Hulman (Semnopithecus) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny gerez (Colobinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji (Chińska Republika Ludowa, Pakistan, Indie, Sri Lanka, Nepal i Bhutan).
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 45,1–78,7 cm, długość ogona 62–111,8 cm; masa ciała samic 3,8–17,7 kg, samców 3,4–20,8 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1822 roku francuski zoolog Anselme Gaëtan Desmarest w książce swojego autorstwa zatytułowanje Teriologia, czyli opis gatunków ssaków. Desmarest wymienił kilka gatunków – Simia maura (nomen dubium), Semnopithecus comatus , Simia entellus , Semnopithecus pruinosus (= Simia cristata ) i Semnopithecus melalophus (= Simia melalophos ) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Simia entellus .
Etymologia Semnopithecus: semnos ‘święty’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’. Presbytis: presbutis ‘staruszka’, od πρεσβυτης presbutēs ‘starzec’; być może również od greckiego słowa presbuteros ‘senior, ksiądz’. Gatunek typowy (oznaczenei monotypowe): Simia Cephalopterus (= Cercopithecus vetulus ). Kasi: Kashi to starożytna nazwa miasta Waranasi, położonego w stanie Uttar Pradesh. Wśród licznych świątyń w mieście znajduje się świątynia Durga, zbudowana w XVIII wieku, czasami nazywana „Świątynią Małp” z powodu wielkiej liczby małp zamieszkujących pobliskie drzewa. Gatunek typowy: Cercopithecus vetulus . Presbypithecus: gr. πρέβυς prebys ‘stary’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’. Mamsemnopithecus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia).
Podział systematyczny W 1979 Frederick Szalay i Eric Delson w publikacji „Evolutionary History of the Primates” zaliczyli Semnopithecus jako podrodzaj rodzaju Presbytis, lecz Colin Groves w 1989 wykazał, że taka klasyfikacja nie jest poprawna, a w 2001 dokonał podziału rodzaju na siedem gatunków. Wyróżniany gatunek S. dussumieri jest obecnie traktowany jako młodszy synonim S. hypoleucos. Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxSemnopithecus entellus(Dufresne, 1797)hulman czczonygatunek monotypowyendemit Indii: pomiędzy rzekami Tapti (Gudźarat) i Kryszna (Andhra Pradesh) do podnóża Himalajów; introdukowany do południowo-zachodniego Bangladeszu; zakres wysokości: do 400 m n.p.m.DC: 45–78 cmDO: 80–112 cmMC: 9,5–15,5 kgSemnopithecus ajax(Pocock, 1928)hulman kaszmirskigatunek monotypowyendemit Indii: ograniczone do doliny Chamby (Himachal Pradesh); być może doliny Kishtwar (Dżammu i Kaszmir)DC: 51–79 cmDO: 72–96 cmMC: 19,5–21 kgMasa ciała tylko dla samców.centruj|150pxSemnopithecus hector(Pocock, 1928)hulman północnoindyjski[gatunek monotypowypółnocne Indie (podnóża Himalajów w Uttarakhand, Uttar Pradesh i Bengalu Zachodnim) oraz zachodni i środkowy Nepal; być może południowo-zachodni Bhutan (w pobliżu Pankhabari); zakres wysokości: 150–1600 m n.p.m.DC: 58–76 cmDO: 75–99 cmMC: 17–18 kgcentruj|150pxSemnopithecus schistaceus(B.H. Hodgson, 1840)hulman nepalskigatunek monotypowypółnocno-zachodni Pakistan, północne Indie (Dżammu i Kaszmir na wschód do Sikkimu), południowa Chińska Republika Ludowa (Tybet), Nepal i zachodni Bhutan (na wschód do rzeki Sankosz); być może wschodni Afganistan; zakres wysokości: 2000–4000 m n.p.m.DC: 58–76 cmDO: 75–99 cmMC: 17–18 kgcentruj|150pxSemnopithecus hypoleucosE. Blyth, 1841hulman czarnołapy 3 podgatunkiendemit Indii: od rzek Tapiti i Godawari na południe do wyżyny Dekan, wzdłuż całych Ghatów Zachodnich; zakres wysokości: 0–1200 m n.p.m.DC: 51–69 cmDO: 72–109 cmMC: 8,4–15,9 kgcentruj|150pxSemnopithecus priam(E. Blyth, 1844)hulman czubaty3 podgatunkipołudniowe Indie (Andhra Pradesh, Karnataka, Kerala i Tamilnadu) i Sri Lanka (strefa sucha); zakres wysokości: 150–1200 m n.p.m.DC: 58–64 cmDO: 66–102 cmMC: 11,4–13,5 kgcentruj|150pxSemnopithecus vetulus(Erxleben, 1777)lutung białobrody4 podgatunkiendemit Sri Lanki: z wyjątkiem suchych i pustynnych stref na wschodzie i południu; zakres wysokości: do 2200 m n.p.m.DC: 45–65 cmDO: 62–85 cmMC: 3,4–9,4 kgcentruj|150pxSemnopithecus johnii(J.B. Fischer, 1829)lutung nilgirijskigatunek monotypowyendemit Indii: Karnataka, Keral i Tamilnadu; zakres wysokości: 300–2400 m n.p.m.DC: 58–78 cmDO: 68–96 cmMC: 9,8–13,6 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony.
Takai i współpracownicy (2016) opisali wymarły gatunek pliocenu Mjanmy: Semnopithecus gwebinensis
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Koczkodanowate