Ulica Stanisława Moniuszki – ulica w dzielnicy Śródmieście w Radomiu.
Łączy ulicę Żeromskiego z ulicą Traugutta. Krzyżuje się z ulicą Sienkiewicza. Ulica ma status drogi gminnej.
Historia
Ulica zbudowana została na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XIX wieku. Pierwotnie planowano doprowadzenie jej do ulicy Świeżej (obecnie Kelles-Krauza) J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 278.
Nazwa
Nazwa ulicy wielokrotnie ulegała zmianom: II połowa XIX w. – 1919: ul. Kościelna 1919 – 1939: ul. Stanisława Moniuszki 1939 – 1945: Ostlandstraße od 1945: ul. Stanisława Moniuszki
Architekturared. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975 Zabudowa ulicy kształtowała się od II połowy XIX niemal do końca XX wieku i jest bardzo zróżnicowana pod względem stylów architektonicznych. Na odcinku pomiędzy ulicami Żeromskiego i Sienkiewicza dominuje dziewiętnastowieczna zabudowa czynszowa, natomiast na odcinku pomiędzy ulicami Sienkiewicza i Traugutta style dominujące to modernizm z okresu międzywojennego oraz socrealizm. Jedynym przykładem architektury postmodernizmu jest budynek domu handlowego Sezam, usytuowany na rogu z ulicą Żeromskiego. Ciekawe pod względem architektonicznym są domy mieszkalne zbudowane w okresie okupacji niemieckiej, utrzymane w stylu faszystowskiego modernizmu lat trzydziestych.
Najważniejsze obiekty: budynek na rogu z ulicą Traugutta 34 – modernistyczny budynek z lat trzydziestych XX wieku. W okresie międzywojennym mieściła się w nim prywatna klinika położniczo-ginekologiczna dr Feliksa ŻabneraR. Metzger, Radom między wojnami: opowieść o życiu miasta 1918 – 1939, Łódź – Radom 2012, s. 52. W 1947 budynek został zakupiony przez gminę kościoła Adwentystów Dnia Siódmego i do 2012 roku pozostawał jej siedzibąJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, s. 279 nr 3 – 5 – przykład socrealistycznej zabudowy, z zatartymi przez termomodernizację cechami stylowymi, nr 7 – 7b – przykład niemieckiej, modernistycznej architektury mieszkalnej z okresu faszystowskiego, nr 9 – neoklasycystyczny gmach dawnego Powiatowego Związku Samorządowego, wzniesiony w 1927 według projektu Alfonsa Pinno. W okresie okupacji niemieckiej gmach był siedzibą niemieckiej żandarmerii wojskowej. Po 1945 był siedzibą kolejno Urzędu Bezpieczeństwa, Komitetów Miejskiego i Powiatowego PZPR, a od 1975 Urzędu Stanu Cywilnego. Obecnie gmach jest siedzibą Rady Miejskiej oraz USCJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, s. 28, nr 13 – 13a – kamienice z II połowy lat trzydziestych z fasadami licowanymi cegłą klinkierową – przykład polskiej architektury modernistycznej, nr 15 – budynek kina Corso. Wybudowany w 1918 w stylu neorenesansowym był w chwili uruchomienia największym i najnowocześniejszym budynkiem kinowym w Radomiu. Wystawiano w nim również sztuki teatralne i rewie. W 1934 budynek zmodernizowano i otwarto w nim kino Adria, w którym występował m.in. Mieczysław Fogg. Od 1942 dostępne tylko dla Niemców. W 1945 zmieniło nazwę na Bałtyk i działało pod nią aż do 1993, kiedy w budynku otwarto Atlantic. Kino zostało ostatecznie zamknięte przez spółkę Helios, która w 2006 otworzyła w Radomiu swój multipleksJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, s. 101-102, nr 18 – 24 – typowe eklektyczne kamienice czynszowe z przełomu XIX i XX wieku (m.in. Dom Wejssów pod numerem 18), nr 26 – eklektyczny budynek na rogu z ulicą Żeromskiego 44, zbudowany na przełomie XIX i XX wieku. Przed 1939 w narożnym lokalu na parterze mieściła się znana cukiernia Udziałowa Bolesława Pomianowskiego, która w 1934 zmieniła nazwę na Cristal. Cukiernia wraz z restauracją działały przez cały okres II wojny światowej i kilka lat po jej zakończeniu. W latach 1956–2004 w narożnym lokalu działały Delikatesy – w okresie PRL sklep z luksusowymi towarami spożywczymiJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, s. 41, 44, 278.
Rejestr zabytków
Do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisane są następujące obiekty:
nr 9 – Gmach Powiatowego Związku Samorządowego, 1927 nr 11 – dom, XIX w. nr 14a – kamienica, 1925 nr 17 – dom, koniec XIX w. nr 18 – kamienica z oficynami, XIX/XX w. nr 19 – dom, 1890 nr 20 – dom, XIX w. nr 24 – budynek, koniec XIX w. nr 26 (Żeromskiego 44) – dom, 1910
Gminna ewidencja zabytków
Do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Radomia, oprócz budynków z rejestru zabytków, wpisane są też obiekty (stan z 2017):
nr 7 (Sienkiewicza 6) – 1898 nr 10 – dom murowany, 4. ćw. XIX w. nr 12 – dom murowany, 4. ćw. XIX w. nr 15 – dom murowany, 4. ćw. XIX w. nr 16 – dom murowany, 4. ćw. XIX w. nr 21 – dom murowany, 4. ćw. XIX w. nr 22 – dom murowany, 4. ćw. XIX w.
Galeria
Przypisy
Bibliografia
Moniuszki Kategoria:Ulice Stanisława Moniuszki