Uniwersytet Polski za Granicą – polska uczelnia w Paryżu działająca w latach 1939–1940.
Historia i działalność Uniwersytet został powołany, z inicjatywy Oskara Haleckiego, w celu zapewnienia ciągłości polskiego szkolnictwa wyższego, ponieważ w okupowanej Polsce Niemcy zakazali funkcjonowania instytucji naukowych i kulturalnych.
Pierwsze rozmowy na temat powołania uczelni odbyły się pod koniec września w Szwajcarii. Jej siedzibą miał był Paryż, a centrum instytucjonalnym kamienica Biblioteki Polskiej. 29 listopada 1939 w budynku tym odbyło się zebranie założycielskie. Na czele komitetu organizacyjnego stanął Oskar Halecki, sekretarzem komitetu został Paweł Skwarczyński, organizatorem Wydziału Prawno-Ekonomicznego Stefan Glaser, a Wydziału Humanistycznego Stanisław Kot, którego zastąpił następnie Władysław Folkierski. Uroczysta inauguracja działalności odbyła się 1 grudnia 1939, w obecności przedstawicieli polskiego rządu na uchodźstwie i rządu francuskiegoTadeusz Sulimirski, Uniwersytet Polski za Granicą w Paryżu, [w:] Nauka Polska na Obczyźnie, Londyn: Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie 1955, z. 1, s. 14–18..
Chęć udziału w pracach uniwersytetu zgłosiło około 80 profesorów i docentów oraz 60 asystentów. Studia były bezpłatne; zapisało się na nie około 100 studentów (kobiet i mężczyzn, mniej więcej po równo), w podobnej liczbie na oba wydziały. Udało się zorganizować dwa trymestry zajęć (które odbywały się w Bibliotece Polskiej). Pierwszy trwał od 22 stycznia do 16 marca, drugi od 8 kwietnia do ewakuacji (pod koniec maja 1940). Po zajęciu Francji przez Niemców uniwersytet zaprzestał działalności. Część profesorów, wraz z rektorem Oskarem Haleckim, znalazła się w Stanach Zjednoczonych, większość została ewakuowana do Wielkiej Brytanii, nieliczna grupa pozostała we Francji. Do tradycji Uniwersytetu Polskiego za Granicą odwołuje się utworzony w 1949 (faktycznie w 1952) Polski Uniwersytet na Obczyźnie.
Wykładowcy Polskiego Uniwersytetu za Granicą Na Wydziale Prawno-Ekonomicznym wykładali: Stefan Glaser (prawo i proces karny) Bronisław Hełczyński (zarys prawa handlowego i wekslowego) Eugeniusz Jarra (zagadnienia z teorii prawa) Marian Jedlicki (ustrój dawnych i dzisiejszych Niemiec) (prawo międzynarodowe) Jerzy Stefan Langrod (zagadnienia z prawa administracyjnego i problemy organizacyjne w administracji) Zygmunt Nagórski (polski kodeks zobowiązań) Roman Piotrowski (prawo gospodarcze) (prawo konstytucyjne, ustrój Polski współczesnej) Adam Pragier (zarys skarbowości ogólnej) Adam Rose (zagadnienia gospodarcze Polski współczesnej) Paweł Skwarczyński (zagadnienia charakterystyczne w ustroju dawnej Rzeczypospolitej) Józef Sułkowski (ogólne zasady prywatnego prawa międzydzielnicowego i międzynarodowego) Bohdan Winiarski. Na Wydziale Humanistycznym zajęcia prowadzili: Władysław Folkierski (symbolizm Alfreda de Vigny) Olgierd Górka (konieczności i nakazy polityki dawnej Rzeczypospolitej aż do Odrodzenia) Oskar Halecki (rola Polski w dziejach powszechnych, geografia historyczna Europy Środkowo-Wschodniej) Marian Heitzman (zagadnienia racjonalizmu i irracjonalizmu a światopogląd) Augustyn Jakubisiak (znaczenie i pochodzenie pewników myśli, czas i przestrzeń) Bogumił Jasinowski (zarys filozofii starożytnej) Jan Lechoń (tradycja i nowość w polskiej literaturze współczesnej) Zofia Korwin-Piotrowska (Balzac a świat słowiański) Stanisław Seliga (z dziejów kultury starożytnej) Zygmunt Lubicz-Zaleski (Stanisław Wyspiański)Tadeusz Wyrwa, Założenie Uniwersytetu Polskiego za Granicą w Paryżu w 1939 r., [w:] Tadeusz Wyrwa, Pokoleniowe rozstaje dróg, Lublin: Norbertinum 2007, s. 152..
W ramach Centre d’Etudes Polonaises de Paris (istniejącego już przed II wojną światową, a następnie włączonego w strukturę uniwersytetu) studentów kształcili: Paul Cazin Henri de Montfort .
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Tadeusz Sulimirski, Uniwersytet Polski za Granicą w Paryżu, [w:] Nauka Polska na Obczyźnie, Londyn: Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie 1955, z. 1, s. 14–18. Jan Draus, Ryszard Terlecki, Polskie szkoły wyższe i instytucje naukowe na emigracji 1939–1945, Wrocław: Ossolineum 1984, s. 8–11. Joanna Pyłat, PUNO. Polski Uniwersytet na Obczyźnie, Pułtusk–Londyn: Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora 2010, s. 12–14, 19–21. Rafał Stobiecki, Klio na wygnaniu. Z dziejów polskiej historiografii na uchodźstwie w Wielkiej Brytanii po 1945 r., Poznań: wydawnictwo Poznańskie 2005, s. 47–49.
Kategoria:Polonia w Paryżu Kategoria:Uczelnie w Polsce
Kategoria:Polska historiografia emigracyjna