Armata morska 102 mm – rosyjska armata morska produkowana w Zakładach Obuchowskich. Na wyposażeniu Marynarki Wojennej Imperium Rosyjskiego od 1909 roku, była montowana głównie na niszczycielach.

Geneza Działa powstało w odpowiedzi na zapotrzebowanie zgłoszone w styczniu 1907 roku przez bohatera wojny rosyjsko-japońskiej – Nikołaja Essena. Pełnił on wówczas w stopniu kontradmirała funkcję dowódcy Minnoj Dywizji Floty Bałtyckiej. Essen zwrócił uwagę, iż niszczyciele o wyporności 500–600 ton posiadają artylerię okrętową tego samego kalibru, co torpedowce o wyporności 350 ton – na obu klasach okrętów zamontowane były działa 75 mm.

Do konstrukcji armaty o kalibrze 4 cali przystąpiły Zakłady Obuchowskie. Technicznego wsparcia udzieliła im angielska firma Vickers. Próby poligonowe nowej broni odbyły się w sierpniu 1909 roku, zaś pod koniec roku zakład rozpoczął produkcję seryjną. W 1910 roku działa zostały zamontowane na pierwszych okrętach – niszczycielach typu Dobrowolec.

Opis konstrukcji Działo miało kaliber 4 cale, co odpowiadało 101,6 mm. Lufa miała całkowitą długość 6284 mm (61,6 kalibrów), jej gwintowana część mierzyła 5285 mm podaje długość gwintowanej części na 57 kalibrów, co po przeliczeniu daje 5791 mm.. Wewnątrz znajdowały 24 gwinty o głębokości 1,016 mm. Zamek klinowy poziomy ważył 50–53 kg.

Armata z łożem miała masę 6,2 tony, jednak na niszczycielach stosowano wariant lżejszy, ważący 5,7 tony. Masa samej lufy wynosiła 2,2 lub 2,8 tony. Działo chronione było przez tarczę o grubości 38 mm. Ważyła ona 290 kilogramów.

Lufa mogło być standardowo opuszczana o 6 stopni i podnoszona o 15 stopni. Aby zwiększyć kąt podniesienia, w późniejszych egzemplarzach łoże działa montowano na cokole. W 1914 roku zastosowano cokół o wysokości 200 mm, co pozwoliło powiększyć wychył do 20 stopni. W 1916 roku uzyskano dodatkowe 5 stopni przy pomocy podstawy o wysokości 320 mm, zaś przy cokole o wysokości 500 mm osiągnięto kąty od -10° do + 30°. W płaszczyźnie poziomej działo mogło obracać się bez ograniczeń. Ruch, zarówno w poziomie jak i w pionie, odbywał się z maksymalną prędkością 3 stopni na sekundę.

Działo mogło wystrzeliwać następujące pociski:

Pocisk Masa Długość Uwagiburzący wz. 191117,5 kg5 kalibrów2,4 kg materiału wybuchowegoburzący wz. 1915Według pociski wz. 1916.17,5 kg5 kalibrów2,1 kg materiału wybuchowegoszrapnel17,5 kg4,38 kalibrazapalnik z 22 sekundowym opóźnieniemzapalający17,6 kg4 kalibrynurkujący15,8 kg5,05 kalibra3,13 kg materiału wybuchowegooświetlający15,08 kg4,7 kalibrachemiczny??wypełniony gazem duszącym

Stanowisko artyleryjskie obsługiwane było przez 7 osób. Teoretyczna szybkostrzelność wynosiła 15 strzałów na minutę, dobrze wyćwiczony działon osiągnąć mógł 12 strzałów na minutę, zaś praktyczna szybkostrzelność działa wynosiła 10 strzałów na minutę. W przypadku pocisku burzącego wz. 1915 prędkość początkowa wynosiła 823 m/s, zaś donośność przy kącie 30° około 16,1 kilometra. Dla szrapnela i pocisku nurkującego wielkości te wynosiły odpowiednio 11 km przy 768 m/s i 2,2 km przy 208,8 m/s.

Historia użycia thumb|Armata 102 mm na niszczycielu „Stalin”. Zamówiono 505 sztuk dział 102 mm. Do 1 stycznia 1917 r. wyprodukowano 225 sztuk, kolejne 200 miało być dostarczone do końca roku, zaś pozostałe 80 w roku 1918. Do 1918 roku działa te używane były jedynie na niszczycielach. Po wybuchu wojny domowej montowano je również na kanonierkach i pływających bateriach.

22 czerwca 1941 roku na stanie Marynarski Wojennej ZSRR znajdowały się 152 sztuki opisywanych dział. Najwięcej z nich – 49 – znajdowało się na okrętach Floty Bałtyckiej, po 30 sztuk posiadały Flota Oceanu Spokojnego i Flota Czarnomorska (35 sztuk na stanie z 1 kwietnia 1917 roku), zaś Flota Północna używała 18 egzemplarzy. Na kanonierkach flotylli rzecznych znajdowało się 15 dział 102 mm L/60, 9 przypadało na Flotyllę Kaspijską, zaś 6 na Flotyllę Pińską. Dodatkowo 10 armat stanowiło uzbrojenie strażniczych okrętów na służbie NKWD.

Za sprawą przejęcia niszczycieli „Awtroił” i „Wambola” przez marynarkę wojenną Estonii, armaty były używane również poza granicami ZSRR. W latach 1919–1933 niszczyciele wyposażone w łącznie 9 dział 102 mm znajdowały się we władaniu Estonii, po czym zostały sprzedane Peru.

Broń ta cieszyła się dobrą opinią, zarówno u użytkowników, jak i ich przeciwników. Na początku I wojny światowej przewyższała kalibrem broń używaną przez niemieckie niszczyciele (88 mm), podkreślano też jej zadowalającą szybkostrzelność.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Rosyjskie armaty morskie Kategoria:Rosyjska broń artyleryjska I wojny światowej Kategoria:Radziecka broń artyleryjska II wojny światowej