Almudena Grandes (właśc. María de la Almudena Grandes Hernández, ur. 7 maja 1960 w Madrycie, zm. 27 listopada 2021 tamże) – hiszpańska pisarka i felietonistka, autorka 14 powieści i trzech zbiorów opowiadań. Jej twórczość została przetłumaczona na ponad dwadzieścia języków, w tym na polski, i wielokrotnie zaadaptowana na potrzeby kina. Laureatka krajowej nagrody literackiej Premio Nacional de Narrativa (2018) i Prix Méditerranée (2009). Premier Hiszpanii Pedro Sánchez nazwał ją „jedną z najważniejszych pisarek naszych czasów".
Życiorys
Wczesne lata i edukacja
Almudena Grandes urodziła się 7 maja 1960 roku w madryckiej dzielnicy Chamartín. Pisać zaczęła w wieku dziewięciu lat. Ukończyła studia z zakresu geografii i historii na Uniwersytecie Complutense w Madrycie, specjalizując się w prehistorii. Po studiach rozpoczęła pracę jako redaktorka haseł encyklopedycznych oraz korektorka w sektorze wydawniczym.
Kariera literacka
Debiut i pierwsze sukcesy
Czerpiąc z doświadczeń okresu la movida madrileña, madryckiego ruchu kontrkulturowego, który rozkwitł po śmierci generała Franco, w 1989 roku opublikowała swoją pierwszą powieść „Las edades de Lulú". Erotyczna i kontrowersyjna książka odniosła wielki sukces komercyjny i zdobyła nagrodę La Sonrisa Vertical. Powieść przetłumaczono na dwadzieścia języków, a na całym świecie sprzedała się w ponad 1,5 miliona egzemplarzy. W Polsce ukazała się w 2003 roku nakładem wydawnictwa Zysk i S-ka w tłumaczeniu Anity Teleśnickiej pod tytułem „Lulu".
W 1990 roku reżyser Bigas Luna nakręcił adaptację filmową powieści, w której wystąpił m.in. Javier Bardem w swoim debiucie filmowym. Film otrzymał nominację do nagrody Goya za scenariusz.
Jej druga powieść „Te llamaré Viernes" ukazała się w 1991 roku i doczekała się ekranizacji w reżyserii Gerardo Herrero w 1996 roku. W tym samym roku opublikowała także zbiór opowiadań „Modelos de mujer". Publikacja trzeciej powieści „Malena es un nombre de tango" w 1994 roku również okazała się wielkim sukcesem.
Dojrzała twórczość
W kolejnych latach wydała „Atlas de geografía humana" w 1998 roku (zaadaptowany do kina przez Azucenę Rodríguez), „Los aires difíciles" w 2002, „Castillos de cartón" w 2004 oraz „El corazón helado" w 2007. Za powieść „El corazón helado" otrzymała w 2008 roku nagrodę Fundacji José Manuela Lary oraz nagrodę Gildii Księgarzy Madrytu.
Seria „Episodios de una Guerra Interminable"
W 2010 roku opublikowała powieść „Inés y la alegría", pierwszą z planowanej serii sześciu powieści zatytułowanej „Episodios de una Guerra Interminable" (Epizody niekończącej się wojny). Cykl opowiada o epizodach oporu antyfrankowskiego i pierwszym ćwierćwieczu dyktatury Franco widzianym z perspektywy jej przeciwników – „przegranych" hiszpańskiej wojny domowej. Za „Inés y la alegría" otrzymała nagrodę Sor Juana Inés de la Cruz w 2011 roku.
Kolejne tomy serii ukazały się w następnych latach: „El lector de Julio Verne" w 2012, „Las tres bodas de Manolita" w 2014 oraz „Los pacientes del doctor García" w 2017, za którą otrzymała krajową nagrodę literacką Premio Nacional de Narrativa. Powieść „Los pacientes del doctor García" wydano w Polsce nakładem wydawnictwa Znak w 2019 roku pod tytułem „Pacjenci doktora Garcii".
Jej ostatnia ukończona powieść „La madre de Frankenstein" ukazała się w 2020 roku. Inspiracją dla niej były losy Aurory Rodríguez Carballeiry, hiszpańskiej feministki i reformatorki społecznej, która w 1933 roku zastrzeliła własną osiemnastoletnią córkę Hildegart, by nie stracić nad nią kontroli. Powieść wydano w Polsce w tym samym roku nakładem wydawnictwa Znak pod tytułem „Matka Frankensteina".
W 2015 roku wydała powieść „Los besos en el pan", poświęconą kryzysowi ekonomicznemu w Hiszpanii. Książka została przetłumaczona na język polski przez wydawnictwo Znak pod tytułem „Pocałunki składane na chlebie".
Działalność publicystyczna
Grandes była stałą felietonistką dziennika „El País" oraz współpracowniczką programów radiowych, m.in. stacji radiowej Cadena SER. Swoją twórczością publicystyczną i felietonową angażowała się w dyskusje społeczno-polityczne, konsekwentnie prezentując lewicowe, republikańskie i antyklerykalne poglądy.
Styl twórczy
Twórczość literacka Grandes była inspirowana XIX-wiecznymi hiszpańskimi pisarzami Emilią Pardo Bazán i Benito Pérezem Galdósem. Jej książki opowiadają o Hiszpanach w ostatnim ćwierćwieczu XX wieku i pierwszych latach XXI wieku, w stylu charakteryzującym się realizmem i psychologiczną introspekcją.
Jako dziecko otrzymała od dziadka „Odyseję" Homera, którą wraz z „Don Kichotem" uważała za dwa najważniejsze wpływy na swoją twórczość. Szczególnie interesowały ją postacie będące archetypami przetrwania, radzące sobie ze swoimi okolicznościami w ten czy inny sposób, w przeciwieństwie do bohaterów i antybohaterów.
Grandes była politycznie lewicowa, a jej twórczość koncentrowała się na reżimie Francisco Franco i jego wpływie na hiszpańską demokrację. W swoich powieściach przedstawiała historie „przegranych" – republikanów, antyfaszystów i ofiar dyktatury. Małgorzata Kolankowska określiła ją jako „mistrzynię intrygi, baczną obserwatorkę i mistrzynię języka", podkreślając dominację postaci kobiecych w jej twórczości. Sama o sobie mówiła: „Ktoś musi opowiedzieć naszą historię – historię tych, którzy przegrali wojnę".
Działalność społeczna i poglądy
Grandes była zdecydowaną przedstawicielką lewicy i aktywistką społeczną. Przy wielu okazjach głosowała na partię Zjednoczona Lewica. Określała się jako antyklerykalna i republikańska.
W kwietniu 2007 roku była jedną z sygnatariuszek manifestu, w którym grupa intelektualistów uznała akty terroryzmu za niedopuszczalne. Podczas demonstracji po zamachu ETA na lotnisko Barajas w grudniu 2006 roku przeczytała oświadczenie „Za pokojem, życiem, wolnością i przeciwko terroryzmowi".
Grandes była zaangażowana w ruch feministyczny i uczestniczyła w demonstracjach oraz protestach feministycznych. W 1998 roku była członkinią Izquierda Abierta i wyraziła poparcie dla samookarżenia Ramony Maneiro, która pomagała swojemu partnerowi Ramónowi Sampedro w przeprowadzeniu eutanazji.
Życie prywatne i śmierć
W 1994 roku wyszła za mąż za hiszpańskiego poetę Luisa Garcíę Montero, dyrektora Instytutu Cervantesa. Z małżeństwa tego miała jedną córkę, a z wcześniejszego związku jednego syna. Była zagorzałą kibicem klubu piłkarskiego Atlético Madryt.
W październiku 2021 roku Grandes ujawniła w swoim felietonie w dzienniku „El País", że we wrześniu 2020 roku zdiagnozowano u niej raka. Zmarła 27 listopada 2021 roku w swoim domu w Madrycie. Jej śmierć wywołała falę kondolencji ze strony świata kultury i polityki, w tym premiera Hiszpanii Pedro Sáncheza.
Twórczość
Powieści
„Las edades de Lulú" (Tusquets, 1989) Wydanie polskie: „Lulu", tł. Anita Teleśnicka, Zysk i S-ka, Poznań 2003 Adaptacja filmowa: „Las edades de Lulú" (1990), reż. Bigas Luna „Te llamaré Viernes" (Tusquets, 1991) Adaptacja filmowa: reż. Gerardo Herrero, 1996 „Malena es un nombre de tango" (Tusquets, 1994) „Atlas de geografía humana" (Tusquets, 1998) Adaptacja filmowa: reż. Azucena Rodríguez, 2007 „Los aires difíciles" (Tusquets, 2002) „Castillos de cartón" (Tusquets, 2004) „El corazón helado" (Tusquets, 2007)
Seria „Episodios de una Guerra Interminable" „Inés y la alegría" (Tusquets, 2010) „El lector de Julio Verne" (Tusquets, 2012) „Las tres bodas de Manolita" (Tusquets, 2014) „Los pacientes del doctor García" (Tusquets, 2017) Wydanie polskie: „Pacjenci doktora Garcii", Znak, Kraków 2019 „La madre de Frankenstein" (Tusquets, 2020) Wydanie polskie: „Matka Frankensteina", Znak, Kraków 2020 „Todo va a mejorar" (Tusquets, 2022, pośmiertnie)
Inne powieści „Los besos en el pan" (Tusquets, 2015) Wydanie polskie: „Pocałunki składane na chlebie", Znak, Kraków 2015
Zbiory opowiadań
„Modelos de mujer" (Tusquets, 1996) „Mercado de Barceló" (Tusquets, 2003) „Estaciones de paso" (Tusquets, 2005)
Nagrody i wyróżnienia
Nagroda La Sonrisa Vertical za „Las edades de Lulú" (1989) Nagroda Coherence (2002) Nagroda Julián Besteiro dla Sztuki i Literatury (2002) Nagroda Cálamo za Najlepszą Książkę Roku za „Los aires difíciles" (2003) Nagroda Crisol za „Los aires difíciles" (2003) Biblioteka publiczna w Azuqueca de Henares nosi jej imię (od 2006) Nagroda Fundacji José Manuela Lary za „El corazón helado" (2008) Nagroda Gildii Księgarzy Madrytu za „El corazón helado" (2008) Prix Méditerranée (2009) Nagroda Crítica de Madrid za „Inés y la alegría" (2010) Nagroda Iberoamericano de Novela Elena Poniatowska za „Inés y la alegría" (2011) Nagroda Sor Juana Inés de la Cruz za „Inés y la alegría" (2011) Szkoła podstawowa w dzielnicy Las Morillas w Maladze nosi jej imię (od 2012) Nagroda Atocha International Lawyers of Atocha (2017) Nagroda Liber (2018) Krajowa Nagroda Literacka Premio Nacional de Narrativa (2018) Doktor honoris causa Narodowego Uniwersytetu Kształcenia na Odległość (2020) Międzynarodowa Nagroda Dziennikarstwa Międzynarodowego Klubu Prasowego (2020) Nagroda Jean-Monnet za literaturę europejską za „Los pacientes del Dr. García" (2020)
Zobacz też Hildegart Rodríguez Carballeira Hiszpańska wojna domowa La movida madrileña Juana Inés de la Cruz Premio Sor Juana Inés de la Cruz
Przypisy
Kategoria:Hiszpańscy pisarze XX wieku Kategoria:Hiszpańscy pisarze XXI wieku Kategoria:Hiszpańskie feministki i feminiści Kategoria:Urodzeni w 1960 Kategoria:Zmarli w 2021 Kategoria:Ludzie urodzeni w Madrycie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Complutense w Madrycie