Zdzisław Rytel (ur. 26 grudnia 1895 w Ufie, zm. 18 października 1979 w Warszawie) – inżynier mechanik, profesor Politechniki Warszawskiej.
Życiorys Urodził się w rodzinie Aleksandra, oficera wojska rosyjskiego, i Jadwigi z Zieleniewskich. W 1907 r. przyjechał do Polski. W 1913 r. ukończył gimnazjum w Siedlcach. Studia rozpoczął w Politechnice Lwowskiej, po przerwie spowodowanej wybuchem I wojny światowej, kontynuował je od 1915 r. na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej. W r. 1918 wstąpił do Wojska Polskiego, w którym służył aż do zakończenia wojny polsko-bolszewieckiej w 1920 r. w stopniu podporucznika.
W 1920 r. zawarł związek małżeński z Heleną Paradowską.
W 1924 r. otrzymał dyplom inżyniera mechanika u prof. Wiesława Chrzanowskiego na Politechnice Warszawskiej. Od października 1921 do czerwca 1929 był starszym asystentem w Katedrze Geometrii Wykreślnej Politechniki Warszawskiej. Od 1 lipca 1923 r. działał w Stowarzyszeniu Mechaników Polskich z Ameryki Spółka Akcyjna. W latach 1924–1926 był inżynierem ruchu laboratorium metaloznawczego w Zbrojowni nr 2 w Warszawie. W latach 1926–1929 pracował na stanowisku konstruktora Instytutu Aerodynamicznego, m.in. opracował projekty 4 wag aerodynamicznych oraz wielostopniowej sprężarki. W tym czasie opublikował wraz z Leonardem Łabuciem „Badania oporów aerodynamicznych w komunikacji kolejowej”Leonard Łabuć, Zdzisław Rytel, Badania oporów aerodynamicznych w komunikacji kolejowej - B. Wierzbicki i S-ka, 1935. oraz kilka artykułów w „Przeglądzie Technicznym” i „Inżynierze Kolejowym”.
W latach 1929–1934 pracował w Fabryce Lokomotyw w Chrzanowie, będąc najbliższym współpracownikiem kierownika Biura Technicznego Parowozów Wąskotorowych inż. PaczoskiegoKazimierz Zembrzuski, W Biurze Konstrukcyjnym Pierwszej Fabryki Lokomotyw w Polsce – Wspomnienia 1928–1937, Providence, RI, 2004, s. 24, 30–31. (niektóre źródła podają, że kierował działem spalinowych lokomotyw wąskotorowychNarodowy Instytut Audiowizualny - Internetowy Polski Słownik Biograficzny.). Współpracował także z Kazimierzem Zembrzuskim„Młody Technik” 6/1984, s. 62–63. przy projekcie Lekkiego Pociągu Pospiesznego OLp-118 o kształcie aerodynamicznym, złożonego z parowozu i czterech wagonów i napędzanego czterocylindrowym silnikiem przeciwbieżnym, będąc odpowiedzialnym za projekt wagonów (wstępny projekt tego pociągu znajduje się w Muzeum Techniki w Pałacu Kultury, w Warszawie; projekt ten został odrzucony przez Ministerstwo Komunikacji, które miało wtedy inne plany dla Polskich Kolei).
mały|GBM Star 25 w wersji dla straży pożarnej - Muzeum Ratownictwa w Krakowie|235x235px
Do września 1939 r. był konstruktorem silników w Państwowych Zakładach Inżynierii (PZInż) w Warszawie, które produkowały wówczas m.in. czołgi, ciągniki opancerzone kołowe i gąsienicowe, samochody pancerne, samochody „Ursus” i „Saurer” w wersji ciężarówek, wozy strażackie i pocztowe, a ponadto bardzo popularne motocykle „Sokół” oraz silniki lotnicze, stacjonarne i silniki dla rolnictwa. Opracowywał m.in., wraz z inż. Jerzym Wernerem, silnik benzynowy PZInż R.W.A (od nazwisk Rytel Werner) o mocy 300-400 KM do czołgu 14TPA. Kiński, J. Magnuski, Czołg pościgowy 10TP i czołg szturmowy 14TP. [w:] Poligon. Magazyn miłośników wojsk lądowych. 1 2009..
Należał do współzałożycieli Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich (SIMP). Brał udział w zebraniu konstytucyjnym SIMP, które odbyło się 28 czerwca 1926 r. w pomieszczeniach Laboratorium Obróbki Metali Politechniki WarszawskiejJózef Piłatowicz, Ruch stowarzyszeniowy inżynierów i techników polskich do 1939 r. T. II Naczelna Organizacja Techniczna Warszawa 2005, .. mały|315x315px|Grób profesora Zdzisława Rytla na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. We wrześniu 1939 r. organizował ewakuację PZInż do Kowla. W okresie okupacji przebywał w Warszawie, gdzie w maju 1940 został aresztowany w czasie łapanki i na krótko uwięziony na Pawiaku. W latach 1940–1944 wykładał ogólną mechanikę teoretyczną i problemy szybkobieżnych silników spalinowych w Szkole Inżynierskiej im. H. Wawelberga i S. Rotwanda. W lutym 1945 ponownie podjął pracę w Szkole Inżynierskiej im. H. Wawelberga i S. Rotwanda, w pracowni samochodowej na Wydziale Mechanicznym. W latach 1946–1948 był naczelnikiem Wydziału Technicznego Centralnego Zarządu Motoryzacji, a następnie dyrektorem w Centralnym Biurze Konstrukcyjnym Zjednoczenia Przemysłu Motoryzacyjnego a także przewodniczącym Komisji Motoryzacyjnej w Polskim Komitecie Normalizacyjnym. Od r. 1948 prowadził wykłady w Politechnice Warszawskiej z zakresu silników spalinowych, od 28.02.1949 r. jako profesor nadzwyczajny. W latach 1952–1954 i 1956–1959 był dziekanem Wydziału Mechaniczno-Konstrukcyjnego Politechniki. W 1952 r. został również stałym doradcą Centralnego Biura Konstrukcyjnego Silników Spalinowych będącego częścią Centralnego Biura Konstrukcyjnego Maszyn w Bytomiu. 29 maja 1958 r. nadano mu tytuł profesora zwyczajnego. Od listopada 1959 do października 1966 r. był kierownikiem Katedry Silników Spalinowych Przemysłowych i Lotniczych Wydziału Mechanicznego Energetyki i Lotnictwa.
Zmarł w Warszawie, pochowany 23 października 1979 r. na cmentarzu Bródnowskim (kwatera 37D-5-12).
Osiągnięcia konstruktorskie Jako konsultant wyznaczony w lipcu 1946 r. przez dyrektora Centralnego Zarządu Przemysłu Metalowego, brał udział w opracowaniu pierwszego polskiego samochodu ciężarowego Star 20; w ramach Centralnego Biura Badań i Konstrukcji w Łodzi, gdzie znów miał okazję współpracować z Jerzym Wernerem. W 1949 r. otrzymał za ten projekt zespołową Nagrodę Państwową II stopniaSzkic Historyczny powstania samochodu ciężarowego Star 20 Aleksander Rummel „Technika Motoryzacyjna” marzec 1968. Opracował i zbudował wysokoprężny silnik kolejowy, podpodłogowy o układzie wahaczowym, pracujący w obiegu dwusuwowymJacek Gembara, Polskie silniki dużej mocy, Projektowanie i Konstrukcje Inżynierskie 12 (63) Grudzień 2012. Brał współudział w projektowaniu pierwszego polskiego spalinowego silnika okrętowego D55, Zaprojektował i wykonał spalinowy silnik laboratoryjny, do badań paliw i olejów, stosowanych w przemyśle okrętowym.
Publikacje Autor lub współautor podręczników akademickich, m.in.: Silniki spalinowe, Warszawa 1958, Warszawa 1960, Techniczny poradnik samochodowy - Wydawnictwa Naukowo-Techniczne Warszawa 1962, Zarys maszyn cieplnych - Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 1965–1970 t. I–III, Poradnik inżyniera mechanika - Wydawnictwo Naukowo - Techniczne, Warszawa 1968, artykuły fachowe w „Przeglądzie Technicznym”, „Przeglądzie Mechanicznym”, „Wiadomościach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego”, „Technice Motoryzacyjnej” „Archiwum Budowy Maszyn”.
Działalność 1945–1946 wiceprzewodniczący SIMP, 1946–1948 delegat do Komisji Zagranicznej Naczelnej Organizacji Technicznej, 1974–1948 członek (z ramienia SIMP) Centralnego Sądu Konkursowego w Turnieju Młodych Mistrzów Techniki, 1972–1975 członek Komisji Kwalifikacyjnej Rzeczoznawców SIMP. Przewodniczył, oraz był członkiem m.in. Rady Naukowej Głównego Instytutu Mechaniki, Rady Techniczno-Ekonomicznej przy Ministerstwie Komunikacji, Rady Naukowej Instytutu Techniki Cieplnej i Silników Spalinowych Politechniki Poznańskiej, Współdziałał od 1945 r. z Polskim Komitetem Normalizacyjnym (PKN), opracował Tymczasowy Statut Organizacyjny, zasady klasyfikacji i numeracji norm. W latach 1945–1952 przewodniczył Komisji Motoryzacyjnej, opracował i opiniował wiele norm, Działał w Związku Rzeczoznawców Techniki Samochodowej, Był członkiem honorowym Organizacji Rzeczoznawców Polskiego Związku Motorowego.
Ordery i odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (za udział w walkach 1918–1920) Medal Niepodległości (22 grudnia 1931) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/201 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego.
Nagrody Zespołowa Nagroda Państwowa II stopnia (1949) Nagroda Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego II stopnia Nagroda zespołowa III stopnia Mistrza Techniki
Przypisy
Bibliografia Politechnika Warszawska 1915–1925, Warszawa 1925. Zdzisław Rytel, Rola inżyniera w przemyśle wojennym i przygotowaniu obrony kraju, „Przegląd Techniczny” 1933 nr 3, s. 55–57. 50 lat wydziałów mechanicznych Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1962. „Technika Motoryzacyjna” 1979 nr 10/11, s. 29. „Życie Warszawy” 1979 nr 248 s. 10, nr 250, s. 12. „Tygodnik Powszechny” 1980 nr 6. „Stolica” 1980 nr 2. Politechnika Warszawska 1915–1965, „Roczniki Warszawskie” T. 18: 1985, s. 401. Kazimierz Zembrzuski: W Biurze Konstrukcyjnym Pierwszej Fabryki Lokomotyw w Polsce – Wspomnienia 1928–1937, Providence, RI, 2004.
Kategoria:Ludzie urodzeni w Ufie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Pochowani na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie Kategoria:Polscy inżynierowie mechanicy Kategoria:Polscy konstruktorzy Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Warszawskiej Kategoria:Zmarli w 1979