletomatu. Pojazdy te nie są wyposażone w stojaki na bagaż.