Jakub Samuel Byk (Jakow Szmuel Byk, ur. 1772 w Brodach, zm. 1831 tamże) – pisarz, satyryk, tłumacz, kupiec, jedna z głównych postaci ruchu oświeceniowego Haskala w GalicjiHaim Cohen, Bick, Ya‘akov Shemu’el [w:] YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe', 2010, http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Bick_Yaakov_Shemuel [Dostęp: 22 grudnia 2014]..
Pochodzenie i młodość Urodził się w 1772 r. w Brodach – miejscowości znajdującej się w obwodzie lwowskim, należącej ówcześnie do terenów wschodniej Galicji. Pochodził z wysoko postawionej rodziny o licznych powiązaniach handlowych w obrębie całej Europy. Jeszcze we wczesnej młodości zaangażował się w biznes rodzinny, jednocześnie ucząc się języków obcych i zasięgając edukacji wykraczającej poza standardową edukację żydowską. Utrzymywał kontakty z maskilami (hebr. maskilim) – zwolennikami Haskali, takimi jak: Naḥman Krochmal, Szlomo Jehuda Rapoport, Dow Ber Gintsburg, a także Menaḥem Mendel LefinTamże..
Działalność Po publikacji czasopisma Olat Szabat z udziałem czołowych maskili, Byk napisał artykuł do innego hebrajskiego czasopisma, Ha-Cefira, noszący tytuł Do oświeconych pośród naszego ludu. Podkreślał wagę rolnictwa i pracy fizycznej, ale przede wszystkim nawoływał do szerzenia edukacji.
Tłumaczył angielską i francuską poezję na język hebrajski. Jest autorem biografii, między innymi: Menahema Mendela Lefina, Efraima Zalmana Margoliota, Jehudy Lejb Ben Zewa. Stworzył satyryczne skecze dotyczące chasydyzmu. Niewiele z nich przetrwało; większość dzieł Byka spłonęła w pożarze w 1835 r. Zachowały się nieliczne prace, takie jak Hezjone hitul, a także listy zebrane w publikacji Kerem hemed i tłumaczenia poezji wydane w zbiorze Bikure ha-itim. Tuż przed II wojną światową zostały odnalezione również wczesne sztuki Byka, które kierował przeciwko ruchowi chasydzkiemuGedalyah Elkoshi, Bick, Jacob Samuel [w:] Encyclopaedia Judaica, red. Michael Berenbaum i Fred Skolnik, 2 ed. t. 3, Detroit: Macmillan Reference USA, 2007. 685. Gale Virtual Reference Library [Dostęp: 22 grudnia 2014]..
W 1815 r. wziął udział w głośnej dyskusji, jaka toczyła się wokół tłumaczenia Księgi Przysłów na jidysz przez Lefina, a którą zapoczątkował Tuwia FederNancy Sinkoff, Out of the Shtetl: Making Jews Modern in the Polish Borderlands, Hanower 2004, s.182.. Byk sprzeciwiał się typowej dla maskili gloryfikacji języka hebrajskiego. Zdaniem Byka Biblia powinna być powszechnie dostępna i zrozumiała; popierał tłumaczenie jej na jidysz. Uważał, że szerzone przez maskili postulaty o tolerancji w rzeczywistości skrywały podział społeczeństwa żydowskiegoHaim Cohen.. Oskarżał maskilów o arogancję i elitaryzm, a zaczął stawać w obronie mistycyzmuMarie Schumacher-Brunhes, Enlightenment Jewish Style: The Haskalah Movement in Europe [w:] European History Online (EGO)', Leibniz Institute of European History (IEG), Mainz 2012, https://www.ieg-ego.eu/schumacherbrunhesm-2010-en [Dostęp: 22 grudnia 2014].. W liście do Rapoporta – jednego z maskili, a zarazem swojego przyjaciela – przywołał słowa Ody do radości Schillera: „Pocaunek całej ziemi”Fryderyk Schiller, Oda do Radości, tłum. Karol Brzozowski, http://www.instytutschillera.org/other/oda.html [Dostęp: 22 grudnia 2014].. Nie rozumiał jak on – Rapoport – mógł nawoływać do miłości i pozostawać entuzjastą Schillerowej poezji, dyskryminując jednocześnie chasydów, którzy stanowili większą część ówczesnego społeczeństwa żydowskiegoIsrael Zinberg, A History of Jewish Literature: The science of Judaism and Galician Haskalah, t. 10, Cincinnati 1977, s. 58.. Byk zaczął wówczas wątpić w zbawczą moc ideałów HaskaliTamże, s. 59..
Ostatnie lata życia Zaangażował się w działalność społeczną i publiczną w Brodach. Został przywódcą tamtejszej społeczności. Był wysoce szanowany za swoje zdolności i oddanieBick Jacob Samuel [w:] Jewish Encyclopedia, 1906, https://jewishencyclopedia.com/articles/3276-bick-jacob-samuel [Dostęp: 22 grudnia 2014].. W 1831 r. – kiedy wybuchła epidemia cholery – poświęcił się pomocy chorym i potrzebującym. Przebywając w towarzystwie chorych zaraził się. Zmarł w wieku 59 lat, do ostatnich dni pozostając aktywnym w pracy społecznejJoshua A. Fishman, Yiddish: Turning to Life, Filadelfia 1991, s. 65..
Byk a chasydyzm Znany jako pionier ruchu oświeceniowego, podobnie jak większość maskili, drwił z chasydyzmu. Z czasem jego umiłowanie tradycji i przywiązanie do zwykłych ludzi sprawiło, że zaczął chasydyzmu bronić – z tego okresu pochodzi korespondencja Byka z Federem i z RapoportemElkoshi Gedalyah, op. cit.. Przeciwstawiał się takim osobom jak Josef Perl i Jehuda Lejb Mieses, którzy podżegali do niechęci względem chasydów. Byk domagał się dla nich tolerancji i włączenia ich w życie społeczności żydowskiej, ponieważ postrzegał ich jako jej część. W latach 20 XIX w. otwarcie wyrażał swój pozytywny stosunek do chasydyzmu. Odwrócił się od Haskali, natomiast brak świadectw potwierdzających, że został chasydemHaim Cohen, op. cit..
Przypisy
Bibliografia Haim Cohen, Bick, Ya‘akov Shemu’el [w:] YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe, red. G. D. Hundert, 2010, http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Bick_Yaakov_Shemuel [Dostęp: 22 grudnia 2014]. Gedalyah Elkoshi, Bick, Jacob Samuel [w:] Encyclopaedia Judaica, '''red. Michael Berenbaum i Fred Skolnik, 2 ed. t. 3, Detroit: Macmillan Reference USA, 2007. 685. Gale Virtual Reference Library [Dostęp: 22 grudnia 2014]. Joshua A. Fishman, Yiddish: Turning to Life, Filadelfia 1991, s. 65. Bick Jacob Samuel [w:] Jewish Encyclopedia, 1906, https://jewishencyclopedia.com/articles/3276-bick-jacob-samuel [Dostęp: 22 grudnia 2014]. Marie Schumacher-Brunhes, Enlightenment Jewish Style: The Haskalah Movement in Europe [w:] European History Online (EGO), Leibniz Institute of European History (IEG), Mainz 2012, https://www.ieg-ego.eu/schumacherbrunhesm-2010-en [Dostęp: 22 grudnia 2014]. Nancy Sinkoff, Out of the Shtetl: Making Jews Modern in the Polish Borderlands, Hanower 2004, s.182. Israel Zinberg, A History of Jewish Literature: The science of Judaism and Galician Haskalah'', t. 10, Cincinnati 1977, s. 58-59.
Kategoria:Austriaccy Żydzi Kategoria:Ludzie urodzeni w Brodach Kategoria:Urodzeni w 1772 Kategoria:Zmarli w 1831 Kategoria:Żydowscy kupcy Kategoria:Austriaccy kupcy