Operacja rozbicia archiwum Wydziału Bezpieczeństwa Delegatury Rządu na Kraj – wspólny napad członków komunistycznej Polskiej Partii Robotniczej i niemieckiej policji politycznej Gestapo na lokal archiwum Delegatury Rządu na Kraj dokonany 17 lutego 1944 roku na ulicy Poznańskiej 64 w WarszawieTomasz Szczerbicki, 80 lat temu polscy komuniści i gestapo przejęli archiwum Delegatury Rządu na Kraj, Dzieje.pl – portal historyczny [dostęp 5 marca 2024].Tadeusz Płużański, Jak polscy komuniści współpracowali z gestapo, portal Tysol.pl [dostęp 5 marca 2024]..

Tło operacji Inicjatorem akcji wymierzonej w archiwum Wydziału Bezpieczeństwa był działacz komunistyczny i agent sowieckiego wywiadu Bogusław Hrynkiewicz, który jesienią 1943 roku został przyjęty bez dokładnego sprawdzenia do pracy w archiwum Wydziału, kierowanym przez Wacława Kupeckiego ps. "Kruk". Do zadań Hrynkiewicza należało przepisywanie na maszynie i porządkowanie materiałów Delegatury dotyczących organizacji konspiracyjnych, kartotek osób współpracujących z Niemcami i ruchu komunistycznego. Kopie tych materiałów Hrynkiewicz przekazywał swojemu "prowadzącemu" Marianowi Spychalskiemu a ponieważ dokumentów przybywało, a Hrynkiewicz nie nadążał z ich przepisywaniem, Spychalski nakazał mu doniesienie na Kupeckiego do Gestapo. Aby zainteresować Niemców Hrynkiewicz udając agenta Gestapo pokazał je esesmanowi Wolfgangowi Birknerowi, który nakazał Hrynkiewiczowi zorganizowanie napadu na archiwum i obiecał kilku gestapowców do pomocy. Spychalski skierował do akcji członków Wydziału Informacji Sztabu Głównego Armii Ludowej podległych Jerzemu Fonkowiczowi: Henryka Buczyńskiego ps. "Stefan" i Jerzego Wiechockiego ps. "Roman".

Przebieg operacji

Podsumowanie W wyniku "kotła" Gestapo zabrało materiały antyniemieckie i część antykomunistycznych. Najważniejsze dokumenty dotyczące polskiego podziemia zdobyte przez PPR niezwłocznie przekazano do Moskwy. Niemcy zlikwidowali Wacława Kupeckiego "Kruka" i zawiadujących archiwum urzędników Polskiego Państwa Podziemnego.

Zobacz też „Dezinformacja” Polskiej Partii Robotniczej

Przypisy

Bibliografia Piotr Gontarczyk, Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941–1944, Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2013, .

Kategoria:1944 w okupowanej Polsce Kategoria:Delegatura Rządu na Kraj Kategoria:Gestapo w okupowanej Polsce 1939–1945 Kategoria:Polska Partia Robotnicza