Gondor (sin. Kamienny Kraj) – kraina i państwo ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia.
Królestwo Gondoru zostało założone razem z królestwem Arnoru przez Elendila w 3320 Drugiej Ery po zatopieniu Númenoru. W czasie Wojny o Pierścień Gondor leżał na południe od Rohanu i na zachód od Mordoru, nad Zatoką Belfalas, jednak w czasach swojej największej świetności, które przypadają na jedenasty wiek Trzeciej Ery, rozciągał się od Pól Celebrantu na północy do Umbaru na południu i od Morza Rhûn na wschodzie po Gwathló na zachodzie.
Gondorem władali królowie z rodu Anáriona, lecz w 2050 Trzeciej Ery zaginął ostatni potomek tej linii, Eärnur. Od tego czasu krajem rządziła dynastia Namiestników. Pod koniec Trzeciej Ery, w czasach, w których toczy się akcja Władcy Pierścieni, namiestnikiem Gondoru był Denethor II. Po jego śmierci władzę w Gondorze przejął król Elessar, dziedzic Isildura, który ponownie zjednoczył oba królestwa Dúnedainów na wygnaniu. Kolejnym namiestnikiem, na usługach króla Elessara, został Faramir, syn Denethora II.
Kultura thumb|Wyobrażenie Gondorczyka zaatakowanego przez trzech Haradrimów autorstwa Jana Pospíšila (2009) Mieszkańcy tego państwa (GondorczycyW przekładach Marii Skibniewskiej oraz Marii i Cezarego Frąców., GondorianieW przekładzie Jerzego Łozińskiego.) nie byli jednorodni pod względem pochodzenia, w związku z czym dzieli się ich pod tym względem na trzy grupy.
Pierwszą z nich, stosunkowo najmniej liczną, stanowili czystej krwi Dúnedainowie. Wśród nich byli przedstawiciele dynastii królewskiej (Linii Południowej) oraz najmożniejszych rodów szlacheckich, takich jak książęta Dol Amrothu czy Ród Húrina, dynastia namiestników Gondoru. Jednak z biegiem czasu długość życia tych Dúnedainów uległa pewnemu skróceniu, w porównaniu do ich pobratymców z dawnego Arnoru.
Drugą grupę stanowili ci mieszkańcy Gondoru, którzy pochodzili od dawnej ludności zamieszkującej te obszary w Drugiej Erze, lecz w swoich żyłach mieli również krew Númenorejczyków. Byli oni szczególnie liczni w Minas Tirith i okolicach tego miasta oraz w Belfalas.
Trzecia grupa to Gondorczycy pochodzący tylko od dawnych mieszkańców dolin w Ered Nimrais. Zaliczano do nich ludzi z Lossarnach czy też górali z Lamedonu. Sporo mieszkańców królestwa było też potomkami Nortów, którzy osiedlali się w Gondorze zwłaszcza po wojnie domowej z XV wieku Trzeciej Ery (tzw. Waśń Rodzinna).
Podczas Wojny o Pierścień, w końcu Trzeciej Ery, językiem większości mieszkańców Gondoru była Wspólna Mowa. Zresztą właśnie w Gondorze przetrwał w najczystszym starym stylu i najpiękniejszym brzmieniuCytat z Dodatku F do trzeciego tomu Władcy pierścieni w przekładzie Marii Skibniewskiej.. Niektórzy spośród Gondorczyków znali i posługiwali się sindarinem.
Królowie Gondoru Zakres władzy królewskiej Królowie Gondoru posiadali pełnię władzy i podejmowali wszystkie najważniejsze decyzje w państwie. Ograniczały ich jedynie ustanowione wcześniej prawaJak pisał w jednym z listów sam Tolkien: Númenorejski król był monarchą, mającym w kwestiach spornych władzę podejmowania niepodważalnych decyzji; rządził jednak państwem w ramach dawnego prawa, które chronił (a także interpretował), lecz którego nie stanowił, . Ciałem doradczym królów była Rada Gondoru.
Każdy władca mianował swojego namiestnika oraz poszczególnych ministrów i dowódców wojskowych. Dodać należy, iż gondorski król panował od chwili wstąpienia na tron do swej śmierci, nie zdarzało się by wcześniej abdykował na rzecz następcy, tak jak do pewnego czasu miało to miejsce w Númenorze. Monarcha, jeśli chciał, mógł objąć bezpośrednią komendę nad każdą z armii, choć wedle zwyczaju powinien wpierw dostarczyć krajowi następcę tronu, który miał bezpiecznie pozostać na tyłach.
Jako potomkowie Elendila monarchowie mieli niezbywalne prawo do używania i dysponowania palantírami i tylko z ich upoważnienia inne osoby mogły korzystać z Kryształów Jasnowidzenia. Tylko oni znali położenie grobu wielkiego przodka na Amon Anwar. Każdy monarcha winien był zaprowadzić tam swego następcę, by przekazać mu wszystkie tajemnice państwa.
Królowie Gondoru posiadali też moc uzdrawiania ludzi, co miało niebagatelne znaczenie, bowiem (...) „ręce króla mają moc uzdrawiania”. Po tym właśnie rozpoznawano zawsze prawowitych królów.
Królowie Żeglarze Spośród wymienionych w liście władców, czterech określano wspólnym mianem. Byli to: Falastur, Eärnil I, Ciryandil i Hyarmendacil I. Zwano ich Królami ŻeglarzamiAngielskie Ship-kings., bowiem każdy z nich skupiał się na rozszerzaniu granic państwa wzdłuż wybrzeży, na zachód i południe od Ethir Anduin oraz intensywnej rozbudowie floty. Monarchowie ci doprowadzili Gondor do osiągnięcia szczytu potęgi.
Insygnia i miejsce pochówku Symbolem i głównym insygnium władzy monarchów była Srebrna Korona. Na sztandarze królów widniało godło Elendila – Białe Drzewo pod Siedmioma Gwiazdami i Srebrną Koroną na czarnym tle.
Monarsza nekropolia, nazywana Domem Królów, znajdowała się w Grobowcach Minas Tirith.
Pochodzenie Królowie Gondoru wywodzili się od ElendilaElendil pochodził z rodu książąt Andúnië, który był boczną linią dynastii królów Númenoru, potomków Eärendila., który za życia jako Najwyższy Król, był uznawany za władcę Gondoru, choć to jego synowie, Isildur i Anárion, faktycznie rządzili w tym kraju. Dlatego też jego imię otwierało poczet gondorskich monarchów. Na początku Trzeciej Ery Isildur zdał rządy w Południowym Królestwie swemu bratankowi, Meneldilowi. Przez następne stulecia władali Gondorem jego potomkowie (Linia Południowa), dopóki ich ród nie wygasł w 2050 roku. Od tego czasu państwem rządzili namiestnicy. Dopiero w 3019 roku Aragorn II wznowił linię monarchów. Pochodził z Linii Północnej, a swoje roszczenia popierał dwoma argumentami: był potomkiem Isildura, który nigdy nie zrzekł się zwierzchniej władzy nad Gondorem; wśród przodków Aragorna była księżniczka Fíriel, córka króla Ondohera z Linii Południowej. Wobec bezpotomnej śmieci braci, Artamira i Faramira, prawo dziedziczenia tronu przechodziło na nią i na jej potomków. Co więcej jako pierwsze dziecko króla, wedle dawnych praw sukcesji w Númenorze, to ona winna objąć tron, a nie wywodzący się z jednej z bocznych linii dynastii Eärnil II.
Odtąd Gondor, będąc częścią Zjednoczonego Królestwa, był rządzony przez Aragorna (panował pod imieniem Elessara) i jego następców z rodu Telcontaron (qya. Obieżyświatów).
Namiestnicy Gondoru W tolkienowskim legendarium namiestnicy są najwyższymi dostojnikami Gondoru. Gdy rządząca tam dynastia królewska wygasa bezpotomnie, to oni obejmują obowiązki głów państwa, nigdy jednak nie przybierając korony. Okres ich rządów to czas postępującego słabnięcia Gondoru. Czasy władzy namiestników kończą się wraz z przybyciem Aragorna, członka Drużyny Pierścienia i zarazem potomka dawnych królów.
Początki urzędu Urząd namiestnika został ustanowiony przez króla Rómendacila I. Monarcha wybierał na tę godność człowieka zaufanego i mądrego, zwykle będącego w zaawansowanym wieku. Nigdy nie wywodził się on z dynastii królewskiej. Nie wolno mu było opuszczać państwa ani uczestniczyć w wojennych wyprawach. Namiestnik służył monarsze radą, a przed każdą koronacją przekazywał nowemu władcy zwój z informacją o lokalizacji grobu Elendila Wiernego na Amon Anwar. Urząd ten był pełniony dożywotnio. W języku quenya namiestnika określano mianem Arandur, co znaczy w tej mowie Sługa królaTłumaczenie za: .
Ród Húrina i wzrost znaczenia Król Minardil mianował swoim namiestnikiem Húrina z Emyn Arnen, wywodzącego się jednak z rodu pokrewnego monarszemuNie wiadomo kiedy miało to miejsce, być może na początku jego panowania w 1621 roku. Informacja o pokrewieństwie rodu Húrin z dynastią podano za: . Odtąd wszyscy kolejni monarchowie wybierali na ten urząd jego potomków.
Z biegiem czasu godność namiestnika zyskiwała na znaczeniu. Zasiadał on w Radzie Gondoru, był „zastępcą” króla, a w potrzebie i wicekrólem. Sprawował też pieczę nad palantírami.
Po śmierci króla Ondohera i jego synów w bitwie na Dagorlad w 1944 roku, to właśnie namiestnik Pelendur rządził przez rok państwem podczas bezkrólewia (1944 – 1945). On też przyczynił się do odrzucenia roszczeń do tronu króla Arvedui z Arthedainu i obioru Eärnila II. Gdy zaś Pelendur zmarł w 1998 roku, urząd namiestnika stał się godnością dziedziczną i odtąd przechodził z ojca na syna, ewentualnie na najbliższego spadkobiercęJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Powrót Króla, s. 422..
Namiestnicy rządzący W 2050 roku, gdy zaginął król Eärnur, władzę w jego imieniu zaczął sprawować namiestnik Mardil. Los monarchy był nieznany, a tronu nie oddano któremukolwiek z pretendentów, bowiem żaden z nich nie miał pełnych praw do dziedziczenia po Eärnurze i żaden nie był niekwestionowanym członkiem dynastii królewskiej. Nie chcąc doprowadzić do wybuchu wojny domowej, władzę w królestwie powierzono najważniejszemu dostojnikowi w monarchii.
Mardil był więc pierwszym namiestnikiem rządzącym Gondorem. Każdy z jego następców, obejmując urząd po śmierci poprzednika, składał przysięgę, iż będzie sprawował rządy w imieniu króla aż do jego powrotu. Z biegiem czasu stał się to zwrot czysto zwyczajowy i ceremonialny, a sami namiestnicy nie wierzyli w powrót prawowitego króla. Nie przykładali też wagi do podtrzymywanych pogłoskach o istnieniu w ukryciu Linii Północnej rodu Elendila, której przedstawiciele mieli prawa do tronu Gondoru.
Zakres władzy Namiestnicy mieli ten sam zakres praw i obowiązków, co dawni królowie, i tak jak oni posiadali pełnię władzy. Ograniczały ich jedynie wcześniej ustanowione prawaJak pisał w jednym z listów sam Tolkien: Númenorejski król był monarchą, mającym w kwestiach spornych władzę podejmowania niepodważalnych decyzji; rządził jednak państwem w ramach dawnego prawa, które chronił (a także interpretował), lecz którego nie stanowił, . Podejmowali zatem wszystkie najważniejsze decyzje w państwie. Ich ciałem doradczym była Rada Gondoru. Z mocy prawa i urzędu namiestnicy korzystali z palantírów. Każdy z nich mógł również objąć bezpośrednią komendę nad armią. Do 2510 roku kolejni namiestnicy wraz ze swymi następcami odwiedzali grób Elendila Wiernego na Amon Anwar.
Insygnia, tytuły, miejsce pochówku Mimo iż namiestnicy posiadali w praktyce pełnię władzy królewskiej, nigdy nie nosili korony. W Wielkiej Sali Białej Wieży w Minas Tirith zasiadali nie na tronie monarchów, lecz poniżej niego, na czarnym kamiennym fotelu. Insygnium i symbolem ich władzy była biała laska (różdżka), opatrzona złotą gałką. Sztandar namiestników również był cały biały, bez żadnych godeł.
Tytułowano ich mianami – Namiestnik Wielkiego Króla oraz Władca i Namiestnik Minas Tirith.
Nekropolia namiestników, nazywana Domem Namiestników, znajdowała się w Grobowcach Minas Tirith.
Powrót króla Po pokonaniu Saurona w 3019 roku, gdy „król powrócił” do Gondoru w osobie Aragorna II, linia rządzących namiestników zakończyła się na Denethorze II. Jego syn Faramir nie był wliczany w ich poczet, bowiem Gondorem samodzielnie władał niecałe dwa miesiące, żeby w porządku przekazać powiernictwo prawemu władcy W okresie po samobójczej śmierci Denethora, gdy Faramir przebywał w Domach Uzdrowień, zanim wrócił do pełni zdrowia, władzę sprawował jego krewny, Imrahil, książę Dol Amrothu, a pod jego nieobecność Húrin Strażnik Kluczy.. Jednak podczas koronacji Aragorn II zatwierdził Faramira na urzędzie namiestnika, który odtąd znów był głównym dostojnikiem w służbie króla.
Czwarta Era