Paweł Mariusz Rowiński (ur. 26 lutego 1965 w Warszawie) – polski hydrolog, hydrodynamik, geofizyk, profesor zwyczajny Instytutu Geofizyki PAN, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk, wiceprezes Polskiej Akademii Nauk (2015–2018 oraz 2019–2022), prezes All European Academies (od 2024), dyrektor Instytutu Geofizyki PAN w latach 2008–2015 oraz od 2023.
Specjalizuje się w hydrodynamice środowiskowej, hydraulice rzecznej, hydrologii oraz modelowaniu matematycznym procesów zachodzących w środowisku wodnym. Prowadzi badania nad turbulentnym transportem masy i energii w rzekach, procesami mieszania zanieczyszczeń, fizyką rzek oraz zastosowaniami metod statystycznych i sztucznej inteligencji w naukach o Ziemi. Zajmuje się również problematyką zmian klimatu, bezpieczeństwa wodnego oraz zrównoważonego gospodarowania zasobami wodnymi[.
Wykształcenie i działalność zawodowa W 1988 ukończył studia matematyczne na Wydziale Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego. W 1995 r. uzyskał stopień doktora na podstawie dysertacji pt. Transport cząstek stałych w turbulentnym przepływie wody, której promotorem był prof. Włodzimierz Czernuszenko. W 2003 r. na podstawie pracy Burzliwy transport masy w jednokierunkowych przepływach rzecznych na obszarach nizinnych uzyskał stopień doktora habilitowanego. Zarówno rozprawa doktorska, jak i habilitacyjna, zostały wyróżnione nagrodą Prezesa Rady Ministrów. W 2009 r. otrzymał tytuł profesora nauk o Ziemi. W 2010 r. wybrany członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk, od 2022 r. jest członkiem rzeczywistym PAN.
Od 1988 jest związany z Instytutem Geofizyki Polskiej Akademii Nauk, gdzie przeszedł wszystkie szczeble kariery naukowej – od asystenta do profesora. W latach 2004–2008 pełnił funkcję zastępcy dyrektora ds. naukowych Instytutu, następnie w latach 2008–2015 był jego dyrektorem, a w 2023 ponownie objął to stanowisko. Od 2009 do 2015 oraz ponownie od 2023 przewodniczy Radzie Dyrektorów Centrum Badań Ziemi i Planet GeoPlanet.
W latach 1991–1992 odbył staż naukowy jako visiting scholar na State University of New York w Stanach Zjednoczonych. Odbywał również staże i prowadził badania naukowe w licznych ośrodkach zagranicznych, m.in. w 1991 r. był stypendystą Deutsche Forschungsgemeinschaft w Institut für Geographie und Geoökologie w Berlinie, Fundacji Stefana Batorego na Uniwersytecie Środkowoeuropejskim w Budapeszcie, a w 1993 r. otrzymał Stony Brook Foundation Individual Grant, następnie w 1994 r. uzyskał stypendium Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej. W 2000 r. odbył staż w National Center for Ecological Analysis and Synthesis, Santa Barbara w Stanach Zjednoczonych.
W latach 2012–2014 był zastępcą przewodniczącego Rady Kuratorów Wydziału III Nauk Ścisłych i Nauk o Ziemi Polskiej Akademii Nauk. W latach 2015–2018 oraz 2019–2022 jako wiceprezes Polskiej Akademii Nauki odpowiadał za rozwój współpracy międzynarodowej, umiędzynarodowienie działalności Akademii oraz wspieranie doskonałości naukowej. Był inicjatorem utworzenia Biura Doskonałości Naukowej PAN, współtwórcą programu stypendialnego PASIFIC, finansowanego w ramach programu Marie Skłodowska-Curie COFUND, oraz koordynatorem Zespołu Doradczego Prezesa PAN ds. Kryzysu Klimatycznego.
W latach 2018–2024 był członkiem zarządu All European Academies (ALLEA), a w 2024 został jej prezesem. Członek zarządu, a od 2026 r. wiceprzewodniczący (SAPEA). Od 2022 przewodniczy europejskiemu oddziałowi (IAHR Europe).
Zaangażowany w działania na rzecz rozwoju Polskiej Akademii Nauk, w tym o charakterze strategicznym. Przewodniczy zespołowi do spraw opracowania założeń do projektu oraz projektu nowelizacji ustawy o PAN a wcześniej również zespołowi ds. opracowania regulaminu wyboru członków PAN. Jest też przewodniczącym komisji stypendialnej PAN i zespołu doradczego Prezesa PAN do spraw podziału budżetu Akademii. Był inicjatorem utworzenia Biura Doskonałości Naukowej w Akademii, wspierającego polskie aplikacje w konkursach Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych ERC, a obecnie jest koordynatorem (był również pomysłodawcą) programu stypendialnego PASIFIC (2019–2024), finansowanego ze środków Komisji Europejskiej w ramach Programu Marii Skłodowskiej-Curie COFUND (projekt o łącznym budżecie blisko 50 mln zł). Program ma celu promowanie nowatorskich pomysłów badawczych w jednostkach PAN. Wśród inicjatyw prof. Rowińskiego znalazło się także powołanie, a obecnie koordynowanie prac Zespołu doradczego Prezesa PAN ds. kryzysu klimatycznego, który regularnie przygotowuje i upowszechnia komunikaty dotyczące wielu aspektów wpływu zmian klimatu na życie społeczne i gospodarcze Polski.
Członek wielu rad naukowych instytutów naukowych: Instytutu Geofizyki PAN (od 2004), Instytutu Oceanologii PAN (2011–2014, 2015–2018), Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN (2015–2018), Instytutu Nauk Geologicznych PAN (2015–2018). Prof. Rowiński jest także aktywnie zaangażowany w prace kilku komitetów PAN: Rady Upowszechniania Nauki PAN (2008), Komitetu Badań nad Zagrożeniami Związanymi z Wodą PAN (2011–2014), Komitetu Gospodarki Wodnej PAN (2011–2014, od 2020), Komitetu Geofizyki PAN (od 2007). Był również członkiem rad naukowych w Państwowym Instytucie Geologicznym – Państwowym Instytucie Badawczym (2008–2015) i w Instytucie Geografii Fizycznej Uniwersytetu Warszawskiego (2005–2008, 2012–2016). W latach 2014–2016 był członkiem zarządu Krajowego Naukowego Ośrodka Wiodącego Centrum Studiów Polarnych i członkiem Polar Task Force przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Był przewodniczącym Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Współpracy z Zagranicą w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego (2011–2015).
Organizator corocznych obchodów Światowego Dnia Wody, któremu od 2020 r. patronatu udziela UNESCO.
Ważniejsze dokonania naukowe Jego dorobek naukowy obejmuje badania z zakresu hydrodynamiki środowiskowej, hydrauliki rzecznej, hydrologii, geofizyki środowiska oraz modelowania procesów zachodzących w środowisku wodnym. Jego prace mają charakter interdyscyplinarny i łączą badania teoretyczne, modelowanie matematyczne, eksperymenty laboratoryjne oraz pomiary terenowe prowadzone w warunkach naturalnych (w rzekach). Obejmują zarówno badania podstawowe, jak i aplikacyjne, znajdujące zastosowanie w gospodarce wodnej, ochronie środowiska oraz opracowywaniu strategii adaptacji do zmian klimatu. Wyniki badań publikował m.in. na łamach czasopism , , , i .
Jednym z głównych kierunków jego badań jest analiza mechanizmów turbulentnego transportu masy i energii w rzekach. Opracował modele opisujące procesy mieszania substancji w przepływach rzecznych oraz prowadził badania nad strukturą turbulencji w ciekach o złożonej geometrii i zróżnicowanej roślinności. Wyniki tych prac przyczyniły się do lepszego poznania procesów odpowiedzialnych za transport zanieczyszczeń i funkcjonowanie ekosystemów rzecznych.
Prowadzi badania nad metabolizmem rzecznym oraz wymianą gazów pomiędzy wodą i atmosferą, analizując wpływ procesów hydrologicznych na funkcjonowanie ekosystemów wodnych. Zajmuje się również problematyką jakości wód, transportu ciepła i zanieczyszczeń oraz oceną skutków zmian klimatu dla środowiska wodnego.
Znaczącą część jego dorobku stanowią badania dotyczące transportu rumowiska rzecznego, procesów erozji i sedymentacji oraz oddziaływania roślinności na przepływ wód. Badania ruchu pojedynczych ziaren w przepływie turbulentnym, zapoczątkowane już w pracy doktorskiej – doskonalenie modeli lagranżowskich ruchu cząstek stałych w przepływach rzecznych przyniosły znaczne polepszenie możliwości opisu ruchu rumowiska. Prace te znalazły zastosowanie w hydraulice środowiskowej, gospodarce wodnej oraz ochronie rzek.
Istotnym obszarem jego działalności naukowej jest rozwój metod modelowania procesów środowiskowych z wykorzystaniem metod statystycznych oraz narzędzi sztucznej inteligencji, w tym sieci neuronowych i algorytmów optymalizacyjnych. Badania te dotyczą przede wszystkim modelowania procesów hydrologicznych, analizy danych środowiskowych oraz prognozowania zjawisk ekstremalnych.
W ostatnich latach jego zainteresowania badawcze koncentrują się również na bezpieczeństwie wodnym, odporności na skutki zmian klimatu oraz rozwiązaniach opartych na przyrodzie.
Jest autorem lub współautorem około 200 publikacji naukowych, autorem, współautorem, redaktorem lub współredaktorem 17 międzynarodowych monografii i tomów zbiorowych oraz 5 wydań specjalnych międzynarodowych czasopism naukowych. Jest twórcą i redaktorem naczelnym serii wydawniczej Springer Geoplanet: Earth and Planetary Sciences, w ramach której wydano 40 tytułów, a także członkiem rad redakcyjnych międzynarodowych czasopism naukowych z zakresu hydrologii, hydrauliki i nauk o środowisku, m.in. SpringerBriefs in Earth Sciences, Water, Publications of the Institute of Geophysics Series, Hydrological Sciences Journal, aktualnie Archives of Hydro-Engineering and Environmental Mechanics, Ecohydrology & Hydrobiology.
Działalność w zakresie upowszechniania nauki Angażuje się w działania popularyzujące naukę, prowadzi wykłady, jest często obecny w mediach, odnosząc się do spraw dotyczących organizacji nauki, kryzysu klimatycznego i problemów wody. Powołany jako Honorowy Przewodniczący Komitetu Naukowego Pikniku Centrum Nauki Kopernik i Polskiego Radia 2022. Bierze udział w pracach jury Konkursu „Krok w przyszłość” na najlepszą pracę studencką z matematyki Fundacji mBank. Prowadził wykłady na dwóch kierunkach studiów: Studia MBA Zarządzanie Polityką Energetyczną i Klimatyczną oraz Studia Kompetencyjne Klimat i Środowisko w Studium Obywatelskim im. Pawła Adamowicza. W Ośrodku Studiów Wschodnich komentator raportu "Susza w Czechach. Konsekwencje polityczne, gospodarcze i społeczne" i wykład na temat suszy w Europie. Jest członkiem Rady Upowszechniania Nauki PAN (od 2011 r.). Był autorem szeregu wykładów plenarnych i wygłaszanych na zaproszenie różnych instytucji naukowych (np. wykłady podczas inauguracji roku akademickiego w SGGW (2020), na Wydziale Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego (2018), podczas Climate Change, Health of the Planet and Future of Humanity (2018) – Casina Pio IV, Pontifical Academy of Sciences Vatican City, 5th Workshop on River and Sedimentation Hydrodynamics and Morphodynamics w Porto, podczas International Symposium on Ecohydrology for the Circular Economy and Nature-Based Solutions towards mitigation/adaptation to Climate Change, na University College London, Uniwersytecie w Padwie, Uniwersytecie Versailles Saint-Quentin-en-Yvelines i innych. Często zabiera głos w sprawie przyszłości edukacji.
Pełnił funkcję Honorowego Przewodniczącego Komitetu Naukowego Pikniku Naukowego Polskiego Radia i Naukowego Pikniku Centrum Nauki Kopernik i Polskiego Radia 2022, a także członka jury konkursu „Krok w przyszłość” organizowanego przez Fundację mBank. Jest członkiem Rady Upowszechniania Nauki Polskiej Akademii Nauk (od 2011 r.).
Był promotorem wielu prac dyplomowych, w tym pięciu prac doktorskich.
Wybrane wystąpienia medialne Publikuje w popularyzującym naukę czasopiśmie Academia Polskiej Akademii Nauk, Audycje radiowe, Audycje telewizyjne, Udział w filmie dokumentalnym „Co z tą wodą” na TVP1, Obszerne wywiady prasowe, m.in. „Przyroda jest skuteczniejsza", Dziennik Gazeta Prawna, 20.03.2021, Wywiad w Gazecie Wyborczej, magazyn Wolna Sobota, 5.11.2021 "Od Bałtyku po Mazury. W jakiej wodzie będziemy się kąpać tego lata?", Gazeta Wyborcza 25.06.2021 „Jeśli nic nie zrobimy, zrealizują się katastroficzne scenariusze”, Interia 12.08.2019 "Polsce zagraża susza. Jak się chronić?" Polska Metropolia Warszawska, Polska The Times, 13.05.2022,
Udział w audycjach radiowych i telewizyjnych poświęconych hydrologii, gospodarce wodnej, zmianom klimatu oraz polityce naukowe.
Ważniejsze nagrody i wyróżnienia