thumb|Scena adlocutio na sestercjuszu Hadriana Adlocutio (łac., lm. adlocutiones)Także allŏcūtiō, allŏquĭŭm – przemówienie mające charakter zachęty (Słownik łacińsko-polski. Opr. K. Kumaniecki. Warszawa: PWN, 1975). – w starożytnym Rzymie specjalne przemówienie cesarza do zgromadzonych wojsk.
Termin specyficzny, używany przez Rzymian dla określenia wystąpienia (uroczystej mowy) cesarza skierowanego do wojsk – odpowiednik współczesnego rozkazu wodza naczelnego lub proklamacji do armii. Na ogół władca kierował je do żołnierzy przed rozpoczęciem kampanii wojennej, podczas wizytacji lub przy innej szczególnie ważnej okazjiMogło być okazyjne, kierowane i do mniejszych jednostek (oddziałów), o czym świadczy sestercjusz Kaliguli z napisem (ADLOCUT(io) COH(ortae) (por. A. Szemiothowa: Numizmatyka starożytna. Katalog wystawy stałej. Warszawa: Muzeum Narodowe, 1951, s. 96)..
W pełnej postaci występuje jedynie na zabytkach numizmatycznych, gdzie zazwyczaj stojący na trybunie (suggestus) cesarz w asyście prefekta obozu (praefectus castrorum) zwraca się do wojska przedstawionego umownie w postaci chorążych (signifer). Znane m.in. z medalionu Gordiana Piusa, monet Galby, Trajana czy z całej serii sesterców Hadriana, gdzie cesarz bywa zwykle przedstawiony konno, a ukazujących jego adlocutio do wojsk w różnych częściach cesarstwa.
W dużej rzeźbie statuarycznej motyw ten znany jest z przede wszystkim z dwóch zachowanych pomników cesarskich: Augusta z Prima Porta oraz konnego pomnika Marka Aureliusza.
Przypisy
Bibliografia Seth W. Stevenson, C. Roach Smith, Frederic W. Madden: A Dictionary of Roman Coins, Republican and Imperial. London: G. Bell and Sons, s. 364-367 William Smith, William Wayte, G.E. Marindin: A Dictionary of Greek and Roman Antiquities. London: John Murray, 1870
Kategoria:Armia starożytnego Rzymu