thumb thumb Łojówka różowawa (Exidiopsis effusa Bref.) – gatunek grzybów z rodziny uszakowatych (Auriculariaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Exidiopsis, Auriculariaceae, Auriculariales, Auriculariomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Takson utworzył w 1888 r. Julius Oscar Brefeld Synonimy naukowe. Exidiopsis grisea var. effusa (Bref.) Krieglst. 1999 Exidiopsis laccata (Bourdot & Galzin) Luck-Allen 1962 Myxarium laccatum (Bourdot & Galzin) D.A. Reid 1970 Myxarium nucleatum var. laccatum (Bourdot & Galzin) Krieglst. 1999 Sebacina effusa (Bref.) Maire 1902 Sebacina laccata Bourdot & Galzin 1924 Thelephora effusa (Bref.) Sacc. 1888 Polską nazwę nadał Władysław Wojewoda w 1977 r.
Morfologia Owocnik Rozpostarty, ściśle przylegający do podłoża, skórzasty, cienki. Powierzchnia woskowata i nieco błyszcząca. Morfologicznie jest bardzo zmienny. Przyjmuje kształt od kolistego lub owalnego do różnokształtnego. Jest higrofaniczny, w stanie wilgotnym staje się galaretowaty i przeźroczysty, w stanie suchym ma barwę białawą, różowawą, nieco fiołkową lub szarawą. Barwa biaława pochodzi od zarodników pokrywających owocnik, które łatwo się ścierają. Po wysuszeniu tworzy bardzo cienką, białą, czerwoną, lub szaro-białą skorupę. Cechy mikroskopowe Strzępki cienkie (1,5–2,5 μm), wszystkie ze sprzążkami na przegrodach. Strzępki w obrębie hymenium są rozgałęzione, a podstawki tkwią w galaretowatym miąższu. Nowe strzępki zazwyczaj wyrastają z nasady podstawek. Hyfidy mają szerokość 0,5–1,5 μm, są słabo rozgałęzione i występują razem z podstawkami, lub nad nimi, w starszych owocnikach stają się galaretowate i trudne do odróżnienia. Podstawki mają jajowaty, elipsowaty lub gruszkowaty kształt, rozmiar 16,0 × 10,0 μm i cztery sterygmy. Sterygmy są rurkowate, kręte i bardzo długie, aby mogły dosięgnąć powierzchni. Bazydiospory mają rozmiar 10,5–15 × 3,5–4,5 μm. Gatunki podobne Jest kilka podobnych gatunków, których wspólną cechą jest owocnik rozpostarty i ściśle przylegający do powierzchni, cienki i woskowaty o barwie białawej lub różowawej. Rozróżnienie ich może być trudne, gdyż wykazują dużą zmienność morfologiczną, inaczej też wyglądają w stanie suchym i wilgotnym. Ważne jest miejsce występowania. Łojówka wapienna (Exidiopsis calcea) występuje głównie na drzewach iglastych, przeważnie na świerku pospolitym, ale notowano ja także na topoli osice. Zazwyczaj ma bardziej biały owocnik. Łojek szarawy (Sebacina grisea) również występuje głównie na drzewach iglastych, zwłaszcza na jodle pospolitej, rzadziej na świerku, ma zazwyczaj grubszy i mniej różowy owocnik oraz krótsze zarodniki. Czasami rozróżnienie tych gatunków możliwe jest dopiero badaniami mikroskopowymi.
Występowanie i siedlisko Notowana jest w wielu krajach Europy oraz na Tajwanie. W Polsce występuje dość często.
Występuje w lasach liściastych i mieszanych na martwym drewnie; na pniach i opadłych gałęziach drzew liściastych, szczególnie na buku pospolitym, rzadziej na brzozie brodawkowatej.
„Lodowa wełenka” alt=Przykład lodowej wełenki|mały|Przykład lodowej wełenki Łojówka różowawa jest wiązana z powstawaniem zjawiska znanego jako lodowe włosy (spotyka się też określenia lodowa wełna, mrozowe kwiaty lub mroźna broda), polegającego na tworzeniu na martwym drewnie bardzo cienkich, jedwabistych nitek lodu (ang. hair ice, ice wool).
Badania terenowe i eksperymentalne wskazują, że dla wytworzenia takich włókien lodu konieczna jest aktywność grzyba zasiedlającego drewno – doświadczalne zahamowanie rozwoju mikroorganizmów (m.in. przez ogrzanie próbek lub zastosowanie środka grzybobójczego) tłumiło pojawianie się lodowych włosów, a Exidiopsis effusa stwierdzano we wszystkich analizowanych próbkach drewna wytwarzających to zjawisko.
W ujęciu autorów powstawanie włókien zachodzi w mechanizmie segregacji lodu (ice segregation) przy temperaturach nieznacznie poniżej 0 °C, na wilgotnym drewnie drzew liściastych, a obecność grzyba ma związek z utrzymaniem postaci bardzo cienkich nitek (m.in. przez ograniczanie rekrystalizacji).
Przypisy
Kategoria:Uszakowate Kategoria:Mykobiota Polski