Trybunał inkwizycji w Vicenzy – sąd inkwizycyjny z siedzibą w Vicenzy w Republice Weneckiej. Został zorganizowany na stałe około 1552 i działał do 1797. Początkowo kierowany był przez franciszkanów, ale w 1569 oddany został w ręce dominikanów. Należał do struktur inkwizycji rzymskiej.

Historia Vicenza w XIII wieku była jednym z ośrodków herezji katarskiej we Włoszech, która począwszy od lat 30. stała się celem działań inkwizytorów papieskich. Z Vicenzy pochodził jeden z pierwszych inkwizytorów Lombardii, Giovanni Schio da Vicenza, dominikanin. W samej Vicenzy jednak główną rolę w represjach wobec katarów odegrał miejscowy biskup Bartłomiej z Vicenzy, który w 1260 skazał na śmierć dziesięciu członków elity tej sekty. W 1254 Vicenza znalazła się w granicach nowo utworzonej prowincji inkwizytorskiej Marchii Trewizańskiej, w której funkcje inkwizytorów papież Innocenty IV powierzył franciszkanom. Jednakże na początku XIV wieku franciszkańscy inkwizytorzy działający w Vicenzy i Padwie zostali oskarżeni o nadużycia finansowe i w rezultacie papież Bonifacy VIII odebrał te okręgi franciszkanom i powierzył je dominikanom z prowincji Lombardia Dolna. Sprawowali oni funkcje inkwizytorskie na tym obszarze aż do 1477. Zasadniczo Vicenza tworzyła wraz z Padwą jeden wspólny okręg inkwizytorski, jednak w latach 1474–1477 każda z tych diecezji miała własnego inkwizytora.

W 1477 papież Sykstus IV ponownie przekazał okręgi Vicenzy i Padwy franciszkańskim inkwizytorom prowincji Marchii Trewizańskiej.

Postępy reformacji, również na terenie Italii, skłoniły władze kościelne do intensyfikacji działań inkwizycyjnych. W 1542 papież Paweł III utworzył w Rzymie Kongregację Świętego Oficjum (Inkwizycji), składającą się z kardynałów, których zadaniem była koordynacja działań antyheretyckich we Włoszech. W 1547 zreformowano także struktury inkwizycji w Republice Weneckiej, w tym ustanowiono na stałe trybunał w Vicenzy (1552), kierowany przez franciszkanina konwentualnego Lazaro da Vicenza. Jednak po kilkunastu latach papież Pius V odebrał franciszkanom konwentualnym sprawowanie urzędu inkwizycji w Vicenzy i powierzył go dominikanom. W tej postaci trybunał ten przetrwał niemal do końca XVIII wieku. Jego działalność pozostaje jednak mało znana, gdyż zaginęła jego dokumentacja procesowa. Wiadomo jednak, że w XVI wieku trybunał ten doprowadził do stracenia co najmniej sześciu osób oskarżonych o sprzyjanie reformacji. Trzy egzekucje odbyły się w 1570, jedna w 1580 i dwie w 1588.

Republika Wenecka przestała istnieć w wyniku inwazji rewolucyjnej Francji w 1797 i proklamowania Republiki Cisalpińskiej. 2 lipca 1797 władze republikańskie rozwiązały trybunał inkwizycji w Vicenzy.

Organizacja Siedziba trybunału od 1569 znajdowała się w dominikańskim konwencie S. Corona w Vicenzy. Inkwizytorem był zawsze dominikanin z prowincji Obojga Lombardii. W XVIII wieku pomagało mu 17 wikariuszy i 3 wikariuszy rejonowych.

Zasoby archiwalne Archiwum trybunału w Vicenzy, podobnie jak większości włoskich trybunałów, zostało najpewniej zniszczone krótko po zniesieniu trybunału w 1797. Wprawdzie w Archivio di Stato w Vicenzy znajduje się podzbiór zatytułowany Ufficio della sacra Inquisizione in S. Corona, jednak jest to niewielka kolekcja dokumentów wyłącznie o charakterze administracyjno-ekonomicznym. Niewielka część dokumentacji procesowej inkwizycji w Vicenzy znajduje się w archiwum inkwizycji weneckiej w Archivio di Stato w Wenecji oraz w posiadanej przez Trinity College w Dublinie kolekcji dokumentów pochodzących z archiwum rzymskiej Kongregacji Świętego Oficjum. W oryginalnym archiwum Kongregacji Świętego Oficjum (obecnie w watykańskim Archiwum Kongregacji Nauki Wiary) zachowała się korespondencja inkwizytorów Vicenzy z rzymskim Świętym Oficjum, ale tylko z lat 1713–1788.

Lista inkwizytorów (od 1552) Lazaro Caldogno da Vicenza OFMConv (1552–1559) Andrea Bergamin da Vicenza OFMConv (1559–1561) Antonio dal Covolo OFMConv (1563–1569) Andrea da Maderno OP (1569–1570) Innocenzo Vallotti da Verona OP (1571–1574) Giulio Dossi da Firenze OP (1574–1578) Damiano Rossi da Cento OP (1578–1585) Girolamo Bonnani OP (1585–1587) Gabriele da Saluzzo OP (1587–1591) Giulio Caccianemici da Bologna OP (1591–1596) Girolamo Giovannini da Capugnano OP (1596–1603) Camillo Santangeli da Colurno OP (1604–1625) Girolamo Cadulcini da Fossombrone OP (1625–1627) Bonifacio Cardon OP (1627–1633) Domenico Cortese da Cotignola OP (1633–1637) Anselmo Oliva da Brescia OP (1637–1639) Pietro Martire Bonacci da Raggiato OP (1639–1647) Antonio Merlini da Forlì OP (1647–1649) Ambrogio Fracassino da Brescia OP (1649–1651) Giovanni Ludovico Bona da Venezia OP (1651–1652) Agapito Ugoni da Brescia OP (1652–1663) Giovanni Michele Bergamaschi OP (1663–1665) Giovanni Battista Righi OP (1665–1667) Tommaso Mazza OP (1667–1670) Angelo Giuliani da Cesena OP (1670–1674) Desiderio Muri da Vicenza OP (1674–1675) Giovanni Tommaso Rovetta da Brescia OP (1675–1677) Antonio Cecotti da Cotignola OP (1677–1678) Giuseppe Maria Grizio da Jesi OP (1678–1682) Paolo Girolamo Moretti OP (1682–1693) Giovanni Domenico Accursi da Ferrara OP (1693–1695) Raimondo Fulminissi da Rotella OP (1695–1701) Ludovico Facastori da Verona OP (1701–1718) Giacinto Pio Sarli da Ascoli OP (1718–1723) Enrico Passi da Bergamo OP (1723–1728) Andrea Bonfabio da Brescia OP (1728–1743) Angelo Tommaso Gattelli d'Argenta OP (1743–1755) Girolamo Taffelli da Verona OP (1755-1762) Raimondo Petrelli da Ascoli OP (1762–1765?) Angelo Maria Sansogni OP (1765-1766) Tommaso Vincenzo Ronconi OP (1766-1769) Giovanni Tommaso Masceroni da Bergamo OP (1769-1773) Domenico Pedretti da Venezia OP (1773-1775) Ercole Pio Pavoni da Brescia OP (1775-1781) Girolamo Alberico Rosciati da Bergamo OP (1781-1787)Memorie istoriche della vita del B. Pacifico da Sanseverino, s. 116. Serafino Bonaldi da Verona OP (1787–1797?)

Przypisy

Bibliografia

Andrea Del Col: Vicenza, [w:] Dizionario Storico dell’Inquisizione, Piza 2010, s. 1686

Fabiana Veronese, «Terra di nessuno». Misto foro e conflitti tra Inquisizione e magistrature secolari nella Repubblica di Venezia (XVIII sec.), Dysertacja doktorska, Università Ca’Foscari Venezia 2010. Luca Al Sabagh, Daniele Santarelli, Herman Schwedt, Domizia Weber: I Giudici della Fede. L'Inquisizione romana e i suoi tribunali in eta moderna, Florencja 2017 Silvana Fornaso, Roghi alla vicentina. Diffusione e repressione della Riforma protestante ad Arzignano, Schio e Valdagno, [w:] quaderni del Gruppo Storico Valle dell’Agno, nr 41 (maj 2018), s. 5-35

Vicenza Kategoria:Vicenza