Historyczne miejsca i pomniki w Antarktyce, HSM (od ) – miejsca i obiekty w Antarktyce objęte ochroną na mocy Układu Antarktycznego ze względu na wartość historyczną, dokumentującą odkrycia i badania Antarktyki.
Miejsca o uznanej wartości historycznej, które zostały wyznaczone jako szczególnie chronione obszary Antarktyki lub szczególnie zarządzane obszary Antarktyki albo miejsca i pomniki znajdujące się w ich granicach, powinny zostać zaliczone w poczet historycznych miejsc i pomników w Antarktyce. Ponadto takie miejsca mogą być wskazywane przez strony Układu antarktycznego na podstawie załącznika V do Protokołu o ochronie środowiska (tak zwanego protokołu madryckiego, podpisanego w Madrycie 4 października 1991).
Strona wskazująca kandydaturę miejsca lub pomnika historycznego musi wykazać, że miejsce lub pomnik spełnia jedno lub więcej z poniższych kryteriów: w miejscu tym miało miejsce zdarzenie znaczące dla historii nauki lub badań Antarktyki istnieje związek miejsca/pomnika z osobą, która odegrała ważną rolę w historii badań istnieje związek miejsca/pomnika z wydarzeniem znaczącym w historii Antarktyki reprezentuje ono, lub stanowi część większej całości, działań ważnych dla poznania Antarktyki w jego konstrukcji, projekcie lub zastosowanych materiałach istnieje techniczna, historyczna lub kulturalna wartość ma wartość naukową lub edukacyjną w kwestii ludzkich działań w Antarktyce ma wartość symboliczną lub pamiątkową dla ludzi z wielu narodów.
Lista Do 2024 roku wskazano 96 historycznych miejsc i pomników w Antarktyce. Z listy tej skreślono pięć pozycji, trzy w związku ze zniszczeniem historycznych obiektów, a dwie pozycje zostały połączone.
Nr Nazwa Opis Położenie Kraj proponujący Zdjęcie 1 Maszt flagi na biegunie południowym Maszt ustawiony w grudniu 1965 przez członków argentyńskiej ekspedycji wojskowej 120px 2 Kopiec Fukushimy Kopiec skalny i tabliczki koło stacji Syowa, upamiętniające japońskiego polarnika nazwiskiem Shin Fukushima, który zginął w 1960 roku podczas czwartej japońskiej ekspedycji antarktycznej 3 Kopiec Mawsona, Proclamation Island Kopiec skalny usypany w 1930 roku, upamiętniający lądowanie Douglasa Mawsona i ekspedycji BANZARE na Proclamation Island u wybrzeża Ziemi Enderby 120px 4 Stacja „Biegun niedostępności” Budynek stacji, zwieńczony popiersiem Lenina, wraz z tablicą upamiętniającą zdobycie kontynentalnego bieguna niedostępności przez radziecką wyprawę w 1958 120px 5 Kopiec Mawsona, Cape Bruce Kopiec skalny usypany w 1931 roku, upamiętniający lądowanie Douglasa Mawsona i ekspedycji BANZARE na przylądku Bruce’a na Ziemi Mac Robertsona 120px 6 Kopiec Wilkinsa Kopiec skalny usypany w 1939 roku przez Huberta Wilkinsa w Oazie Vestfold (Ziemia Księżniczki Elżbiety), z metalowym pojemnikiem zawierającym opis wyprawy 7 Kamień Iwana Chmary Kamień z tablicą na Wyspie Buromskiego, upamiętniający kierowcę-mechanika z pierwszej radzieckiej ekspedycji antarktycznej, który zginął na lodzie morskim w 1956 roku 120px 8 Pomnik Anatolija Szczegłowa Metalowa stela upamiętniająca kierowcę-mechanika, który zginął na służbie, ustawiona 2 km od stacji Mirnyj 9 Cmentarz na wyspie Buromskiego Cmentarz, na którym pochowani zostali obywatele ZSRR, Czechosłowacji, NRD i Szwajcarii, którzy zginęli podczas radzieckich i rosyjskich wypraw antarktycznych 120px 10 Obserwatorium stacji Oazis Obserwatorium magnetyczne w stacji Dobrowolskiego (d. Oazis) w Oazie Bungera, z tabliczką upamiętniającą otwarcie tej stacji w 1956 r. 11 Ciągnik na stacji Wostok Ciężki ciągnik gąsienicowy AT-T nr 11 na stacji Wostok, który brał udział w pierwszej wyprawie do bieguna geomagnetycznego, z tabliczką upamiętniającą otwarcie stacji w 1957 r. 12 Krzyż i tablica na Przylądku Denisona Włączone w obręb HSM 77 13 Chata na Przylądku Denisona Włączona w obręb HSM 77 14 Jaskinia lodowa na Inexpressible Island Tablica na wyspie w Zatoce Terra Nova, wskazująca położenie jaskini lodowej, w której zimowali członkowie grupy Victora Campbella z Ekspedycji Terra Nova 120px 15 Chata Shackletona Chata na przylądku Cape Royds na Wyspie Rossa, postawiona przez wyprawę Ernesta Shackletona w 1908 roku, odrestaurowana w 1961 r.; w obrębie ASPA 157 120px 16 Chata Terra Nova Chata na przylądku Cape Evans na Wyspie Rossa, postawiona przez Ekspedycję Terra Nova pod dowództwem Jamesa Rossa w 1911 roku, odrestaurowana w 1961 r.; w obrębie ASPA 155 120px 17 Krzyż na Wind Vane Hill Krzyż na wzgórzu na przylądku Cape Evans na Wyspie Rossa, postawiona przez grupę kapitana Aeneasa Mackintosha z Imperialnej Wyprawy Transantarktycznej pod dowództwem Shackletona, ku pamięci trzech towarzyszy, którzy zginęli w 1916 roku; w obrębie ASPA 155 120px 18 Chata Scotta (ekspedycja Discovery) Chata w Hut Point na Wyspie Rossa, postawiona w 1902 przez członków ekspedycji Discovery pod dowództwem Roberta Scotta; częściowo odtworzona w 1964 roku; w obrębie ASPA 158 120px 19 Krzyż George’a Vince Krzyż w Hut Point na Wyspie Rossa, postawiony w 1904 przez ekspedycję Discovery ku pamięci członka wyprawy, który zginął w pobliżu 120px 20 Krzyż na Observation Hill Krzyż na wzgórzu na Wyspie Rossa, postawiony w 1913 ku pamięci grupy Scotta, która zginęła podczas powrotu z bieguna południowego dziesięć miesięcy wcześniej przez pozostałych członków ekspedycji Terra Nova 120px 21 Kamienne igloo Wilsona Pozostałości schronienia ułożonego z kamieni przez grupę Edwarda Wilsona z ekspedycji Terra Nova, która zimą 1911 wyprawiła się po jaja pingwinów cesarskich 22 Chaty Borchgrevinka Trzy chaty i inne historyczne przedmioty na Przylądku Adare’a, pozostawione przez wyprawę Borchgrevinka (1899) i grupę północną ekspedycji Terra Nova (1911) 120px 23 Grób Hansona Grób norweskiego biologa Nicolaia Hansona, członka wyprawy Borchgrevinka (zm. 1900) 120px 24 Kopiec Amundsena Skalny kopiec usypany 6 stycznia 1912 przez Roalda Amundsena na Mount Betty w paśmie Gór Królowej Maud, w drodze powrotnej z bieguna południowego 25 Chata i tablica ekspedycji „Norwegii” Chata i tablica na Wyspie Piotra I ustawione w lutym 1929 roku przez kapitana Nilsa Larsena. W latach 80. XX wieku obiekty te już nie istniały. 120px 26 Opuszczona stacja San Martín Opuszczone instalacje argentyńskiej bazy na Wyspie Barry’ego w Zatoce Małgorzaty, z krzyżem, masztem flagi i monolitem, postawione w 1951 roku 120px 27 Kopiec Charcota (1909) Kopiec z repliką ołowianej tabliczki na Megalestris Hill na Petermann Island, usypany w 1909 przez członków drugiej ekspedycji Charcota 120px 28 Kopiec Charcota (1904) Kopiec w Port Charcot, Booth Island, z drewnianą kolumną i tabliczką z imionami członków pierwszej ekspedycji Charcota, którzy zimowali w tej zatoce na pokładzie statku „Français” w 1904 120px 29 Latarnia morska „Primero de Mayo” Latarnia morska na wyspie Lambda (Wyspy Melchiora), wybudowana przez Argentyńczyków w 1924 jako pierwsza w Antarktyce 30 Schronienie „Gabriel González Videla” Schronienie zbudowane w 1950 roku w Paradise Harbour, koło chilijskiej bazy González Videla, reprezentatywne dla konstrukcji poprzedzających Międzynarodowy Rok Geofizyczny 31 Tablica w miejscu dawnego cmentarza wielorybników Na cmentarzu na Deception Island w archipelagu Szetlandów Południowych pochowano w I poł. XX wieku 40 norweskich wielorybników; erupcja wulkanu w 1969 roku wywołała lahar, który zniszczył cmentarz 120px 32 Monolit koło bazy Prat Betonowy monolit ustawiony w 1947 roku obok stacji Capitán Arturo Prat na Greenwich Island. Punkt referencyjny dla chilijskich służb hydrograficznych; reprezentuje istotny dział badań w czasie poprzedzającym Międzynarodowy Rok Geofizyczny 33 Schronienie González Pacheco Schronienie i krzyż w pobliżu bazy Arturo Prat (Greenwich Island), nazwane na cześć Gonzáleza Pacheco, chilijskiego dowódcy stacji, który zmarł na posterunku w 1960 roku 34 Popiersie Arturo Prata Popiersie chilijskiego bohatera narodowego Arturo Prata, ustawione na stacji nazwanej jego imieniem 120px 35 Figura NMP z Góry Karmel Figura Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel, patronki Chile oraz drewniany krzyż koło stacji Arturo Prat 36 Tablica ekspedycji Dallmana Replika metalowej tablicy umieszczonej w Potter Cove na Wyspie Króla Jerzego przez niemieckiego polarnika Eduarda Dallmanna , 37 Miejsce historyczne O’Higgins Zespół miejsc historycznych na przylądku Cape Legoupil (Półwysep Antarktyczny): Popiersie generała Bernardo O’Higginsa, pierwszego przywódcy Chile, Zabudowania pierwszej stacji General Bernardo O’Higgins otwartej w 1948 roku, Tablica ku czci poruczników Oscara Inostroza Contreras i Sergio Ponce Torrealba, którzy zginęli na Antarktydzie 12 sierpnia 1957 roku,