Maria Białobrzeska (ur. 27 kwietnia 1921 w Częstochowie, zm. 3 września 2004 w Krakowie) – polska uczona, biolożka specjalizująca się w botanice i paleobotanice. Ukończyła i doktoryzowała się na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pracowała w Instytucie Botaniki PAN w Krakowie. Członkini Polskiego Towarzystwa Botanicznego.
Życiorys Urodziła się w Częstochowie w 1921 roku. Jej ojcem był Zygmunt Białobrzeski, matką Zofia z domu Zborowska. Ojciec pracował w wydziale drogowym Polskich Kolei Państwowych. W latach 1928–1934 uczęszczała do szkoły powszechnej, a następnie od 1934 r. do III Państwowego Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. J. Słowackiego w Częstochowie. Po ukończeniu 4 klas gimnazjum i pierwszej klasy liceum jej edukację przerwał wybuch II wojny światowej. Podczas okupacji uczęszczała na tajne komplety, na których ukończyła drugą klasę liceum i w 1941 roku zdała tajną maturę. W tym samym roku podjęła pracę w aptece w Krzepicach, gdzie pracowała do 1944 r., po czym wróciła do Częstochowy. 30 marca 1945 r. Państwowa Komisja Weryfikacyjna Kuratorium Okręgu Szkolnego Kieleckiego wydała jej świadectwo maturalne.
W październiku 1945 r. podjęła studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, które ukończyła, uzyskując 30 października 1952 r. tytuł magistra filozofii w zakresie botaniki. Praca dyplomowa, której formalnym promotorem był prof. Władysław Szafer, napisana została pod kierunkiem profesor Janiny Jentys-Szaferowej, a dotyczyła porównania właściwości morfologicznych i biologicznych brzozy ojcowskiej, brodawkowatej i ich mieszańca. W tym czasie, od 1 września 1950 do 31 sierpnia 1953 r., pracowała jako paleobotanik w Pracowni Paleobotaniki Czwartorzędu w Krakowie, jednostce Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie. W 1953 roku związała się z Instytutem Botaniki PAN w Krakowie, gdzie pracowała w Zakładzie Zmienności Roślin do przejścia na emeryturę w 1991 roku. Przyjęta na stanowisko asystenta, awansowała na starszego asystenta (1954), następnie adiunkta (1954) i adiunkta stabilizowanego (1965). Stopień naukowy doktora botaniki uzyskała na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi UJ w 1966 r. za rozprawę o zmienności liści i owoców grabu w analogicznych zespołach Puszczy Białowieskiej, Boreckiej i Niepołomickiej, oraz w lasach karpackich. Promotorem pracy była prof. Jentys-Szaferowa.
Od 15 września 1951 roku była członkiem Polskiego Towarzystwa Botanicznego oraz Związku Zawodowego Nauczycielstwa Polskiego. W latach 1972–1992 pełniła funkcję skarbnika Oddziału Krakowskiego PTB. mały|Grób prof. Marii Białobrzeskiej na Cmentarzu Batowickim w Krakowie Została pochowana na Cmentarzu Batowickim w Krakowie (kwatera A4-14-5).
Działalność naukowa Zainteresowania naukowe Marii Białobrzeskiej obejmowały morfologię, w szczególności biometrię, systematykę roślin oraz paleobotanikę. Zajmowała się głównie badaniami biometrycznymi materiału pochodzenia współczesnego i kopalnego. Jej praca magisterska i rozprawa doktorska powstawały pod kierunkiem profesor Jentys-Szaferowej, twórczyni autorskiej metody badań biometrycznych. Praca dyplomowa opublikowana została pt. „Właściwości morfologiczne i biologiczne brzozy ojcowskiej, brzozy brodawkowatej i ich mieszańca” w „Roczniku Sekcji Dendrologicznej PTB” w 1955 r. Rozprawa doktorska pt. „Zmienność liści i owoców grabu w analogicznych zespołach Puszczy Białowieskiej, Boreckiej i Niepołomickiej, oraz w lasach karpackich” ukazała się w 1966 r. w dwóch częściach w „Acta Societatis Botanicorum Poloniae”.
Opublikowała łącznie 23 prace. Bazując na szczegółowej analizie budowy morfologicznej i anatomicznej owoców 8 gatunków rodzaju grab Carpinus oraz 3 gatunków chmielograbu Ostrya wyróżniła szereg cech, które posłużyły do opracowania kluczy do oznaczania owoców tych gatunków. Zbadała liście w obrębie jednej populacji Carpinus betulus i opisała trzy ich typy różniące się kształtem, dzięki czemu możliwe jest ich poprawne oznaczanie w materiale kopalnym znajdowanym przez paleobotaników.
Nagrody i odznaczenia Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984), Medal jubileuszowy 100-lecia urodzin Władysława Szafera i 30-lecia Instytutu Botaniki PAN w Krakowie (1986).
Wybrane publikacje
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Polscy botanicy Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Pracownicy instytutów naukowych PAN Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Zmarli w 2004 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Prądnik Czerwony w Krakowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Częstochowie Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Botanicznego