Trybunał inkwizycji w Rimini – sąd inkwizycyjny mający swą siedzibę w Rimini w Państwie Kościelnym. Był kierowany przez dominikanów i należał do struktur inkwizycji rzymskiej. Działał w latach najpóźniej od 1569 do 1798. Po wznowieniu działalności inkwizycji w Państwie Kościelnym na początku XIX wieku jego siedziba została przeniesiona do Pesaro.
Historia Od 1254 aż do połowy XVI wieku Romania i Marchia Ankońska podlegały jurysdykcji inkwizytorów papieskich z zakonu franciszkanów. Kiedy jednak w połowie XVI wieku do Włoch zaczęły przenikać idee reformacji, franciszkańska inkwizycja w Romanii okazała się niezdolna do adekwatnej reakcji. W 1542 papież Paweł III utworzył w Rzymie Kongregację Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji (Święte Oficjum) jako centralny organ kierujący działalnością inkwizycyjną we Włoszech. W 1552 diecezja Rimini została objęta nadzorem Kongregacji. Pomimo obecności w diecezji Rimini franciszkańskiego inkwizytora (był nim Antonio da Faenza), Kongregacja mianowała dwóch komisarzy, którymi zostali miejscowy wikariusz diecezjalny Giacomo Maracco oraz dominikanin Angelo Galvani, a w ciągu kilku następnych lat definitywnie odsunęła franciszkanów od funkcji inkwizytorskich i ustanowiła stały trybunał inkwizycyjny pod wodzą dominikanów, z siedzibą w Rimini. Bulle papieża Piusa V z 1567 i 1569 oficjalnie zatwierdzały przekazanie inkwizycji w Romanii i Marchii Ankońskiej dominikanom. Pierwszym dominikańskim inkwizytorem został Tommaso Vanini da Rimini, mianowany poprzez brewe papieskie z lutego 1569.
Jurysdykcja inkwizytorów Rimini obejmowała diecezje Rimini, Pesaro, Fano i Montefeltro. W wewnętrznej hierarchii trybunałów inkwizycyjnych w zakonie dominikańskim trybunał w Rimini zaliczany był do trybunałów drugiej (pośredniej) klasy.
Trybunał inkwizycyjny w Rimini został zniesiony prawdopodobnie 8 maja 1798. Tego dnia profrancuskie, rewolucyjne władze municypialne, wydały dekret o kasacie większości zgromadzeń zakonnych w Rimini, w tym będącego siedzibą inkwizycji konwentu dominikańskiego.
Działalność O działalności trybunału w Rimini wiadomo niestety bardzo niewiele, gdyż jego archiwum nie przetrwało do czasów współczesnych. W Archiwum Notarialnym w Rimini są jednak przechowywane dokumenty informujące o aktywności inkwizycji w początkowej fazie istnienia trybunału. Wiadomo, że w latach 1550–1583 odbyło się co najmniej trzydzieści osiem procesów o herezję, z czego żaden nie zakończył się wyrokiem śmierci.
Lista inkwizytorów (XVI – XVIII wiek) Tommaso Vannini OP (1569–?)Siège inquisitorial de Rimini Cipriano da Rimini OP (?–1582)Gigliola Fragnito: Proibito capire: la Chiesa e il volgare nella prima Etā Moderna, Soc. Editrice Il Mulino, 2005, s. 100, 118, 241. Paolo Molaschi da Lodi OP (1582–?)Gaetano Vitali: Memorie storiche risguardanti la terra di M. Fiore, s. 95. Alberto Cheli da Lugo OP (?–1587) Cipriano Crescentino da Lugo OP (1587?–1603) Angelo Baroni OP (1603–1605) Isidoro da Como OP (1605–1610) Giacomo Fiorentini OP (1610–1618) Tommaso Novati da Taggia OP (1618) Massimo Guazzoni OP (1619–1620) Dionigi da Taggia OP (1620–1621) Miohele Sassi da Taggia OP (1622–1624) Giovanni Francesco Guiotti da Vicenza OP (1624–1626) Pietro Angelo Santinelli da Pesaro OP (1626–1629) Raffaele Grillenzoni da Bologna OP (1629) Bonifacio Rossi da Pesaro OP (1630) Tommaso Petrobelli da Camerano OP (1630–1636) Ambrogio Ruggeri da Taggia OP (1636) Francesco Cuccini OP (1637) Pietro Martire Fundoli da Cremona OP (1637–1638) Agostino Ferrari da Correggio OP (1638–1647) Vincenzo Maria Vannini da Montesanto OP (1647–1649) Michelangelo Cati da Modena OP (1649–1661) Pietro Martire Bonacci da Raggiato OP (1661–1662) Ludovico Pezzani OP (1662–1665) Vincenzo Merulo da Sondrio OP (1665–1676) Paolo Girolamo Giacconi da Garessio OP (1676–1679) Pio Felice Cappasanta OP (1679–1681) Domenico Francesco Peregrini da Como OP (1681) Aurelio Torri da Ripalta OP (1681–1686) Francesco Ottavio Oresti da Nizza OP (1686–1695) Giovanni Battista Sambaldo da Savona OP (1695–1698) Vincenzo Ubaldini da Fano OP (1698–1700) Giovanni Francesco Orselli OP (1700–1707) Carlo Francesco Corradi OP (1707–1709) Giovanni Crisostomo Ferrari da Sarzana OP (1709–1714) Giacinto Pio Tabaglio da Piacenza OP (1714–1719) Dionigi Bellingeri da Pavia OP (1719–1737) Giovanni Andrea Passano OP (1738-1743)Viaggi (‛Oδοιπορικòν παλαιòν ’ατéλευτον: 1741. ‛Oδοιπορικòν νéον καí ποικíλον: 1744-1745) / Janus Plancus (Giovanni Bianchi) ; introduzione a cura di Giuseppina Valente, edizione a cura di Giuseppina Valente e Alessandra De Paolis - Edizioni digitali del CISVA: http://www.viaggioadriatico.it/ViaggiADR/biblioteca_digitale/titoli/scheda_bibliografica.2008-04-29.5394966777 Serafino Torni OP (1743?–1760)La pittura : l'Accademia Clementina, Ente bolognese manifestazioni artistiche, Alfa 1979, s. 201. Giovanni Paolo Zapparella da Verona OP (1760–1763)Fabiana Veronese, «Terra di nessuno». Misto foro e conflitti tra Inquisizione e magistrature secolari nella Repubblica di Venezia (XVIII sec.), Dysertacja doktorska, Università Ca’Foscari Venezia 2010, s. 198. Domenico Lorenzo Bottino da Diano OP 1763–?)Eraldo Baldini, Paura e "maraviglia" in Romagna: il prodigioso, il soprannaturale, il magico tra cultura dotta e cultura popolare, Longo, 1988, s. 163; Tommaso Francesco Roncalli OP (1789-1798)Basini Parmensis poetae opera praestantiora: Hesperis. Astronomicon, Rimini 1794 (imprimatur).
Trybunał inkwizycji w Pesaro (XIX wiek) Ostatni inkwizytor Rimini, Tommaso Francesco Roncalli, w 1801 wznowił działalność, jednak jego siedzibę przeniesiono do Pesaro. Również ten trybunał został przejściowo zniesiony w okresie, gdy Pesaro stało się częścią napoleońskiego królestwa Włoch (1808-1815), jednak po odtworzeniu Państwa Kościelnego odtworzono także trybunał w Pesaro, z jurysdykcją nad diecezjami Rimini, Pesaro, Fano i Pennabili (dawniej Montefeltro). Inkwizytorami Pesaro byli kolejno dominikanie: Tommaso Francesco Roncalli OP (1801–1808, 1815–1816) Angelo Domenico Ancarani OP (1816–1824)Praedicatores, Inquisitores, vol. III, s. 544. Domenico Gioacchino Tosi OP (1824–1826)Studi romagnoli, Tom 20 (1969), s. 69. Domenico Giuseppe Arrigo OP (1826-1828)Claudia Colletta, La comunità tollerata: aspetti di vita materiale del ghetto di Pesaro dal 1631 al 1860, Società pesarese di studi storici, 2006, s. 33, 84. Pier Gaetano Feletti OP (1829–1833) Tommaso Vincenzo Longhi OP (1833-1840) Filippo Bertolotti OP (1840–1847)Achille Gennarelli, Il governo Pontificio e lo stato Romano: Documenti preceduti da una esposizione storica, Tom 1, F. Alberghetti e Company, 1860, s. 302-304; Achille Gennarelli, Le dottrine civili e religiose della corte di Roma in ordine al dominio temporale, Florencja 1862, s. 95-98. Vincenzo Sallua OP (1847-1858) Pio Sebastiano Pallavicino OP (1858–1859)Raimondo Amedeo Vigna, I Domenicani illustri del convento di Santa Maria de Castello in Genova, Genua 1886, s. 246. Giacinto Agnesi OP (1859-1860)Il Rosario 1886, t. 3, s. 766
Trybunał ten uległ likwidacji po zajęciu Pesaro przez Królestwo Sardynii w 1860.
Przypisy
Bibliografia G. Bartolucci: Rimini, [w:] Dizionario Storico dell’Inquisizione, Piza 2010, s. 1319 G. Dall’Olio: Pesaro, [w:] Dizionario Storico dell’Inquisizione, Piza 2010, s. 1197
Rimini Kategoria:Rimini