Królestwo Merina (także Imerina, Królestwo Madagaskaru) – historyczne królestwo na terenie Madagaskaru istniejące między XVI a XIX wiekiem, będące państwem ludu Merina. Założyli je po 1540 spadkobiercy Andriamanelo, wodza miasta Alasora na wyżynie Imerina położonej w centrum wyspy.
Za rządów Andrianampoinimeriny (ok. 1745 – ok. 1810) państwo podporządkowało sobie niemal wszystkie pozostałe królestwa na wyspie. W takiej formie dotrwało do czasów francuskiej inwazji w 1883, zakończonej aneksją wyspy 13 lat później. Ostatnią władczynią była Ranavalona III. Duchową stolicą państwa była Ambohimanga, zaś polityczną położona nieopodal Antananarywa, dziś stolica Republiki Madagaskaru.
Historia Wyżyny pokrywające większą część malgaskiego interioru zostały skolonizowane przez pochodzący prawdopodobnie z Borneo lud Vazimba pomiędzy 200 rokiem p.n.e. a 300 rokiem naszej ery. Vazimba przypłynęli pirogami i zasiedlili gęste lasy tropikalne w głębi lądu, jednak do XV wieku na ich tereny wkroczył lud Hova. Hova zakładali rządzone przez królów państwa-miasta na szczytach wzgórz i przez wiele pokoleń żyli w pokoju z wcześniejszymi mieszkańcami tych ziem, znane są również dowody na wymianę kulturalną między obiema grupami a także przypadki mieszanych małżeństw.
Początki państwowości thumb|left|alt=kolorowe poletka ryżowe na zboczach łagodnych wzgórz, widziane z lotu ptaka|Region Imerina do dziś pokrywają poletka ryżowe. Pokojowa koegzystencja skończyła się w drugiej połowie XVI wieku, gdy wywodzący się z mieszanego małżeństwa władca Andriamanelo (ok. 1545–1575) rozpoczął serię wojen przeciwko społecznościom Vazimba, zmuszając je do ucieczki lub asymilacji. Adriamanelo przypisuje się pierwsze użycie żelaznych grotów oszczepów na Madagaskarze, co dawało jego wojskom olbrzymią przewagę na polu bitwy.
Jego syn Ralambo (1575–1612) kontynuował politykę ojca: dzięki zręcznej dyplomacji i serii kampanii wojennych udało mu się zjednoczyć pod swoimi rządami większość położonych w głębi lądu terenów, które nazwał Imerina – ziemią ludu Merina. Jako pierwszy władca pozyskał również broń palną od kupców z nadmorskich prowincji utrzymujących kontakty z Portugalczykami i krajami arabskimi. Wprowadził również podatek pogłówny zwany vadin-aina („ceną za bezpieczne życie”), dzięki czemu stworzył stałą armię królewską oraz zaplecze dla niej w postaci królewskich zakładów złotniczych i kowalskich. Armia Ralambo odparła najazd potężnego ludu Betsimisaraka zamieszkującego zachodnie wybrzeża wyspy. Zgodnie z przekazami ustnymi Ralambo był także pomysłodawcą udomowienia zebu dotąd żyjących na wzgórzach Madagaskaru w stanie dzikim. Miał także wynaleźć zagrodę do trzymania bydła oraz zagospodarować bagna pod uprawę ryżu, dzięki czemu w ciągu kilku pokoleń Merina stali się najliczniejszą grupą ludności na wyspie.
Zjednoczenie wyspy, kryzys i ponowne zjednoczenie Następca Ralambo, król Andrianjaka (ok. 1612–1630) dokonał ostatecznego podboju ostatnich miast ludu Vazimba i zdobył ich fortecę na wzgórzu Analamanga wraz ze sporych rozmiarów arsenałem broni palnej i prochu. Po przebudowie i rozbudowie królewskich pałaców stała się ona zaczątkiem nowej stolicy Meriny, dzisiejszego miasta Antananarywa. W tym okresie Merina sporadycznie walczyła również z królestwami trudniącego się handlem niewolnikami ludu Sakalawa.
Kryzys nastąpił pod koniec życia króla Andriamasinavalony (1675–1710), który jeszcze za życia podzielił królestwo pomiędzy czterech synów w nadziei, że nauczy to ich współpracy i przyczyni się do lepszej ochrony ziem państwa. Wbrew jego intencjom, jego śmierć w wypadku w 1710 roku rozpoczęła okres zawirowań i wyniszczających wojen pomiędzy dzielnicami państwa. Zakończył się on dopiero 77 lat później z wstąpieniem na tron Andrianampoinimerina (1787–1810), któremu udało się do ok. 1800 roku podporządkować większą część dawnego państwa. Władca rozsyłał również wysłanników do innych plemion zamieszkujących Madagaskar z ofertą wasalizacji, a oporne plemiona przyłączał do swego państwa siłą.
Choć w chwili jego śmierci podbite prowincje wzniosły bunt, jego synowi Radamie I udało się stłumić ich opór, a w 1817 także podbić leżący nad Oceanem Indyjskim port Antsiranana. Radama okazał się zręcznym dyplomatą, skutecznie wykorzystującym animozje między Francją a Wielką Brytanią do własnych celów, otworzył też swoje królestwo na towary i idee z Europy. Jako że ani wyczerpana wojnami napoleońskimi Francja, ani skupiona na podboju Indii Wielka Brytania nie miały dość sił i środków na podbój Madagaskaru, obie potęgi zabiegały o sojusz z lokalnymi władcami. Ostatecznie Radama wybrał sojusz z Wielką Brytanią i za cenę obietnicy zrzeczenia się dalszego handlu niewolnikami uzyskał znaczne przywileje handlowe oraz wsparcie przy dozbrajaniu i szkoleniu armii. Pod wpływem potęg kolonialnych Radama stworzył rząd na wzór europejski, zmodernizował swoją armię oraz zaprosił na wyspę Londyńskie Towarzystwo Misyjne, którego działacze dostosowali do zapisu malgaskiego alfabet łaciński, który wkrótce wyparł używany tam wcześniej wariant alfabetu arabskiego.
thumb|alt=Piętrowy budynek z wysokim spadzistym dachem otoczony krużgankami |Pałac Tranovola w obrębie kompleksu Rova był jedną z głównych siedzib królów Meriny. Z pomocą Brytyjczyków Radama pokonał plemię Betsileo zajmujące południową część wyspy, następnie jego armie najechały wschodnie i zachodnie wybrzeża. W 1825 ostatecznie zajął dawną francuską faktorię Fort Dauphin na południu wyspy i tym samym zdołał siłą zjednoczyć praktycznie cały Madagaskar pod swoim berłem. We wszystkich rejonach państwa wznosił ufortyfikowane miasteczka garnizonowe wzorowane na ufortyfikowanej dzielnicy Rova w stolicy i zasiedlane osadnikami z jego ludu. W chwili śmierci jego władzy opierały się jedynie terytoria ludów Mahafaly, Antandroy i Bara na dalekim południu wyspy.
Radama zmarł przedwcześnie 27 lipca 1828 w swym zbudowanym w europejskim stylu pałacu Tranovola, najprawdopodobniej z powodu zaawansowanego alkoholizmu, choć podejrzewano również, że król został otruty przez żonę (a zarazem kuzynkę), która zastąpiła go na tronie jako królowa Ranavalona I. Jej rządy oparte były przede wszystkim o lokalnych arystokratów, których Radama odsunął od władzy w imię modernizacji i europeizacji państwa. Dlatego za najważniejsze wyzwanie uznała zdystansowanie Madagaskaru od wpływów brytyjskich, zarówno gospodarczych i politycznych, jak i religijnych. W 1828 brytyjski konsul oraz Brytyjczycy zajmujący ważne stanowiska zostali wygnani z wyspy, a wszystkie wcześniejsze traktaty z Wielką Brytanią zostały uznane za niebyłe. Do 1835 praktykowanie chrześcijaństwa zostało oficjalnie zakazane a jego wyznawców spotykały surowe represje. Nastąpił okres kompletnej izolacji dyplomatycznej i handlowej Meriny, który spowodował znaczące uszczuplenie zapasów prochu, broni i dóbr luksusowych. By zażegnać kryzys, w 1836 Ranavalona wysłała misję dyplomatyczną w celu ponownego nawiązania kontaktów z Francją i Wielką Brytanią, jednak misja się nie powiodła, a w 1846 obie potęgi dokonały ataku na Tamatawę, znaczący port na wschodnim wybrzeżu. W efekcie Ranavalona wydaliła z wyspy wszystkich zagranicznych kupców i ogłosiła embargo na eksport ryżu i wołowiny z wyspy.
Izolacja Meriny zakończyła się po wstąpieniu na tron syna Ranavalony, księcia Rakoto, który przyjął imię Radamy II. Przywrócił on kontakty dyplomatyczne z potęgami europejskimi, podpisał traktat o przyjaźni z Francją w którym został uznany za suwerena „Królestwa Madagaskaru” oraz zezwolił na powrót chrześcijańskich misjonarzy na wyspę. Sponsorowany przez Brytyjczyków protestantyzm i wspierany przez Francję katolicyzm zapuściły korzenie na wyspie. Brytyjscy misjonarze otworzyli wiele dziesiątek szkół, także w mniejszych miejscowościach, dzięki czemu ostatecznie w 1881 roku na całym obszarze królestwa wprowadzono obowiązek szkolny dla dzieci od lat 7. W 1862 otwarto także pierwsze na wyspie ambulatorium, przekształcone wkrótce w szpital. Radama II zwolnił także wielu więźniów politycznych z plemion podbitych przez jego matkę, co przyczyniło się do poprawy sytuacji wewnętrznej kraju. Król w coraz większym stopniu opierał swoje rządy na obcokrajowcach, pod naciskiem Napoleona III specjalnym edyktem przyznał również jednemu z nich, francuskiemu poszukiwaczowi przygód Lambertowi wyłączne prawa do wykonywania prac publicznych na wyspie. Jego reformatorskim i liberalnym zapędom sprzeciwiały się kręgi konserwatywne wśród kasty Hova, lokalnej bogatej klasy średniej, ale również umiarkowanie reformatorski premier Rainivoninahitriniony. Ostatecznie w wyniku zamachu stanu 12 maja 1863 konserwatyści pod wodzą premiera poderwali wojsko w stolicy, a grupa oficerów udusiła króla jedwabnym szalem w jego komnatach.
Modernizacja i droga ku monarchii konstytucyjnej thumb|Królowa Rasoherina w stroju reprezentacyjnym; fotografia wykonana ok. 1865 Śmierć Radamy II i wypadki następujące po niej przyczyniły się do stopniowego przekształcenia Meriny z królestwa absolutystycznego w monarchię konstytucyjną, rządzoną pośrednio lub bezpośrednio przez oligarchię kasty Hova. Po usunięciu władcy, premier Rainivoninahitriniony przejął kontrolę nad armią i poślubił dotychczasową królową małżonkę, która odtąd oficjalnie została głową państwa jako Rasoherina. W praktyce jednak to premier stał się najważniejszą i najpotężniejszą osobą na Madagaskarze, a królowa została zmuszona do podpisania dokumentu zabraniającego jej m.in. picia alkoholu, nadawania praw i wydawania wyroków śmierci bez zgody zdominowanej przez stronników jej męża rady.
Mimo dojścia do władzy dzięki poparciu konserwatystów domagających się powrotu do izolacjonistycznej polityki Ranavalony I, zarówno premier jak i jego najbliższe otoczenie stanowili grupę umiarkowanie proeuropejską. Z tego powodu tarcia między konserwatystami a frakcją dążącą do dalszego otwierania się Madagaskaru na świat nasilały się. Ostatecznie w rok po ślubie Rasoherina odsunęła swojego nowego męża od władzy i zastąpiła go jego młodszym bratem, Rainilaiarivoną, z którym niedługo później wzięła ślub. Rainilaiarivony pozostał u władzy do końca istnienia państwa, kolejno poślubiając dwie kolejne królowe: Ranavalonę II (w 1868) i Ranavalonę III (w 1883).
Zmiany ustrojowe scementował przyjęty w 1868 zbiór praw, będący formą pośrednią między konstytucją a kodeksem karnym. Początkowo konstytucja składała się ze 101 artykułów, z biegiem czasu rozszerzano ją o kolejne prawa. Ostateczną formę przyjęła w marcu 1881 roku. W tym czasie zniesiono m.in. odpowiedzialność rodziny za przewiny jednego z jej członków, a w 1876 stworzono sieć trzech Sądów Najwyższych oraz urzędników sądowych w mniejszych miejscowościach, których zadaniem było ferowanie wyroków w imieniu suwerena, choć ostateczną instancją odwoławczą pozostawał premier.
W 1872 premier powrócił także do planów modernizacji wojska, ponownie w oparciu o brytyjskich instruktorów i sprzęt importowany z Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych Ameryki. W między 1876 a 1879 wprowadzono także obowiązkową służbę wojskową dla mężczyzn na okres 5 lat, coroczne badania medyczne żołnierzy i zakaz handlu patentami oficerskimi. Dzięki wystawieniu potężnej armii liczącej ok. 30.000 zawodowych żołnierzy możliwe stało się ostateczne zduszenie powstań i ruchów odśrodkowych, dotąd regularnie wybuchających w podbitych prowincjach. W 1875 rząd malgaski sfinansował utworzenie własnych służb medycznych, które do końca tej dekady składały się głównie z lekarzy lokalnego pochodzenia. Choć prawa do ziemi przyznane obcokrajowcom stały się jednym z powodów obalenia Radamy II, a jeden z artykułów konstytucji wprost zakazywał sprzedaży ziemi obcokrajowcom pod karą śmierci, w latach 80. rząd Meriny zaczął coraz szerzej przyznawać koncesje na eksploatację bogactw naturalnych wyspy w celu przyspieszenia wzrostu gospodarczego.
Kolonializm i walka o utrzymanie suwerenności