Pałac w Strudze – zabytkowy pałac we wsi Struga (województwo dolnośląskie), położony w powiecie wałbrzyskim, w gminie Stare Bogaczowice, pomiędzy Górami Wałbrzyskimi a Pogórzem Wałbrzyskim, w dolinie Czyżynki.
Renesansowy obiekt powstał w XVI w., w wyniku rozbudowy stojącego tu wcześniej dworu obronnego. Około 1730 r. przebudowany na barokowy, modernizowany w XVIII i XIX w. Po 1945 r. kilkakrotnie konserwowany, obecnie kapitalnie remontowany.
Historia W miejscu dzisiejszego pałacu w XIV w. powstał zamek rodu Schaffów (później Schaffgotschów), wzmiankowany po raz pierwszy w 1377 r. i obejmujący m.in. kamienną wieżę mieszkalną, której relikty istnieją do dziś. Przed 1420 r. do założenia obronnego dobudowano obecne wschodnie skrzydło pałacu.
Po bezpotomnej śmierci Ulricha Schaffa (zm. 1412), Struga przeszła na własność króla czeskiego, aż w 1453 r. została sprzedana Hermannowi z rodu Czettritzów. W latach 40. XVI w. jego potomek, Abraham von Czettritz, rozpoczął renesansową przebudowę zamku, w której pierwszym etapie dobudowano skrzydło południowo-zachodnie. Zasadnicza rozbudowa nastąpiła ok. 1565 r., kiedy to ukształtował się w przybliżeniu obecny układ pałacu – skonstruowano trzecie skrzydło oraz ścianę z portalem bramnym, do skrzydła średniowiecznego dobudowano krużganki, elewacje ozdobiono sgrafittem, a na dziedzińcu posadowiono wieżę schodową. W XVII w. od strony południowo-wschodniej dobudowano cztery przypory oraz mur oporowy.
Po śmierci Marii Cathariny Freiin von Bibran z domu von Czettritz w 1718 r. obiekt nabył Christian von Kluge. W latach 30. XVIII w. dokonał on przebudowy pałacu w stylu barokowym, usuwając renesansowe szczyty, wymieniając dach na mansardowy, konstruując późnobarokowy portal balkonowy w miejsce renesansowego oraz budując salę balową. W tym okresie powstała ponadto pałacowa oficyna, a na południowy zachód od budowli założono park.
W kolejnych latach pałac często zmieniał właścicieli. W 1830 r. należał do barona Carla von Richthofena, zaś w latach 1920–1933 do berlińskiej rodziny Aufrichtów. W początkach XX w. przeprowadzono ostatnią większą przebudowę pałacu, likwidując jego obronny sztafaż (przypory, mur oporowy i fosę) oraz konstruując neobarokową artykulację elewacji. Ostatnim niemieckim właścicielem majątku był do 1945 r. Robert Kriebe.
W 1950 r. pałac stał się własnością Państwowych Gospodarstw Rolnych, pełniąc funkcję magazynu, zaś od 1959 r. był siedzibą samodzielnego PGR Struga. W tym okresie znaczną część zabytkowego wyposażenia rozkradziono, a w 1965 r. wskutek zaniedbań doszło do zawalenia się fragmentu dachu i większości stropów. W 1992 r. spłonęła ponadto barokowa oficynaZabytkowe rezydencje w krajobrazie przygranicznych regionów, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa 2017. Budynek doraźnie remontowano w latach 1973–1978 i 1995–1997, a w okresie 1996–1998 Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa przeprowadziła odbudowę dachu.
W 2003 r. kompleks nabyli prywatni właściciele – Agnieszka Chmura-Wieczorek i Krzysztof Wieczorek, którzy podjęli się zabezpieczenia i odbudowy pałacu. Do 2005 r. konstrukcję osuszono i wzmocniono, a w latach 2010–2011 odbudowano przypałacową oficynę. W kolejnych latach rozpoczęła się stopniowa renowacja samego pałacu i rewitalizacja przyległego parku.
Architektura Pałac w Strudze to budowla wzniesiona z kamienia i cegły, na planie prostokąta z wewnętrznym dziedzińcem, trójkondygnacyjna, nakryta jedno i dwuspadowymi dachami mansardowymi. Dziedziniec był niegdyś otoczony krużgankami, obecnie są one zamurowane. Na elewacjach zachowało się kilka renesansowych obramień okiennych i boniowane lizeny.
Nad głównym wejściem przy dachu szczyt z jednym oknem zwieńczony trójkątnym frontonem, a samo wejście w portalu ograniczonym po bokach ustawionymi pod kątem 45 stopni podwójnymi pilastrami, tworzącymi pseudo kolumny podtrzymujące półkolisty balkon z żelazną ażurową balustradą, który jest flankowany przez ustawione po bokach cokoły z kamiennymi wazonami.
W styczniu 2019 r. podczas prac remontowych sali balowej odkryto pod tynkiem 24 portrety o ogólnej powierzchni około 50 m². Freski pochodzące z XVI w. zostały w XVIII w. ukryte pod owalną drewnianą kopułą sali balowej. Portrety przedstawiają czterech rzymskich cesarzy oraz dwudziestu władców Dolnego ŚląskaGazeta Wyborcza 2 marca 2019. Osobliwością pałacu jest najdłuższa w Polsce renesansowa wieża schodowa, której schody, wykonane z jednego pnia modrzewia, mają postać spirali. Na II piętrze znajdują się pozostałości gotyckich malowideł ściennych, nawiązujących do legend arturiańskich.
Budynek jest częścią zespołu pałacowego, w skład którego wchodzą jeszcze park oraz oficyna z lat 30. XVIII w.
Herby Nad balkonowym oknem fryz z dwoma rzędami kartuszy, na których znajduje się osiem herbów (dwa górne i sześć dolnych): Górny rząd, od lewej, von: 1. Reibnitz 2. Bischofswerdt Dolny rząd, od lewej, von: 3. Nimptsch 4. Schaffgotsch 5. Mühlheim 6. Schönburg 7. Czettritz 8. Dohna. Jest to wywód rodowy Abrahama von Czettritz i jego żony Marii von Nimptsch Ich herby powinny znajdować się w górnym rzędzie, rodziców Abrahama von Czettritz (1560-1598).
Przypisy
Bibliografia Romuald Łuczyński: Zamki, dwory i pałace w Sudetach. Legnica: Stowarzyszenie „Wspólnota Akademicka”, 2008, . Słownik geografii turystycznej Sudetów, Góry Wałbrzyskie, Pogórze Wałbrzyskie, Pogórze Bolkowskie, t. 10, pod red. Marka Staffy, Wrocław: "I-Bis", 2005, , s. 437
Kategoria:Pałace w województwie dolnośląskim Kategoria:Struga (województwo dolnośląskie)