thumb|240px|Andrzej Szczeklik (1938–2012) – lekarz, naukowiec i humanista, najczęściej cytowany polski autor publikacji naukowych z dziedziny medycyny i biologii, bohater książki Słuch absolutny Kore. O chorych, chorobach i poszukiwaniu duszy medycyny – książka Andrzeja Szczeklika, ukazująca historyczne i najnowsze osiągnięcia medycyny oraz rozważania nad jej istotą, jedna z trzech książek tegoż autora, które bywają nazywane trylogią o uzdrowicielskiej mocy natury i sztuki. Jest zbiorem dwunastu esejów:

Książka była nominowana do Nagrody Literackiej „Nike” 2008.

Tytuł książki, wstęp, ilustracje Tytuł swojej książki o poszukiwaniach duszy medycyny, „gdzieś między życiem a śmiercią, zdrowiem a chorobą, nauką a sztuką, a także – w miłości”, Andrzej Szczeklik wyjaśniał słowami:

We wstępie do książki Adam Zagajewski przypomina wykład, który wygłosił C.P. Snow w 1959 roku. Wykład opublikowano pod tytułem The two Cultures and the Scientific Revolution. Dotyczył pojawienia się rozłamu między dwoma kulturami, dwoma rodzajami erudycji i wrażliwości – naukową i humanistyczną. Zdaniem Zagajewskiego ten rozłam pogłębia się z biegiem czasu, co w medycynie prowadzi do zmniejszania się bezpośredniego kontaktu dwóch ludzi – lekarza i pacjenta (Twarz lekarza niewiele się już różni od ekranu komputera, od okładki pism, takich jak Lancet czy Nature, od książeczki czekowej). Na tak opisanym tle została przedstawiona sylwetka autora książki:

W tekście zamieszczono, jako ilustracje treści kolejnych esejów, reprodukcje znanych dzieł malarstwa, wybierane przez Olgierda Chmielewskiego i Andrzeja Szczeklika.

Wydawca książki, Jerzy Illg, skierował do prof. Szczeklika – swojego zmarłego przyjaciela – słowa:

Streszczenie Sztuka lekarska polega m.in. na poprawnym rozpoznaniu choroby na podstawie wielu różnych, często niewyraźnych objawów – „znaków”, które musi odebrać wykształcony i wrażliwy lekarz. Mimo wielkiego postępu technik diagnostycznych poprawna diagnoza nadal nie jest łatwa i oczywista (esej Objawy i cienie). Szczególnie duże trudności sprawiają badania uwzględniające elementy neurologii i neuropsychologii, w tym m.in. zaburzenia procesów poznawczych lub psychicznych (esej O mózgu). Tej duchowej sfery ludzkiego życia (antropologia filozoficzna) dotyczą takie pytania, jak: Czym jest dusza? …samoświadomość? Co pozwala nam budzić się ze snu z pełną świadomością ego – własnej osobowości? (Poszukiwanie duszy). W świetle współczesnej immunologii „ja” jest tym, co układ immunologiczny – intensywnie badany od początku XX wieku – przyjmuje za „swoje”, nie wywołujące odpowiedzi odpornościowej (esej Odbicie świata, jakie w sobie nosimy).

Poziom dzisiejszej wiedzy o prawach natury jest wysoki, ale medycyna nadal leży na pograniczu nauki i sztuki – wciąż jest aktualne zdanie: Natura lubi się chować, które wypowiedział Heraklit, składając dzieło swojego życia pod posągiem Artemidy – Matki Natury. Aby dotrzeć do prawdy, wciąż trzeba Naturę „brać na tortury eksperymentu”, jak radził Francis Bacon. Nowoczesne techniki badań medycznych, pochodzące z obszaru nauk ścisłych, są coraz doskonalsze, jednak lekarz nie może ograniczać się do wyników takich badań – musi nieustannie doskonalić sztukę rozmowy z pacjentem, sztukę budzenia zaufania (esej Arkana sztuki i rygory nauki).

Dzięki sukcesom biochemii rozwinęła się genetyka kliniczna (np. diagnostyka prenatalna), poznano mechanizmy kilku groźnych zakaźnych chorób neurodegeneracyjnych. Wciąż są poszukiwane metody bardziej skutecznej terapii nowotworów (esej Genetyka i nowotwory). Rozszyfrowanie struktury DNA i wyjaśnienie mechanizmu dziedziczności spowodowało przyspieszenie badań procesów ewolucji, od biogenezy przez kolejne etapy do dzisiaj.

Postępowi nauki towarzyszy odwieczny spór między ewolucjonistami i kreacjonistami, których postawy trudno pogodzić (esej Prawdy biologii a wiara). Rozwiązanie problemu biogenezy wymaga odpowiedzi na podstawowe pytanie, czym jest życie. Granica między życiem i śmiercią nie jest ostra. Istnieją struktury (wirusy), które znajdują się pomiędzy materią ożywioną i nieożywioną (esej Pogranicze), a z drugiej strony – wciąż nie wiadomo, jakie jest najbardziej właściwe kryterium śmierci (O umieraniu i o śmierci) lub jak należy oceniać „prometejskie ambicje” człowieka, wciąż próbującego przedłużać życie w sposób niezgodny z „naturalnym”, np. z wykorzystaniem komórek macierzystych lub transplantologii (esej Prometejskie ambicje). Problemem dotychczas nierozwiązanym pozostała natura ludzkich emocji, np. miłości lub podobnych wzruszeń, odczuwanych np. przez namiętnych miłośników muzyki (esej Urzeczenie miłosne).

Lekarz, który dysponuje dostępną wiedzą (ze świadomością jej ograniczeń) i poświęca się pacjentom, obdarzającym go zaufaniem, może dostrzec duszę medycyny w źrenicach ich oczu (esej Koniunkcja).

Przekłady 2008 – węg. Koré: avagy az orvoslás lelke 2010 – lit. Kora: apie ligonius, ligas ir medicinos sielos paieškas 2012 – ang. Kore: On Sickness, the Sick, and the Search for the Soul of Medicine 2012 – hiszp. Core: sobre enfermos, enfermedades y la búsqueda del alma de la medicina 2012 – niem. Auf der Suche nach der Seele der Medizin: über den Sitz des Bewusstseins, das Rezept für die ewige Jugend und andere Geheimnisse des Lebens

Uwagi

Przypisy , books.google.pl.

(zob. też: C. P. Snow – Rede Lecture 1959 na: Age-of-the-Sage oraz UMBC Professors Welch and Tatarewicz C.P. Snow’s The Two Cultures: A Fifty Year Perspective na: UMBCtube). , translated by Antonia Lloyd-Jones ; with an introduction by Adam Zagajewski ; afterword by John Martin.

, wstęp i tłumaczenie: Adam Zagajewski; V Benítez Canfranc; Maila Lema Quintana, books.google.pl. , books.google.pl. books.google.pl. , books.google.pl.

Bibliografia

Linki zewnętrzne „Kore. O chorych, chorobach i poszukiwaniu duszy medycyny”, rozdział „Objawy i cienie” (s. 9–22) oraz spis treści na: www.znak.com.pl Magdalena Cybulska, Agnieszka Młudzik, Agnieszka Kula, Czesław Jeśman, Między medycyną a sztuką – o prozie profesora Andrzeja Szczeklika, w: Nauka 3/2012, s. 167–176 Filozoficzny Kraków > Filozofia na krakowskim Kazimierzu… o Katharsis i Kore (Andrzej Szczeklik) na: filozoficznykrakow.wordpress.com 8 lutego 2012 Grzegorz Wysocki, Słuch absolutny. Andrzej Szczeklik w rozmowie z Jerzym Illgiem”, kwiecień 2014 („Tylu ludzi uratował, umiał wysłuchać najsubtelniejsze szmery serca, a u siebie nie rozpoznał tego zagrożenia. Chciałbym go spytać jeszcze o tak wiele rzeczy...” – wspominał później Illg) Anna Mateja, Siódmy zmysł. Do rozwikłania zagadki, jaką jest każda choroba, podchodził najpierw od strony pacjenta, starając się poznać jego historię, źródło: Tygodnik Powszechny

Kategoria:Polskie eseje