Psychologia analityczna (od gr. ψυχη = „psyche”, „dusza” i λόγος = „logos” = „słowo”, „myśl”, „rozumowanie” i ανάλυσις = „analiza”) – nauka badająca mechanizmy rządzące psychiką oraz zachowaniami człowieka i społeczeństwa w ich związku ze światem widzialnym i z mniemanym światem niewidzialnym, według obserwacji, doświadczeń i hipotez szwajcarskiego psychiatry, profesora Carla Junga i jego współpracowników w pierwszej połowie XX wieku.

Opis Nauki z których od początku czerpała psychologia analityczna to neurologia, psychiatria, psychoanaliza, antropologia, etnologia, filozofia, sztuki plastyczne, literatura, teologia, religie światowe, historia, mitologia, alchemia, astrologia, matematyka i fizyka. Z rozwojem naukowym, niektóre te dziedziny z czasem odpadły. Obecnie są nurty jungowskie, które zajmują się etykąHester Solomon & Mary Twyman, Eds. The Ethical Attitude in Analytic Practice, London, Free Association Books, 2003 , objawami politycznymi i kulturowymi i wynalazkami neurologicznymiJean Knox, "Self-Agency i Psychotherapy", New York W.W. Norton 2011, oraz fizyką kwantowąAtom and Archetype – The Pauli/Jung Letters, 1932–1958, ed. C.A. Meier, preface by Beverley Zabriskie, 2001, Princeton University Press.. Zastosowania kliniczne tej psychologii określa się jako 'psychoterapia analityczna', 'psychoterapia jungowska', 'analiza jungowska', albo 'psychoanaliza jungowska'.

Psychoanaliza jungowska a Psychoanaliza Psychoanaliza jungowska (lub analiza jungowska) jest współczesną nazwą dla klinicznego zastosowania psychologii analitycznej, zapoczątkowanej przez Carla Gustawa Junga po zerwaniu z Freudem i nazwana tak w 1913 dla odróżnienia jej od psychoanalizy freudowskiej. Obie szkoły łączą podobne zasady praktyki, np. psychoza przeniesieniowa, oraz etyki, ale historycznie rozdziela je do dziś cały zakres teorii i usposobienie ich twórców. Można to uprościć w ten sposób: Gdzie Freud się skupia na mniemanej psychopatologii z lat dziecięcych i systemie popędów danego wypadku, Junga nie obchodzi dzieciństwo, jego metoda jest dialektyczna i dopatruje się, w czym choroba może być kompensacją tego, co się kryje w cieniu (nieświadomości) danego wypadku, albo pochodzi z nieświadomości zbiorowej. Stąd określano analizę jungowską jako 'psychoanalizę drugiej połowy życia'.

Do elementów psychologii analitycznej najbardziej odbiegających od klasycznej psychoanalizy można zaliczyć następujące: Teoria libido (i kazirodztwa)C.G. Jung, (1912/16) Psychology of the Unconscious, New York, Moffat Yard & Co (1917) London, Routledge Kegan Paul. Fourth edition, (1950/1956) as Symbols of Transformation, CW 5, London, Routledge Pojęcie numinosumC.G. Jung, 'Gut und Böse in der analytischen Psychologie,' in Gut und Böse in der Psychotherapie, ed. Wilhelm Bitter, Stuttgart: 'Arzt und Seelsorger,' 1959. Lub w 'Good and Evil' in Civilization in Transition, Collected Works, CW 10, Princeton and London: Princeton University Press and Routledge Kegan Paul, 1970. . s. 458R. Otto: Świętość, Wyd. Thesaurus Press, 1993, s.40. Pojęcie jaźni wywodzącej się z numinosum i obejmującą egoC.G. Jung, Aion – Researches into the Phenomenology of the Self, CW 9 II, London, Routledge 1950 Pojęcie kompleksuC.G. Jung, 'Die psychologische Diagnose des Tatbestandes' Schweizerische Zeitschrift fur Strafrecht (Bern), XVIII, 1905, 369-408, lub 'The Psychological Diagnosis of Evidence' in Experimental Researches, Collected Works, CW 2 1973, Pojęcie przeciwstawień (Conjunctio oppositorum} i EnancjodromiaC.G. Jung, Mysterium Coniunctionis, Collected Works, CW 14. Pojęcie funkcji transcendentnejC.G, Jung, 'The Transcendent Function' in Psychological Types, Collected Works, CW 6 RKP, 1977, . Działanie archetypoweC.G. Jung, 'The Hypothesis of the Archetype' in Psychology and Religion: West and East, Collected Works, CW 11.C.G. Jung, The Archetypes and the Collective Unconscious, CW 9 I, London RKP, 1959 . Pojęcie nieświadomości zbiorowejC.G. Jung, 'The Personal and the Collective (or Transpersonal) Unconscious' in Two Essays on Analytical Psychology, CW 7, London, RKP 1953 . Ekstrawersja i Introwersja oraz Cztery funkcje psychiczneC.G. Jung, 'The Type Problem in Human Character' and 'Psychological Typology (1936)' in Appendix to Psychological Types, Collected Works, CW 6 RKP, 1977, Synchroniczność jako zasada akauzalnaC.G.Jung, (1952) ‘Synchronicity: An Acausal Connecting Principle ' in The Structure and Dynamics of the Psyche, CW 8, London, Routledge IndywiduacjaC.G. Jung, 'Definitions' in Psychological Types, Collected Works, CW 6 RKP, 1977, .

Najbardziej od psychoanalizy klasycznej odbiega podejście do tego, co psychoanalityk i literat Christopher Bollas nazwał aforystycznie: (ang.The unthought known), 'znane (tylko jeszcze) nie uzmysłowione'George Hogenson, The Dove in the Consulting Room – Hysteria and Anima in Bollas an,d Jung, Brunner-Routledge, 2003 .

Freud, ateista pochodzenia żydowskiego, miał szerokie zainteresowania kulturowe, lecz w podejściu do swej nowej metody leczenia był raczej bezwzględny, w odróżnieniu od Junga. Ponadto obawiał się, że jego odkrycia zostaną ograniczone jedynie do użytku wąskiej, żydowskiej sfery Wiednia. Dlatego przez kilka lat widział swego następcę w błyskotliwym i o siedemnaście lat młodszym Szwajcarze z Zurychu. Natomiast analityczną psychologię od początków jej istnienia do dziś charakteryzowała różnorodność, zarówno jeżeli chodzi o międzynarodowe pochodzenie osób towarzyszących jej rozwojowi, jak i o otwarcie na współpracę pomiędzy wieloma różnorodnymi dyscyplinami wiedzy. Obecnie obie czołowe szkoły psychologii głębi przechodzą ewolucję w kierunku nauk ścisłych, zgodnie z tradycją wielu Jungistów. Organizacyjnie i historycznie psychologia analityczna uznaje do dziś swoje korzenie w Zurychu.

Historia i niechętna rola Junga Historia psychologii analitycznej jest częścią historii psychoanalizy, przeplatając się z nią, a jednak zachowując odrębność. W pierwszej dekadzie XX wieku Zurych był drugim ważnym centrum psychoanalizy po Wiedniu. Zawodowa i osobista przyjaźń pomiędzy Freudem i Jungiem trwała od 1907 do 1913 roku. Jung był główną postacią w instytucjonalnym rozwoju psychoanalizy i stał się pierwszym architektem międzynarodowego ruchu psychoanalitycznego. To on pierwszy wprowadził zasadę, że każdy przyszły analityk powinien przejść analizę własną, która to zasada stała się jedną z podstawowych we wszystkich szkołach psychologii głębi.

Początek psychologii analitycznej W 1913 roku zakończyła się nieodwołalnie współpraca między Sigmundem Freudem i Jungiem. Ich bolesne i gorzkie rozstanie miało długotrwały i ważny wpływ na obie szkoły, zarówno stymulując ich rozwój, jak i hamując go. W tym samym roku Jung użył po raz pierwszy terminu “psychologia analityczna”, dla rozróżnienia jego psychologii od psychoanalizy. W latach 30. XX wieku Jung nie był zainteresowany tworzeniem własnej szkoły psychologii i psychoterapii. Jako prezydenta Medycznego Towarzystwa Rozwoju Psychoterapii bardziej interesowało go poszukiwanie punktów wspólnych pomiędzy różnymi szkołami psychoterapii. Miał zdecydowanie ambiwalentne odniesienie do organizacji. Przed stworzeniem Instytutu w Zurychu istniały jedynie Kluby Psychologii Analitycznej w niektórych dużych miastach Europy i Stanów Zjednoczonych. Również tam Jung utrzymywał dystans i nigdy nie angażował się mocno w administrację żadnego z nich, choć wspierał je wykładami i seminariami. Jednakże bliscy jego współpracownicy odczuwali potrzebę utworzenia instytutu, w którym mogłaby być studiowana jego psychologia. Kombinacja analizy i seminariów w językach niemieckim i angielskim stanowiły szkolenie dla pierwszej generacji analityków jungowskich.

Zurych-Londyn-Zurych Początkowa faza rozwoju psychologii analitycznej zakończyła się kilkoma punktami zwrotnymi. Po pierwsze, ufundowanie w Zurychu Instytutu w 1947, zaakceptowanego po wielu namowach przez Junga, wniosło do szkolenia aspekty edukacyjne i akademickie, a osobista analiza nie była już jedynym wymaganiem, aby zostać analitykiem. Celem instytutu było szkolenie osób w teoretycznych i praktycznych założeniach analitycznej psychologii i w analizie jungowskiej, na które składał się kurs psychiatrii klinicznej, antropologii, mitologii, religii porównawczej, baśni i innych powiązanych z nimi dziedzin. Instytut C.G. Junga w Zurychu działał do końca lat 60. jako wiodący ośrodek kształcący analityków jungowskich. Również w 1947 powstało pierwsze brytyjskie towarzystwo psychologii analitycznej w Londynie, na tle jeszcze przedwojennych wizyt Junga do tego miasta. Wygłosił tam serie odczytów w Tavistock Clinic, w których uczestniczyli, oprócz wielu lekarzy (m.in. Wilfred Bion, Joseph Henderson, Joseph Wheelright, Michael Fordham), również dramaturg, Samuel BeckettMark Saban, 'Two in one or one in two? Pushing off from Jung with Wolfgang Giegerich', Journal of Analytical Psychology, 60, no. 5, 2015, s. 685C, G. Jung, 'The Tavistock Lectures'. Tavistock Clinic (Institute of Medical Psychology), CW,18, s. 1- 415., w związku z nowo powstającą służbą zdrowia (ang. National Health Service, NHS). Znamienne było to, że w powojennej Anglii zebrało się skupisko lekarzy i psychologów, uchodźców z Niemiec i Austrii, w tym przyszły psychoanalityk rodem ze Lwowa, Andrzej Karol Skarbek (1925–2011). Wśród nich byli również psychoanalitycy, którzy wywarli dalekosiężny wpływ na służbę psychiatryczną i na szkolnictwoElliott Jaques, Health Services, London, Heinemann Educational, 1978. , co doprowadziło siłą rzeczy do niespodziewanej, lecz jednostronnej, integracji prądów psychoanalitycznych z psychologią analityczną. To okazało się na niekorzyść zasad rodem z Zurychu. Tymczasem po drugiej stronie Atlantyku inne programy szkoleniowe utworzone zostały w Nowym Yorku, Los Angeles i San Francisco. Następnie, w 1955 roku w Zurychu ufundowane zostało Międzynarodowe Towarzystwo Psychologii Analitycznej (ang. International Association for Analytical Psychology – IAAP), które zapoczątkowało istnienie ogólnoświatowej organizacji zawodowej zrzeszającej analityków jungowskich. Pierwszy Kongres IAAP odbył się w 1958 roku w Zurychu i uczestniczyło w nim 120 analityków z całego świata. Wraz ze śmiercią Junga (1961) do głosu zaczęły dochodzić tendencje uprzednio nie wyrażane. Wyodrębnił się nieoficjalny podział na londyńską “szkołę rozwojową”, w której obowiązuje własna analiza, i pochodzącą z Zurychu “szkołę klasyczną”.

Szkoły jungowskie Po drugiej wojnie światowej, w zachodniej Europie, poza Szwajcarią, skupiska jungowskie dopiero zaczęły powstawać od lat 60., np. w Niemczech Zachodnich, Włoszech, Francji, Belgii, i Hiszpanii. Od czasu wojny Europa Wschodnia była praktycznie odcięta od jakiegokolwiek formalnego rozwoju psychoanalitycznego do lat 90. W międzyczasie, do lat 80. psychoanaliza przeszła wiele zmian: w jungowskim świecie duży nacisk kładziono na aspekty związane z granicami ('ramie', czyli vas bene clausum) w analizie i etyce zachowania; stopniowo malały różnice między tymi dwoma szkołami, jak również znaczący był napływ nowych analityków ze Stanów Zjednoczonych w świecie analitycznej psychologii.

Nurt londyński