HMS Minerva – brytyjski krążownik pancernopokładowy typu Eclipse, zbudowany dla Royal Navy pod koniec lat 90. XIX wieku. Od 1897 roku pełnił służbę na Wyspach Brytyjskich i Morzu Śródziemnym. Brał udział w I wojnie światowej, oznaczony numerami taktycznymi P32, P1A i P7A, działając m.in. na Morzu Śródziemnym, Morzu Czerwonym, w Indiach, Afryce i na Dalekim Wschodzie. Do jego osiągnięć bojowych zalicza się zatopienie we wrześniu 1914 roku austro–węgierskiego statku handlowego „Bathori” oraz udział w zniszczeniu w kwietniu 1915 roku osmańskiego torpedowca „Demirhisar”. Brał udział w operacjach desantowych i ostrzale celów lądowych w rejonie Akaby, podczas bitwy o Gallipoli oraz w Niemieckiej Afryce Wschodniej. W 1920 roku okręt zakończył służbę i został sprzedany w celu złomowania.
Projekt i budowa
HMS „Minerva” był jednym z dziewięciu krążowników pancernopokładowych typu Eclipse, zbudowanych w latach 1893–1898, które były następcami krążowników typu . Miały większe rozmiary i wyporność (o ponad 1200 ts), wyższą wolną burtę, pojemniejsze zasobnie węglowe (a przez to większy zasięg), silniejsze uzbrojenie główne (o trzy działa kal. 152 mm więcej) i opancerzenie przy zachowaniu podobnej do poprzedników prędkości.
Stępkę krążownika położono w w Chatham 4 grudnia 1893 roku, a wodowanie odbyło się niemal dwa lata później – 23 września 1895 roku. Nazwę HMS „Minerva” otrzymał jako szósty z kolei okręt w brytyjskiej marynarce wojennej, nawiązywała ona do rzymskiej bogini Minerwy. Koszt budowy okrętu wyniósł 244 046 £.
Dane taktyczno–techniczne Charakterystyka ogólna „Minerva” miała wyporność 5690 ton (5600 długich ton) przy długości całkowitej 113,7 metra (106,7 metra między pionami), szerokości 16,3 metra i zanurzeniu 6,25 metra. Posiadała podwyższony pokład dziobowy, za którym znajdował się pomost bojowy; na śródokręciu nie miała ciągłej nadbudówki, jedynie w części rufowej znajdował się niewielki pomost nawigacyjny. Dziobnica miała formę taranową, lekko wysuniętą do przodu. Sylwetkę wyróżniały dwa wąskie, szeroko rozstawione i lekko pochylone do tyłu kominy oraz dwa także pochylone maszty palowe. Zasobnie węglowe umieszczono przy burtach, co stanowiło prowizoryczną osłonę przeciwtorpedową. Załoga okrętu składała się z 437 oficerów i marynarzy.
Urządzenia napędowe Okręt był napędzany dwoma trzycylindrowymi pionowymi maszynami parowymi potrójnego rozprężania, z których każda poruszała jedną śrubę napędową. Parę dostarczało osiem opalanych węglem cylindrycznych kotłów. Maszyny osiągały moc łączną 8000 KM, co pozwalało na osiągnięcie prędkości maksymalnej 18,5 węzła (na próbach przy przeciążeniu maszyn osiągnięto 19,6 węzła przy 8221 KM i 20,34 węzła przy 9891 KM, co czyniło z „Minervy” najszybszy okręt typu Eclipse). Normalny zapas węgla wynosił 550 ton, a maksymalnie okręt mógł zabrać 1075 ton. Zasięg maksymalny wynosił 7000 Mm przy prędkości 10 węzłów.
Uzbrojenie Okręt uzbrojony był początkowo w pięć pojedynczych, osłoniętych pancernymi maskami dział kalibru 152 mm (6 cali) QF L/40 (jedno na podwyższonym pokładzie dziobowym, dwa obok siebie na pokładzie rufowym i dwa na stanowiskach burtowych na śródokręciu), sześć pojedynczych, również osłoniętych pancernymi maskami dział kal. 120 mm (4,7 cala) QF L/40 na stanowiskach burtowych na śródokręciu, osiem dział dwunastofuntowych (kal. 76 mm) QF L/40, jedno działo trzyfuntowe (kal. 47 mm) QF L/40, trzy wyrzutnie torped (dwie burtowe podwodne i jedna rufowa powyżej linii wodnej) kal. 450 mm (18 cali) oraz cztery karabiny maszynowe systemu Maxim kal. 7,7 mm. Na pokładzie okrętu znajdował się też uzbrojony w jedno działo dwunastofuntowe kuter parowy.
thumb|Schemat okrętów typu Eclipse z zaznaczonym opancerzeniem i uzbrojeniem Na początku XX wieku dokonano wymiany głównego uzbrojenia okrętu, zdejmując wszystkie armaty kal. 152 i 120 mm starego typu. Po tej modernizacji uzbrojenie okrętu przedstawiało się następująco: jedenaście dział kal. 152 mm BL Mk VII L/45, dziewięć dział dwunastofuntowych (kal. 76 mm) QF L/40, sześć dział trzyfuntowych (kal. 47 mm) QF L/40, trzy wyrzutnie torped kal. 450 mm oraz pięć karabinów maszynowych kal. 7,7 mm.
Na początku I wojny światowej krążownik był uzbrojony w jedenaście dział kal. 152 mm, osiem dział kal. 76 mm, jedno działo kal. 47 mm, trzy wyrzutnie torped kal. 450 mm oraz pięć karabinów maszynowych kal. 7,7 mm. W trakcie działań wojennych uzbrojenie ograniczono do dziewięciu dział kal. 152 mm, czterech dział kal. 76 mm i jednego działa kal. 47 mm, pozostawiając uzbrojenie torpedowe i lekką broń strzelecką bez zmian.
Opancerzenie Opancerzenie zostało wykonane ze stali Harveya. Wewnętrzny pokład pancerny miał grubość od 38 do 76 mm (1,5–3 cale), miała ściany grubości do 152 mm, a maszynownię chroniły płyty o grubości 152 mm. Działa artylerii głównej były chronione maskami o grubości 76 mm.
Przebieg służby Okres przed I wojną światową thumb|HMS „Minerva” podczas poszukiwań zatopionego okrętu podwodnego HMS B2 Do służby w Royal Navy okręt wszedł 4 lutego 1897 roku, klasyfikowany wówczas jako krążownik II klasy. W 1902 roku jednostka wzięła udział w testach, mających na celu porównanie kotłów cylindrycznych (w jakie był wyposażony HMS „Minerva”) i nowych kotłów wodnorurkowych, które zamontowano na krążowniku . Testy porównawcze prowadzone na wodach kanału La Manche i trasie do Gibraltaru wykazały, że kotły wodnorurkowe są lżejsze i wydajniejsze w każdym zakresie mocy (kotły testowano przy 2000, 5000 i 8000 KM). Ich poważną wadą okazała się natomiast niska wytrzymałość i wysokie zużycie wody kotłowej: podczas rejsu z Plymouth do Gibraltaru i zachowaniu ciągłej mocy 7000 KM kotły nowego typu pękały i przeciekały już po czterech dobach, co powodowało szybsze zużycie wody przez maszyny i powodowało nie tylko ograniczenie mocy, ale i zasięgu. W wyniku testów wstrzymano wyposażanie nowych okrętów w kotły wodnorurkowe do czasu ich dopracowania.
W kolejnych latach okręt służył w basenie Morza Śródziemnego, uczestnicząc m.in. w niesieniu pomocy humanitarnej ofiarom trzęsienia ziemi w Mesynie w 1908 roku. Krążownik powrócił na Wyspy Brytyjskie w 1912 roku i wszedł w skład 3. Floty, stacjonując w Devonport. W październiku 1912 roku „Minerva” wzięła udział w akcji ratunkowej okrętu podwodnego HMS B2, który zatonął po zderzeniu z niemieckim statkiem pasażerskim . W latach 1913–1914 okręt służył w 6. Flotylli Niszczycieli, stacjonując w Portsmouth. W czerwcu i lipcu 1914 roku, z uwagi na wzrost zagrożenia wojennego, przeprowadzono niewielki remont, skompletowano załogę, uzupełniono amunicję i odmalowano okręt, który następnie wziął udział w ćwiczeniach razem z 7. Eskadrą Krążowników na wodach nieopodal Portsmouth.
I wojna światowa Rok 1914 W momencie wybuchu I wojny światowej „Minerva” (wraz z bliźniaczymi HMSS „Doris”, „Isis”, „Juno” i „Venus”) wchodziła w skład 11. Eskadry Krążowników, której zadaniem była ochrona żeglugi na zachód od Irlandii. Dowódcą okrętu, oznaczonego numerem taktycznym P32, był w tym okresie komandor Percival Henry Warleigh. Bazujący w Queenstown krążownik rozpoczął służbę patrolową w trzecim dniu wojny (6 sierpnia 1914 roku), kontrolując ładunki statków handlowych zmierzających do ogarniętej zawieruchą wojenną Europy. Po dwunastu dniach w morzu okręt powrócił do bazy, w której uzupełnił zapasy węgla (załadowano 640 ton) oraz prowiant. Okręt został przeniesiony do 5. Eskadry Krążowników i natychmiast wysłany na kolejny patrol (20 sierpnia). Tym razem celem „Minervy” była Zatoka Biskajska – okolice portu Bilbao. Po dotarciu na redę Bilbao krążownik rozpoczął kontrolę ruchu towarowego statków poruszających się wzdłuż północnego wybrzeża Hiszpanii, docierając 29 sierpnia do . W godzinach popołudniowych 1 września 1914 roku nieopodal Przylądka Finisterre okręt zatrzymał, a po zdjęciu załogi zatopił ogniem artylerii austro–węgierski statek handlowy „Bathori”. 3 września krążownik zakończył udany patrol w Plymouth, gdzie wyokrętował jeńców z „Bathori” oraz uzupełnił zapasy paliwa. Podczas postoju przeprowadzono też czyszczenie kotłów oraz gruntowne sprzątanie, a po pobraniu prowiantu okręt wyszedł 11 września z misją eskortowania konwoju kilkunastu statków handlowych na Maltę, osiągając po drodze Gibraltar w dniu 17 września. Konwój dotarł do Valletty 23 września 1914 roku, a już następnego dnia „Minerva” wypłynęła w eskorcie konwoju zmierzającego do Marsylii, dokąd dotarła 26 września. Wróciwszy na Maltę, 29 września okręt został skierowany w rejs przez Morze Śródziemne do Port Saidu w Egipcie, gdzie dopłynął 3 października 1914 roku. Po uzupełnieniu zapasów węgla i prowiantu krążownik przebył Kanał Sueski, następnie pokonał Morze Czerwone i 12 października przybył do Adenu.
16 października okręt rozpoczął służbę patrolową, kontrolując ruch towarowy w Zatoce Adeńskiej i przeprowadzając ćwiczenia artyleryjskie. 20 października u wybrzeży Omanu „Minerva” dołączyła do eskorty dużego konwoju (39 jednostek handlowych), który zmierzał w kierunku Suezu, gdzie dopłynął 30 października. Następnego dnia okręt pobrał węgiel i wyruszył w rejs wokół Półwyspu Synaj, docierając 1 listopada na redę tureckiej Akaby. W ciągu kilku dni okręt ostrzeliwał ogniem swoich armat fort i koszary, a część załogi uzbrojona w karabiny maszynowe wzięła udział w desancie, który zniszczył większość sklepów w mieście. 7 listopada krążownik wyruszył w drogę powrotną, osiągając po dwóch dniach Port Said. 17 listopada okręt przepłynął przez Kanał Sueski i udał się na patrol po Morzu Czerwonym, powracając do Suezu 26 listopada. Po uzupełnieniu paliwa (załadowano 690 ton węgla) okręt ponownie udał się pod Akabę, ubezpieczając 29 listopada lądowanie zwiadu w porcie, a już 1 grudnia zakotwiczył w Suezie. Wobec zagrożenia Kanału Sueskiego atakiem tureckim część załogi okrętu patrolowała strefę Kanału zarówno na morzu, obsadzając kuter, jak i na lądzie. 7 grudnia zaokrętowano francuski wodnosamolot wraz z pilotem i dwoma mechanikami, a następnego dnia krążownik po raz kolejny udał się pod Akabę. Był to , jeden z pięciu, które z końcem listopada dostarczył francuski transportowiec wodnosamolotów „Foudre” i które, wraz z załogami i personelem naziemnym, zostały przekazane do wykorzystania przez brytyjskie siły w Suezie, dowodzone przez gen. . 9 grudnia wodnosamolot, pilotowany przez por. Destrema z kapitanem Stirlingiem w roli obserwatora, wystartował, by dokonać rozpoznania Ma’anu (ok. 100 km na północny wschód od Zatoki Akaba), ważnego węzła kolejowego na linii hidżaskiej i potencjalnego punktu koncentracji wojsk, mogących zagrażać Suezowi. Okazało się jednak, że pułap, osiągany przez samolot był niewystarczający. Maszyna, która nie mogła się wznieść powyżej 1500 m, nie zbliżyła się więcej niż 30 km do Ma’anu – dalszą drogę zagrodziły zbyt wysokie pasma górskie; powtórna próba, 11 grudnia, okazała się równie nieudana. Dowódca eskadry wodnosamolotów, por. de l’Escaille, zasugerował powrót do bazy i zaokrętowanie innego samolotu, o lepszych osiągach. Okręt obrał kurs powrotny do Suezu, dokąd dotarł w nocy z 12 na 13 grudnia.