Jan Mukařovský (ur. 11 listopada 1891 w Písku, zm. 8 lutego 1975 w Pradze) – czeski teoretyk literatury i estetyki, czołowy przedstawiciel Praskiej Szkoły Strukturalnejhttps://www.slovnikceskeliteratury.cz.. Rektor Uniwersytetu Karola w Pradze (1948–1954).
Mukařovský zajmował się przede wszystkim wersologią i eufonologią. Wypracował strukturalistyczną metodę analizy dzieła literackiego, której podstawowymi założeniami było traktowanie utworu jako struktury, w której wszystkie elementy składowe mają swoje określone miejsce i funkcję w ramach całości oraz skupienie się na funkcji estetycznej wszystkich uporządkowań formalnych. W ujęciu Mukařovskiego struktura nie jest konstrukcją statyczną, ale dynamiczną i opiera się na opozycjach, budujących wewnętrzne napięcie. Dzieło nie funkcjonuje w oderwaniu od świata zewnętrznego, ale stanowi element w coraz szerszych strukturach. Swoją metodologię sformułował i przetestował na materiale poezji czołowego czeskiego romantyka Karela Hynka Máchy, autora poematu Maj (1836)Jan Mukařovský, Strukturalizm dla wszystkich, tłum. Jacek Baluch, Teksty : teoria literatury, krytyka, interpretacja, nr 1 (55)/1981, s. 176-182..
22 listopada 1950 w Warszawie na II Kongresie Obrońców Pokoju został wybrany w skład Światowej Rady PokojuTrybuna Robotnicza z 1950, nr 324 str. 3 [dostęp z dnia: 2016-08-03].
Ważniejsze dzieła Příspěvek k estetice českého verše (1923), Máchovské studie (1948), Ke kritice strukturalismu v naší literární vědě (1951), Dějiny české literatury I–III (1959, 1960, 1961), Z české literatury: Studie a portréty (1961), Studie z estetiky (1966), Cestami poetiky a estetiky (1971).
Tłumaczenia na język polski: Wśród znaków i struktur (wyb. i oprac. Janusz Sławiński), Warszawa 1970, Zamierzone i niezamierzone w sztuce (tłum. Aneta Daszuta), Warszawa 2014. Studia semiologiczne (tłum. Aneta Daszuta), Warszawa 2017.
Przypisy
Bibliografia Ondřej Sládek: Jan Mukařovský: život a dílo, Host, Brno 2015.
Kategoria:Czescy naukowcy Kategoria:Czescy językoznawcy Kategoria:Członkowie Światowej Rady Pokoju Kategoria:Semiotycy Kategoria:Teoretycy literatury Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1975 Kategoria:Ludzie urodzeni w Písku Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Karola