Adam Kowalczyk (1903–1970)

Adam Franciszek Kowalczyk (ur. 1 października 1903 w Brzeźniu, w pow. sieradzkim, zm. 7 maja 1970 w Buenos Aires w Argentynie) – pułkownik pilot Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Urodził się w rodzinie chłopskiej Tomasza i Józefy z domu Galusińska, którzy prowadzili 5 hektarowe gospodarstwo. Miał dziewięcioro rodzeństwa. W 1912 rozpoczął naukę w rosyjskiej szkole powszechnej, po ukończeniu której uczył się w szkole przygotowawczej (tzw. preparanda). W tym czasie należał do konspiracyjnego harcerstwa polskiego - Drużyny im. Tadeusza Kościuszki w Zduńskiej Woli. W 1918 jako harcerz brał udział w rozbrajaniu garnizonu niemieckiego w Zduńskiej Woli. W 1919 r. rozpoczął naukę w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Łowiczu. W 1920 wstąpił do Armii Ochotniczej i walczył z bolszewikami w szeregach 201 pułku piechoty. Następnie został przeniesiony do 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej i wziął udział w buncie Żeligowskiego.

Po zakończeniu działań wojennych zajął się przerwaną edukacją. W 1925 zdał maturę w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Łowiczu i rozpoczął naukę w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie. W następnym, po praktyce w 4 pułku strzelców podhalańskich, na własną prośbę został skierowany do Oficerskiej Szkoły Lotniczej w Dęblinie, którą ukończył w sierpniu 1928 roku i uzyskał nominację na podporucznika obserwatora. Został wcielony do 1 pułku lotniczego w Warszawie i przydzielony do 13 eskadry niszczycielskiej nocnej. W 1929 w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie ukończył kurs pilotażu podstawowego, a na wiosnę 1930 kurs pilotażu myśliwskiego przy 2 pułku lotniczym w Krakowie, po którym został skierowany do 1 pułku lotniczego. Otrzymał przydział do 112 eskadry myśliwskiej, w której służył 8 lat. W 1936 r. objął stanowisko p.o. dowódcy 112 eskadry. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1937 i 14. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa. W następnym roku został dowódcą IV dywizjonu myśliwskiego.

W kampanii wrześniowej 1939 dowodził IV dywizjonem myśliwskim w ramach Brygady Pościgowej. W rejonie Warszawy zestrzelił na pewno 2 samoloty nieprzyjaciela (He 111 i Ju 87). 17 września w związku z rozkazem ewakuacji do Rumunii wyznaczył młodych pilotów do przeprowadzenia samolotów na rumuńskie lotnisko, sam zaś wyruszył rzutem kołowym, który odjechał z lotniska tuż przed nadejściem oddziałów Armii Czerwonej.

Następnie przez Bałczik i Bejrut przedostał się do Marsylii. Na miejscu trafił do Centrum Wyszkolenia Lotnictwa w Lyon-Bron. Po odbytym przeszkoleniu na francuskich samolotach, w marcu 1940 został mianowany dowódcą eskadry w 1/145 Polskim Dywizjonie Myśliwskim Warszawskim. Następnie objął dowództwo utworzonego w dniu 31 maja 1940 XI Klucza Kominowego „Kow” broniącego La Rochelle (ELD/La Rochelle). W skład tego klucza wchodzili: ppor. Tadeusz Szumowski, ppor. Włodzimierz Klawe, ppor. Janusz Marciniak, sierż. Władysław Kiedrzyński oraz kpr. Stanisław Widlarz. Dowodzeni przez Kowalczyka piloci otrzymali cztery samoloty Bloch MB-151 i Bloch MB-152. 19 czerwca 1940 r. Kowalczyk wydał swoim podopiecznym rozkaz opuszczenia lotniska i zaokrętowania się na statek "Alderpool". 21 czerwca statek wpłynął do Plymouth.

W Wielkiej Brytanii otrzymał numer służbowy P-0194 i został skierowany do 3 School of Technical Training (Szkoły Technicznej RAF) w Manston, a następnie 25 września 1940 r. przeszedł do 5 Operational Training Unit, gdzie przeszkolił się na brytyjskich myśliwcach. Jego pierwszą bojową jednostką był 607 dywizjon RAF „County of Durham”, wyposażony w samoloty Hurricane. 7 listopada 1940 objął dowództwo 303 dywizjonu myśliwskiego, które pełnił do 19 lutego 1941. Następnie przeniesiono go do nowo sformowanego 317 dywizjonu myśliwskiego „Wileńskiego”, w którym objął stanowisko oficera operacyjnego. Później pełnił funkcję polskiego oficera łącznikowego w 9, 13 i 14 Grupie Myśliwskiej. Latem 1943 ze względu na zbliżającą się granicę wiekową pilotów myśliwskich (40 lat) został przeniesiony do lotnictwa bombowego a po przeszkoleniu w 18 OTU w Finningley otrzymał przydział do 300 dywizjonu bombowego „Ziemi Mazowieckiej”, gdzie pełnił szereg funkcji, w tym m.in. dowódcy eskadry, a od 18 stycznia do 1 kwietnia 1944 był dowódcą dywizjonu. Następnie aż do zakończenia działań wojennych obejmował różne stanowiska dowódcze w wojskowym szkolnictwie lotniczym (m.in. jako szef wyszkolenia w Dowództwie Sił Powietrznych).

12 czerwca 1944 został przeniesiony do Dowództwa Sił Powietrznych w Londynie na kurs taktyczny, 18 sierpnia 1944 r. został wysłany do Stanów Zjednoczonych w celu podjęcia nauki w elitarnej amerykańskiej akademii US Army Command and General Staff College w Fort Leavenworth w stanie Kansas. Powrócił do Wielkiej Brytanii i 17 grudnia 1944 został przydzielony do Dowództwa Sił Powietrznych w Londynie, gdzie objął stanowisko II zastępcy szefa sztabu oraz szefa ds. wyszkolenia. Wojnę ukończył w stopniu podpułkownika pilota. 12 września 1946 został mianowany na stanowisko p.o. szefa sztabu w Dowództwie Sił Powietrznych.

Na liście Bajana jest sklasyfikowany na 122. pozycji z zaliczonymi 2 i 1/5 zestrzeleniami pewnymi.

Po rozformowaniu Polskich Sił Powietrznych wstąpił w 1947 do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Został zdemobilizowany w stopniu pułkownika i brytyjskim stopniu Wing Commandera. Nie zdecydował się na powrót do kraju, początkowo żył w Wielkiej Brytanii, a następnie w grudniu 1948 przeniósł się do Buenos Aires w Argentynie, gdzie zmarł na atak serca w 1970 roku.

Był żonaty dwukrotnie: przed wojną z Zofią oraz od 1947 z Bożenną z Orłowskich (podoficerem Pomocniczej Lotniczej Służby Kobiet). Z drugiego małżeństwa miał syna Piotra.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 10788 Krzyż Walecznych „za czyny męstwa i odwagi wykazane w bojach toczonych w latach 1918–1921” Krzyż Walecznych (dwukrotnie) „za czyny męstwa i odwagi wykazane w wojnie rozpoczętej 1 września 1939 roku” Medal Lotniczy (czterokrotnie) Srebrny Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Brązowy Medal za Długoletnią Służbę Polowy Znak Pilota nr 484 Krzyż Kawalerski Orderu Korony Rumunii (Rumunia) Medal Obrony (Wielka Brytania) Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania) Gwiazda za Wojnę 1939–1945 (Wielka Brytania) Gwiazda Lotniczych Załóg w Europie (Wielka Brytania) Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa) rumuńska Odznaka Pilota

Upamiętnienie W roku 2025 jedna z ulic w jego rodzinnej miejscowości Brzeźnio została nazwana imieniem płk. Adama Kowalczyka.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Dowódcy Dywizjonu 300 Kategoria:Dowódcy 112 Eskadry Myśliwskiej (1 plot) Kategoria:Harcerze Kategoria:Kapitanowie lotnictwa II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (trzykrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Lotniczym (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Polowym Znakiem Pilota Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie Dywizjonu 303 Kategoria:Polacy – uczestnicy bitwy o Anglię 1940 Kategoria:Polacy – uczestnicy kampanii francuskiej 1940 Kategoria:Polacy – uczestnicy kampanii zachodnioeuropejskiej 1944–1945 Kategoria:Polacy odznaczeni Gwiazdą Lotniczych Załóg w Europie Kategoria:Polacy odznaczeni Gwiazdą za Wojnę 1939–45 Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Obrony Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Wojny 1939–1945 Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Rumunii Kategoria:Polscy lotnicy w kampanii wrześniowej Kategoria:Polscy piloci bombowi Kategoria:Polscy piloci myśliwscy Kategoria:Pułkownicy Polskich Sił Powietrznych Kategoria:Uczestnicy buntu Lucjana Żeligowskiego Kategoria:Uczestnicy rozbrajania żołnierzy niemieckich w Królestwie Polskim 1918 Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Zmarli w 1970 Kategoria:Żołnierze Armii Ochotniczej (II Rzeczpospolita) Kategoria:Piloci polskich kluczy kominowych Kategoria:Żołnierze Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej