Wincenty Witold Cendro (ur. 5 kwietnia 1895 w Czarnowie Poklasztornym, zm. wiosną 1940 w Katyniu) – major kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Franciszka i Anny z Dąbrowskich (inne źródło podało Skowron) urodzony 5 kwietnia 1895 w Czarnowie Poklasztornym (obecnie Kielce). W okresie nauki szkolnej działał w ruchu antyrosyjskim. Od 1905 do 1906 uczestniczył w bojkocie szkoły rosyjskiej (gimnazjum rządowe w Kielcach) i walce o szkołę polską, za co został relegowany. Należał wśród uczniów Szkoły Handlowej tajnej organizacji niepodległościowej w ramach Związku Walki Czynnej. Zdał maturę w II Realnej Państwowej Szkole w Krakowie. Rozpoczął studia agrotechniczne w Kijowie, gdzie od 1913 do 1914 odbył kursy przygotowania wojskowego z ramienia Polskiego Związku Strzeleckiego, którego był członkiem w tym czasie. Ukończył Studium Rolnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1914 z tytułem agronoma.

Po wybuchu I wojny światowej przystąpił do 2 szwadronu ułanów Legionu Puławskiego. W Kijowie został absolwentem Konstantynowskiej Szkoły Wojskowej jako chorąży kawalerii. 10 lutego 1915 przystąpił do Dywizjonu Ułanów Polskich (powstałego z Legionu Puławskiego). Brał udział w walkach na froncie ukraińskim w szeregach Brygady Strzelców Polskich w Bobrujsku. Od 1916 służył w armii Imperium Rosyjskiego, w listopadzie 1916 został awansowany do stopnia porucznika, od listopada 1917 był oficerem I Korpusu Polskiego w Rosji gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego (tzw. „Dowborczycy”).

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wstąpił do Wojska Polskiego na przełomie października i listopada 1918. Jako ochotnik rozpoczął służbę w 7 pułku ułanów Lubelskich w garnizonie Mińsk Mazowiecki. Uczestniczył w wojnie polsko-ukraińskiej od połowy grudnia 1918 w grupie operacyjnej „Bug”, został dowódcą kombinowanego szwadronu (złożonego z części 7 pułku ułanów i 1 pułku szwoleżerów). 24 lutego 1919 został odznaczony za udział w obronie Bełżca z 12 lutego. W lipcu 1919 został dowódcą 3 szwadronu 7 p.uł. i w tej funkcji brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919–1920. W tym okresie był pięć razy odznaczany za waleczność i odwagę.

Po wojnie nadal służył w 7 p.uł. jako dowódca plutonu, szwadronu i adiutant. Został zweryfikowany do stopnia porucznika kawalerii ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. Był oficerem w sztabie VII Brygady Jazdy oraz w sztabie Dowództwa Okręgu Korpusu nr IX w Brześciu. Ukończył kurs doskonalenia dla młodszych oficerów kawalerii w Centralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu (późniejsze Centrum Wyszkolenia Kawalerii). Od 1924 do 1926 służył w 26 pułku ułanów Wielkopolskich. W 1927 ukończył kurs łączności w Zegrzu. Został awansowany do stopnia rotmistrza ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1927. 5 listopada 1928 roku został przydzielony do Dowództwa 9 Samodzielnej Brygady Kawalerii w Baranowiczach na stanowisko oficera sztabuDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 352..

Od 15 czerwca do 15 września 1930 roku odbył trzymiesięczną praktykę w 13 pułku artylerii polowej i w 8 pułku piechoty Legionów, a od 15 października do 15 grudnia 1930 roku był słuchaczem Kursu Próbnego przy Wyższej Szkole Wojennej. 5 stycznia 1931 roku został powołany do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie w charakterze słuchacza dwuletniego Kursu 1930–1932. 1 listopada 1932 roku, po zakończeniu kursu, został przeniesiony do 17 pułku ułanów Wielkopolskich w Lesznie na stanowisko dowódcy III szwadronu. Nie otrzymał dyplomu oficera dyplomowanego. 27 czerwca 1935 roku został awansowany na majora ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 roku i 4. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. 4 lipca 1935 roku otrzymał przeniesienie do 1 pułku ułanów Krechowieckich w Augustowie na stanowisko dowódcy szwadronu zapasowego w BiałymstokuDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 96.. 2 lipca 1938 roku został drugim zastępcą dowódcy 25 pułku ułanów Wielkopolskich w Prużanie.

Uprawiał jeździectwo, był znawcą koni oraz sędzią podczas zawodów jeździeckim, które odbywały się w pułkach kawalerii.

Po wybuchu II wojny światowej 1939, w okresie kampanii wrześniowej był zastępcą dowódcy 25 p.uł. Brał udział w walkach w szeregach Nowogródzkiej Brygady Kawalerii. Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939, brał udział w starciach z sowietami. Po opanowaniu wsi Chlipie sowieci pierwotnie przystali na rokowania i porozumienie, po czym nie dotrzymali słowa i otoczyli III szwadron Polaków i pojmali żołnierzy. Wincenty Cedro został aresztowany przez Sowietów koło Władypola w drodze do granicy z Węgrami. Był przetrzymywany w obozie w Kozielsku. Wiosną 1940 został przetransportowany do Katynia i rozstrzelany przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Pogrzebano go w bezimiennej mogile zbiorowej, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne. W 1943 jego ciało zidentyfikowano podczas ekshumacji prowadzonych przez Niemców pod numerem 996 (zapis imienia i nazwiska: „Vincenty Cendro”). Przy zwłokach Wincentego Cendro zostały odnalezione: legitymacja i krzyż Orderu Virtuti Militari, legitymacja oficerska, karta szczepień 1811, papierośnica z napisem „Warszawa – październik 1932”, monogram CW, książeczka oszczędnościowa PKO, protokół, dekret na nazwisko Symonowicz Władysław 1528 z 1 maja 1935. Figuruje na liście wywózkowej 017/3 z 1940.

Jego żoną była Zofia Stebelska, z którą miał córkę Hannę (ur. 1922) i syna Andrzeja (ur. 1926, żołnierz AK).

Inny oficer 25 pułku ułanów Wielkopolskich, pierwszy zastępca dowódcy ppłk Marian Korczak, także został aresztowany przez sowietów pod Władypolem, także był osadzony w Kozielsku i również został zamordowany w Katyniu.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 5778 (4 października 1922)Za bohaterstwo 18 lutego 1919 pod wsią Stajami w przedarciu się przez linie nieprzyjaciela i doręczenie meldunków. Krzyż Niepodległości (20 lipca 1932) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych (dwukrotnie: 1920, 1939) Złoty Krzyż Zasługi (25 maja 1939) „za zasługi w służbie wojskowej”. Srebrny Krzyż Zasługi (10 listopada 1928)M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 636 „w uznaniu zasług, położonych na polu pracy w poszczególnych działach wojskowości”. Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”)

Upamiętnienie thumb|Tabliczka upamiętniająca na ścianie kościoła św. Karola Boromeusza w Warszawie 17 września 1995 w kościele św. Karola Boromeusza na Karczówce w Kielcach została odsłonięta tablicę pamiątkową poświęcona mjr. Wincentemu Cendro.5 października 2007 roku minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień podpułkownikaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 roku w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia” 3 listopada 2010 Wincenty Cendro został uhonorowany poprzez zasadzenie Dębu Pamięci przy Szkole Podstawowej nr 3 im. Stanisława Wyspiańskiego w Płońsku.

Jego syn Andrzej wydał publikację pt. Podpułkownik Wincenty Witold Cendro [1895–1940] we wspomnieniach syna.

Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu

Przypisy

Bibliografia

K. Banaszek, W. K. Roman, Z. Sawicki, Kawalerowie orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich, Warszawa 2000, s. 44.

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Majorowie kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Obrońcy Polski przed agresją ZSRR (1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie I Korpusu Polskiego w Rosji Kategoria:Oficerowie dowództwa Nowogródzkiej Brygady Kawalerii Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu Kategoria:Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu Kategoria:Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Imperium Rosyjskiego w I wojnie światowej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Polscy jeźdźcy Kategoria:Polscy sędziowie jeździectwa Kategoria:Uczestnicy strajków szkolnych w Królestwie Kongresowym (1905–1908) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zastępcy dowódcy 25 Pułku Ułanów Wielkopolskich Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze Brygady Strzelców Polskich Kategoria:Żołnierze Legionu Puławskiego