thumb|500px|Ewolucja kończyn: A. Eusthenopteron, B. Gogonasus, C. Panderichthys, D. Tiktaalik, E. Acanthostega, F. Ichthyostega (kończyna biodrowa), G. Tulerpeton. Polidaktylia wczesnych czworonogów – występowanie powyżej 5 palców na rękach i stopach jako stan prawidłowy u pierwszych czworonogów. U tych w znacznym stopniu wodnych stworzeń nie oznacza to polidaktylii w sensie medycznym, jako zaburzenia rozwojowego polegającego na wytworzeniu się większej niż typowa dla danego gatunku liczbie palcówBrian Keith Hall, Evolutionary developmental biology, 1998, , s. 262. Stanowi to rezultat wczesnej ewolucji kończyn, zakończonych raczej płetwami niż palcami.
Czworonogi wyewoluowały ze zwierząt posiadających płetwy, jak mięśniopłetwe. Z takiego stanu ewoluował nowy wzorzec kończyny. Jej oś uległa rotacji, osie wtórne ułożyły się wzdłuż dolnego brzegu, dzięki czemu mogła powstać zmienna liczba solidnych szkieletowych podpór dla wiosłowatych stópCoates, M.I. & Clack, J.A. (1990): Polydactyly in the earliest known tetrapod limbs. Nature, 347, s. 66-69.. Budowa taka wynikała z utraty budujących promienie rybiej płetwy białek aktynodyny 1 i 2 bądź też modyfikacji ekspresji HOXD13.
Wcześni przedstawiciele czworonogów, jak Acanthostega, mieli po 8 palców. Bardziej zaawansowana Ichthyostega miała 7, mniej bazalny Tulerpeton dysponował sześcioma. Crassigyrinus z ubogiej w skamieniałości przerwy Romera z karbonu wczesnego, jak uważa się zazwyczaj, miał na każdej łapie po 5 palców. Antrakozaury, być może stanowiące pień drzewa rodowego czworonogówM. Laurin, 1998. The importance of global parsimony and historical bias in understanding tetrapod evolution. Part I. Systematics, middle ear evolution, and jaw suspension. Annales des Sciences Naturelles, Zoologie, Paris, 13e Série 19:1-42D. Marjanović & M. Laurin. 2009. The origin(s) of modern amphibians: a commentary. Evolutionary Biology 36:336–338. lub ReptiliomorphaJ. Gauthier, A. G. Kluge, & T. Rowe. 1988. The early evolution of the Amniota; s. 103-155 w M. J. Benton (red.), The phylogeny and classification of the tetrapods, Volume 1: amphibians, reptiles, birds. Clarendon Press, Oxford, zachowały pięciopalczastą stopę, obserwowaną w dalszym ciągu u owodniowców, natomiast u innych linii labiryntodontów redukcja postępowała, prowadząc do czteropalczastej stopy kończyny barkowej przy pięciopalczastej stopie kończyny miednicznej. Wzorzec taki zachował się u współczesnych płazówBenton, M. (2005): Vertebrate Palaeontology wyd. 3. Blackwell Publishing. Wzrastająca wiedza o labiryntodontach z przerwy Romera doprowadziła do zmiany hipotezy podającej, że pięciopalczastość, obserwowana u większości współczesnych czworonogów, była plezjomorfią. Kiedyś uważano, że redukcja kończyn u płazów i gadów nastąpiła niezależnieCoates, M. I. 1991. New palaeontological contributions to limb ontogeny and phylogeny; pp. 325-337 in J. R. Hincliffe, J. M. Hurle & D. Summerbell (red.), Developmental Patterning of the Vertebrate Limb. Plenum Press in cooperation with NASO Scientific Affairs Division, New York. Bardziej współczesne badania sugerują jednak, że zaszła pojedyncza redukcja w obrębie pnia linii rozwojowej czworonogów. Odbyła się ona w dewonie późnym bądź karbonie wczesnymLaurin, M. 1998. A reevaluation of the origin of pentadactyly. Evolution 52:1476-1482M. Ruta & M. I. Coates. 2007. Dates, nodes and character conflict: addressing the lissamphibian origin problem. Journal of Systematic Palaeontology 5:69-122.
Przypisy
Kategoria:Układ kostny