Królewskie Wojska Jugosłowiańskie w Ojczyźnie () – partyzanckie oddziały działające na obszarze okupowanej Jugosławii w latach 1942–1945. Popularna nazwa „czetnicy” (, ) pochodzi od serbskiego słowa „czeta” (, ), oznaczającego oddział.
Po agresji wojsk Osi i kapitulacji Królestwa Jugosławii w kwietniu 1941 r., natychmiast rozpoczął się opór przeciwko okupantom. Już w połowie maja płk Dragoljub Mihailović, były dowódca jugosłowiańskiej 2 Armii, zaczął organizować w rejonie Ravnej Gory w środkowej Serbii ruch konspiracyjny czetników. Był on wierny dynastii Karadziordziewiciów i opowiadał się za przywróceniem monarchii po wojnie. Głosił jednak hasła wielkoserbskie, które nie odpowiadały innym narodom Jugosławii. Po pewnym czasie płk Mihailović objął zwierzchnictwo nad całością sił czetnickich działających w różnych częściach Jugosławii.
Ich głównym wrogiem była Narodowa Armia Wyzwolenia Jugosławii podporządkowana Josipowi Broz Ticie. Stąd nawiązywano kolaborację zarówno z Niemcami, jak też Włochami. Walczyli jednak też z chorwackimi ustaszami. Ponadto w październiku 1941 r. Mihailović zawarł porozumienie z gen. Milanem Nediciem, przywódcą marionetkowej Serbii.
Cele, podstawowe informacje Celem ruchu czetników było utrzymanie monarchii jugosłowiańskiej i zapewnienie bezpieczeństwa etnicznego ludności serbskiej, a w końcu utworzenie tzw. Wielkiej Serbii poprzez realizacje czystek etnicznych na nie-Serbach zamieszkujących tereny zdaniem czetników należące historycznie do Serbii Cytat: „From the summer of 1941, the Chetniks increasingly gained control over Serb insurgents and carried out gruesome crimes against Muslims of eastern Bosnia-Herzegovina. Massacres of Muslims, usually by cutting the throats of the victims and tossing the bodies into various water-ways, occurred especially in eastern Bosnia, in Foča, Goražde, Čajniče, Rogatica, Višegrad, Vlasenica, Srebrenica, all in the basin of the Drina river, but also in eastern Herzegovina, where individual villages resisted Serb encirclement with ferocious determination until 1942. Chetnik documents – for example the minutes of the Chetnik conference in Javorine, district of Kotor Varoš, in June 1942 – speak of a determination to «cleanse Bosnia of everything that is not Serb». It is difficult to estimate the number of Muslim victims of this original ethnic cleansing, but it can be counted in the tens of thousands.”.. Czystki miały doprowadzić do utworzenia z Serbii kraju jednorodnego etnicznie. Czetnicy prowadzili politykę terroru w celu wypędzenia z Serbii grup nieserbskich. Na wiosnę 1942 roku, Mihailović w swoim dzienniku napisał o tym, że z kraju należy pozbyć się mniejszości muzułmańskiej, miało się to odbyć poprzez exodus muzułmanów do Turcji lub innego kraju. W 1941 roku Mihailović wydał Instrukcije (Instrukcję), według której czetnicy mieli oczyścić terytorium Serbii z ludności nieserbskiej. Według niektórych historyków instrukcja ta została w rzeczywistości sfałszowana przez czetnickiego dowódcę Djurišića.
Relacje między czetnikami a partyzantami z NOVJ były od początku niespokojne, jednak od października 1941 roku przerodziły się one w konflikt na pełną skalę. Panetniczna polityka Tity dla czetników wydawała się antyserbska, natomiast czetnicki rojalizm był przekleństwem dla komunistów.
Historia thumb|Generał Mihailović przed wojną Ruch czetnicki narodził się w połowie maja 1941 roku w środkowej Serbii.
W 1942 r. nawiązał kontakt z jugosłowiańskim rządem emigracyjnym z siedzibą w Londynie. W rezultacie uzyskał jego poparcie, a oddziały czetnickie zostały uznane za jedyne legalne siły zbrojne, uzyskując oficjalną nazwę Królewskie Wojska Jugosłowiańskie w Ojczyźnie. Na ich czele stanął formalnie król Piotr II, zaś płk D. Mihailović został mianowany ministrem wojny i objął funkcję szefa sztabu, choć faktycznie był ich komendantem. W okresie wojny następował ich duży rozrost liczebny z ok. 80 tys. ludzi pod koniec 1942 r. do ponad 110 tys. w 1943 r.
Królewskie Wojska Jugosłowiańskie w Ojczyźnie w pierwszych miesiącach wojny cieszyły się poparciem Wielkiej Brytanii, USA, rządu emigracyjnego króla Piotra II, a nawet Związku Radzieckiego..
W październiku 1941 roku Mihailović nawiązał kontakty z kolaboracyjnym rządem Serbii Milana Nedicia i współpracę z włoskimi wojskami okupacyjnymi, z którymi w styczniu 1942 roku podpisał formalne porozumienie o wzajemnej nieagresji. 27 października 1941 roku w miejscowości Brajići Mihailović spotkał się z liderem komunistów, Tito. Celem spotkania było wypracowanie porozumienia, jednak porozumienie osiągnięto jedynie w drugorzędnych sprawach. Tito natomiast zaproponował Mihailovićowi wspólne walki z Niemcami.. 19 września i 27 października 1941 roku, Tito przeprowadził nieudane rozmowy z Mihailovićem. Po jednym ze spotkań grupa oficerów czetnickich próbowała samowolnie dokonać zamachu na lidera NOVJ, zamachowców powstrzymał Mihailović.
Rozpoczęcie kolaboracji z Niemcami i Włochami W praktyce natychmiast po spotkaniu, Mihailović rozpoczął przygotowania do ataku na partyzantów Tity. 28 października czetnicy spotkali się z Josefem Matlem, niemieckim oficerem odpowiedzialnym za zbrojenia, zaproponował on Mihailovićowi układ w zamian za broń. 1 listopada czetnicy zaatakowali siedzibę partyzantów w Užicach, jednak zostali odparci. 3 listopada Mihailović przełożył spotkanie z niemieckimi oficerami ze względu na to, że konflikt między czetnikami a titoistami wymagał jego obecności w sztabie organizacji. Spotkanie odbyło się 11 listopada w Belgradzie, sprawą kontrowersyjną jest, czy inicjatywa wyszła od Niemców, czy od samego Mihailovića. W negocjacjach z Niemcami Mihailović zapewnił ich, że jego celem nie jest walka przeciwko okupantom i że nigdy nie zawiąże z komunistami porozumienia dlatego, że według niego w ich szeregach znajdują się cudzoziemcy: Bułgarzy, Chorwaci, Żydzi, Węgrzy i muzułmanie. Mihailović zaproponował zaprzestanie działalności w miastach i wzdłuż głównych szlaków komunikacyjnych. Do ostatecznego porozumienia nie doszło ze względu na niemieckie żądania kompletnej kapitulacji czetników. Po nieudanych próbach Niemcy próbowali aresztować Mihailovića.
Czetnicy znaleźli się w trudnej sytuacji, gdy w Czarnogórze lokalni przywódcy czetników; Pavle Đurišić i Stanišić zawarli porozumienia z Włochami i zwalczali razem z nimi partyzantów Tito. Sam Mihailović przyjął nominację Blažo Đukanovicia jako dowódcy sił nacjonalistycznych w Czarnogórze. Mihailović zatwierdził plan zniszczenia oddziałów komunistycznych, wykorzystując do tego kontakty regionalnych dowódców czetników z Włochami, dzięki temu zdobył od Włochów żywność, broń i amunicję. 1 grudnia Pavle Đurišić zorganizował konferencję jednostek czetnickich w Šahovići. Na kongresie czetników, zdaniem Stevana Pavlovicia, przedstawiano poglądy ekstremistyczne i nietolerancyjne. Mihailović i Đukanović nie wzięli udziału w spotkaniu, które – jak się okazało – zostało zdominowane przez Đurišića, a Mihailović poinformował podwładnych, że jednostki partyzanckie są pełne bandytów.
Walki z NOVJ Po nieudanych rozmowach czetnicy włączyli się w niemiecki pościg za Titą, Mihailović dostarczył czetnickiej policji fotografię Tity i fotografię radcy Lebiediewa, podejrzewanego o bycie mitycznym Titą z zapytaniem, czy jest to ta sama postać. Odpowiedź belgradzkiej policji była negatywna. Czetnicy torturowali schwytanych członków ruchu oporu, aby wydobyć z nich informacje na temat prawdziwej tożsamości Tity. Starania te nie przyniosły efektu, a postać Tity stała się ważnym elementem propagandowym partyzantów.
We wrześniu 1941 roku wraz z Niemcami i oddziałami kolaboranckimi (ustaszami, domobranami i nediczowcami) wzięli udział w ofensywie przeciwko partyzanckiej Republice Užičkiej. Tito, chcąc powstrzymać natarcie czetnickie, zaproponował czetnikom pokaźne liczby broni wyprodukowane w fabryce w Užicach. Rozmowy zostały jednak zatrzymane na skutek naporu wojsk niemieckich.
W 1942 roku czetnicy zostali znacznie osłabieni na skutek fali dezercji i przejść do oddziałów Tity.
Czetnicy wsparli IV ofensywę niemiecką. Oddziały czetników uniemożliwiały ewakuację partyzantów. Czetnicy wystawili przeciwko uciekającym partyzantom liczącą 18 tysięcy partyzantów armię.
W starciach wojny domowej, która w rzeczywistości trwała podczas II wojny światowej na obszarze okupowanej Jugosławii, przewagę uzyskali komuniści, wyzwalając coraz większe rejony kraju. W tej sytuacji Wielka Brytania i inni alianci przerzucili swoje poparcie na siły podległe J. B. Ticie, narzucając jugosłowiańskiemu rządowi emigracyjnemu zerwanie porozumienia z czetnikami. Do poparcia Tity i uznania jego wojsk za jedyne oddziały alianckie w Jugosławii przez Brytyjczyków doszło jeszcze zanim zrobili to Sowieci. Na konferencji w Teheranie NOVJ formalnie uznane zostały też przez króla Piotra II i amerykańskiego prezydenta Franklina Roosevelta.
17 czerwca 1944 roku na wyspie Vis, doszło do podpisania umowy między Ivanem Šubašiciem, premierem rządu i Titą, na mocy której miała być utworzona wspólna Armia Jugosłowiańska, a zarazem scalono rząd na wygnaniu z rządem partyzanckim. Po odmowie przystąpienia do niej większości czetników, płk D. Mihailović 29 sierpnia stracił funkcję ministra i szefa sztabu, a jego oddziały straciły status Królewskich Wojsk Jugosłowiańskich w Ojczyźnie. 12 września nowym szefem sztabu został Tito, a król wezwał wszystkich Jugosłowian do uznania rządu Tity i stwierdził że ci, którzy są przeciwnikami partyzantów, są zdrajcami.
Zdarzała się też współpraca partyzantów i czetników, aż do początku 1942 roku, gdy w Bośni i Hercegowinie działali niemal wyłącznie partyzanci serbscy i ściśle współpracowali oni z czetnikami.
Zakończenie wojny Czetnicy nadal prowadzili walkę z komunistycznymi partyzantami aż do końca wojny.
We wrześniu 1944 roku, gdy ZSRR zajął Rumunię i Bułgarię (tym samym wycofując je z wojny), oddziały Armii Czerwonej wkroczyły na granicę z Jugosławią. Czetnicy nie byli na to przygotowani, a przez cały okres wojny ich propaganda starała się wykorzystać prorosyjskie i pansłowiańskie sympatie większości ludności serbskiej. W propagandzie rozróżniono Rosjan i ich komunistyczne władze, które były stalinowskie, a partyzantów jugosłowiańskich, którzy mieli być rzekomo trockistami. 10 września misja czetnicka z około 150 partyzantami na czele z podpułkownikiem Velimirem J. Piletićem przekroczyła Dunaj i przedostała się do Rumunii, gdzie nawiązała kontakt z oddziałami radzieckimi. Celem wizyty było nawiązanie porozumienia z ZSRR: mediacja Sowietów w wojnę domową i organizacja oraz nadzorowanie wolnych wyborów.
Także podpułkownik Keserović nawiązał współpracę z Sowietami. W połowie października jego żołnierze spotkali się z wojskami zbliżającymi się do wschodniej Serbii z obszaru Bułgarii. Dowódca wojsk radzieckich nakazał Keserovićowi wstąpienie do oddziału partyzantów Tito. Inny z oficerów, kapitan Pedrag Raković walczył pod dowództwem radzieckim, a jego partyzanci pomogli zająć Čačak. Współpraca Rakovicia i wojsk radzieckich została przerwana po proteście ze strony Tity, a sami czetnicy wycofali się w inny region.
Generał D. Mihailović został schwytany w 1946 r., po czym skazano go na śmierć w pokazowym procesie i stracono.
Czystki etniczne thumb|230px|Raport Pavle Đurišića dotyczący masakry dokonanej przez jego oddziały w Čajniče i Foča