Stanisław-Kostka Marian Hubert Kawski herbu Gozdawa, ps. „Skrzypek” (ur. 2 listopada 1913 w Krakowie, zm. 9 października 1996 w Sanoku) – polski farmaceuta, aptekarz, podczas II wojny światowej żołnierz ZWZ–AK, działacz społeczny, w okresie PRL radny Miejskiej Rady Narodowej w Sanoku.

Życiorys thumb|left|200px|Stanisław Kawski (1931) Stanisław Marian Hubert Kawski urodził się 2 listopada 1913 jako syn farmaceuty i aptekarza Mariana (1876–1932) i Czesławy z domu Niemetz (1880-1976). W sanockim hufcu pełnił funkcję drużynowego III Drużyny im. Stefana Czarnieckiego. W 1931 zdał egzamin dojrzałości w Państwowym Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku (w jego klasie byli m.in. Juliusz Katz-Suchy oraz Zbigniew Przystasz i Zdzisław Rajchel; dwaj ostatni – żołnierze Wojska Polskiego, ofiary zbrodni katyńskiej). W 1939 ukończył studia w Oddziale Farmaceutycznym na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Jego rodzeństwem byli Adam (1917-1985, żonaty z córką ukraińskiego adwokata w Sanoku, dr. Eugeniusza SzatyńskiegoWłodzimierz Marczak: Ukrainiec w Polsce: Dole i niedole w PRL-u. s. 76., wieloletni dyrektor Krakowskiego Pogotowia Ratunkowego), Wanda, Alojza (1907-1908) i Jadwiga (1910-1994, po mężu Rudy). Stanisław Kawski został farmaceutą, podobnie jak jego ojciec oraz rodzeństwo Adam i Wanda (pdf) s. 65.. Rodzina prowadziła Aptekę Obwodową położoną przy ulicy Tadeusza Kościuszki w Sanoku, gdzie Stanisław Kawski rozpoczął pracę w latach 30. XX wieku i został jej właścicielem. Rozwijał także pasje muzyczne, w ramach założonego przez jego ojca Towarzystwa Muzyczno-Dramatycznego „Gamba”, zaś jego nauczycielem gry muzycznej był por. Maksymilian Firek, kapelmistrz stacjonującego w Sanoku 2 Pułku Strzelców Podhalańskich, grał na skrzypcach jako solista.

Po wybuchu II wojny światowej w okresie kampanii wrześniowej wraz z ewakuowanym personelem składnicy sanitarnej dotarł z Sambora do Tarnopola, skąd przedostał się do Sanoka przed 12 września. Po nastaniu okupacji niemieckiej apteka Kawskich była jedną z trzech działających w Sanoku (pdf) s. 73.Pozostałe dwie to apteki „Pod Złotą Gwiazdą” w budynku obecnego ratusza przy ulicy Rynek 1 oraz „Pod Opatrznością Boską”..

Na przełomie stycznia i lutego 1940 Stanisław Kawski został zaprzysiężony w Związku Walki Zbrojnej przez Kazimierza Kamińskiego ps. Topór (w ramach Obwodu Sanok „Suchar”), a następnie w Armii Krajowej, przyjmując pseudonim „Skrzypek”. Podobnie do ZWZ wstąpili jego żona Zuzanna (z domu Węcławik, pochodząca ze wsi Skierbieszów, także farmaceutka, w konspiracji przyjęła pseudonim „Ziuk”, od 2 marca 1941 była żoną Stanisława Kawskiego, której rodzina podczas wojny schroniła się w Sanoku (pdf) s. 36.), a także inni zatrudnieni i współpracownicy apteki. Formalnie apteka została przejęta przez władze hitlerowskie, była nadzorowana przez Pharmazierat (Radę Farmacji) w Krakowie. Pomimo tego pracownicy apteki aktywnie działali w konspiracji, w tym wspomagali w leki żołnierzy oddziału partyzanckiego OP-23 Obwód „San” ZWZ–AK, a także ludność żydowską umieszczoną w sanockim getcie i Zwangsarbeitslager Zaslaw (pdf) s. 36, 75.. Ta działalność była prowadzona pomimo czterokrotnych rewizji w aptece przeprowadzonych przez Niemców, którzy nie zdołali wykryć ukrywanych medykamentów (były schowane w ruderze nieopodal apteki). Z apteką współpracował w konspiracji lekarz więzienny i oficer Jan Maria Suchomel. W końcowym okresie okupacji na przełomie 1943/1944 aptece Kawskich zmieniono nazwę na Kreisapotheke (Apteka Obwodowa), a dzięki zakwalifikowaniu jej do innego przedziału w niemieckiej administracji, otrzymywała od tego czasu większe zaopatrzenie w leki. Ponadto Stanisław Kawski uzyskał środki chemiczne, które były wykorzystywane w Sanoku do produkcji granatów, przygotowywał środek służący do samobójczego odebrania życia w przypadku ciężkich przesłuchać i tortur prowadzonych przez Gestapo, a także mając wgląd w recepty lekarskie na ich podstawie przekazywał władzom Obwodu ZWZ listę mieszkańców, którzy podpisali Volkslistę.

Po wojnie Stanisław i Zuzanna Kawscy prowadzili aptekę do 1951, gdy została upaństwowiona, a w 1955 zlikwidowana (pdf) s. 35.. W późniejszym czasie Stanisław Kawski pracował w aptekach społecznych i w sanockim szpitalu. Należał do Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego. W 1979 odszedł na emeryturę. W latach PRL kontynuował pasję muzyczną w ramach Towarzystwa Muzyczno–Dramatycznego Ziemi Sanockiej, rozwiązanego decyzją administracyjną 30 lipca 1963. W tym samym czasie został wyburzony zabytkowy budynek apteki Kawskich w Sanoku. Jako nauczyciel niepełnozatrudniony wykładał w Liceum Medycznym w Sanoku.

Był członkiem Stronnictwa Demokratycznego. Został radnym Miejskiej Rady Narodowej (MRN): wybierany w 1969 (członek Komisji Zdrowia i Opieki Społecznej), 1973 (przewodniczący Komisji Zdrowia, Ochrony Środowiska i Spraw Socjalnych, przewodniczący zespołu radnych SD), w 1978 (członek Komisji Wychowania, Oświaty, Kultury i Spraw Socjalnych); natomiast w kadencji 1984-1988 – nie będąc radnym – został powołany do Komisji Zdrowia, Ochrony Środowiska i Spraw Socjalnych. Był członkiem Miejskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w Sanoku.

Został członkiem prezydium Komitetu Zjazdu wychowanków Gimnazjum i I Liceum w Sanoku w 100-lecie szkoły 1880–1980. Sprawował stanowisko prezesa oddziału sanockiego Polskiego Czerwonego Krzyża, działającego w budynku przy ul. Ignacego Daszyńskiego 17 w Sanoku, w grudniu 1983 wybrany zastępcą przewodniczącego Zarządu Miejskiego PCK w Sanoku. W latach 90. pełnił funkcję prezesa sanockiego koła Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Był organizatorem obchodów 50-lecia akcji „Burza”, organizował wsparcie dla kombatantów. Publikował na łamach Tygodnika Sanockiego.

W Sanoku zamieszkiwał przy ulicy Bartosza Głowackiego, następnie przy ulicy Henryka Sienkiewicza. Hobbystycznie był filumenistą.

Zmarł 9 października 1996, a 11 października 1996 został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu przy ul. Jana Matejki w Sanoku, gdzie później spoczęła także jego żona Zuzanna (1915-1998). Oboje mieli troje dzieci: Marian (pierwszy laureat I Ogólnopolskiego Studenckiego Konkursu Piosenkarzy z 1962), Wojciech i Teresa (po mężu Bernacka). Szwagrem Stanisława Kawskiego (bratem Zuzanny) był Stanisław Węcławik.

thumb|240px|Nieistniejący obecnie budynek apteki Kawskich w Sanoku thumb|240px|Grobowiec rodzin Kawskich i Węcławików w Sanoku

Odznaczenia i wyróżnienia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (16 lipca 1976) Medal Wojska (15 sierpnia 1944, przyznany przez AK) Krzyż Armii Krajowej (1994) Medal 30-lecia Polski Ludowej (22 lipca 1974) Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984) Odznaka pamiątkowa Akcji „Burza” Odznaka „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny” (1995) Odznaka „Zasłużony dla województwa rzeszowskiego” (1969) Odznaka honorowa „Za zasługi dla województwa krośnieńskiego” (1981) Odznaka „Zasłużony dla województwa krośnieńskiego” (1983) Odznaka „Zasłużony dla Sanoka” (20 lutego 1978) Odznaka „Zasłużony działacz Frontu Jedności Narodu” (1981) Odznaka „Zasłużonemu Działaczowi Stronnictwa Demokratycznego” (1987) Medal 50-lecia Stronnictwa Demokratycznego (1988) Nagroda specjalna za ponad 20-letnią pracę farmaceuty z okazji Dnia Pracownika Służby Zdrowia (1976) „Jubileuszowy Adres” (1984)

Odznaczenia Polskiego Czerwonego Krzyża Srebrna Odznaka Związkowa (7 kwietnia 1970) Złota Odznaka Związkowa (7 kwietnia 1976) Odznaka Honorowa PCK I stopnia (1985) Odznaka Honorowa PCK III stopnia (10 marca 1977) Odznaka Honorowa PCK IV stopnia (27 kwietnia 1969) Kryształowe Serce (1992)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Członkowie Miejskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w Sanoku Kategoria:Członkowie Polskiego Czerwonego Krzyża Kategoria:Członkowie Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej (kombatanci) Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Drużynowi ZHP Kategoria:Harcerze związani z Sanokiem Stanisław Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Ludzie związani z Sanokiem Kategoria:Nauczyciele związani z Sanokiem Kategoria:Odznaczeni Kryształowym Sercem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Polskiego Czerwonego Krzyża I stopnia Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Polskiego Czerwonego Krzyża III stopnia Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Polskiego Czerwonego Krzyża IV stopnia Kategoria:Odznaczeni odznaką pamiątkową Akcji „Burza” Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny” Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Zasłużony dla Sanoka” Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Zasłużonemu Działaczowi Stronnictwa Demokratycznego” Kategoria:Oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Centralnym w Sanoku Kategoria:Politycy Stronnictwa Demokratycznego (1944–1989) Kategoria:Polscy farmaceuci Kategoria:Polscy kolekcjonerzy Kategoria:Polscy skrzypkowie Kategoria:Radni Miejskiej Rady Narodowej w Sanoku Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Wojskowi związani z Sanokiem Kategoria:Zmarli w 1996