Czarne skrzydła – dwuczęściowa powieść Juliusza Kaden-Bandrowskiego wydana w latach 1928-1929W literaturze rodzimej poprzedzała ją powieść Artura Gruszeckiego Krety z 1897, z fabułą także osadzoną w Zagłębiu Dąbrowskim (Jan Nowakowski: „Wstęp” w E. Zola: Germinal, Wrocław 1978, s. LXIV)..
Charakterystyka Pierwsza jej wersja ukazała się w prasie w latach 1925-1926; w wersji książkowej z lat 1928-1929 autor dokonał wielu zmian. Powieść składa się z dwóch części: Lenora i Tadeusz. Utwór utrzymany w poetyce ekspresjonizmu łączy w sobie elementy reportażu, politycznej karykatury i pamfletu. thumb|240px|Kopalnia Reden w Dąbrowie Górniczej (ok. 1910) Fabuła powieści nawiązuje do rzeczywistej katastrofy górniczej, która w 1923 roku wydarzyła się w kopalni Reden w Dąbrowie Górniczej (w utworze – jako Osada Górnicza). Powstanie utworu poprzedzone zostało dłuższymi, wnikliwymi studiami środowiskowymi: pisarz miał okazję osobiście poznać warunki życia górników i miejscowe stosunki społeczne, gdy na przełomie 1923 i 1924 spędził kilka miesięcy w Zagłębiu Dąbrowskim i na Śląsku, nie tylko stykając się z górnikami w pracy i w warunkach domowych, a także uczestnicząc w zebraniach związkowych. Zebrany materiał nadaje walor autentyzmu bohaterom i wydarzeniom powieści, a samemu utworowi – cechę dokumentu literackiego i historycznegoNota wydawnicza do edycji 1975 (cz. 2, s. 255)..
Powieść przedstawia konflikty między robotnikami i działaczami ruchu socjalistycznego a właścicielami i zarządcami kopalń. Głównym wątkiem fabularnym są jednak tragiczne dzieje romansu Tadeusza (byłego legionisty i syna socjalistycznego posła) oraz Leonory, prostej dziewczyny pracującej w kopalni. Powieść ukazuje też wiele ówczesnych postaci autentycznych. Choć stanowi oskarżenie dzikiego kapitalizmu, autor nie opowiada się jednoznacznie po żadnej ze stron sporu. Krytykuje zarówno przedstawicieli obcego kapitału i polską administrację, jak i miejscowych działaczy PPS. Mimo odwoływania się do śląskich realiów, utwór jest zarazem parabolą ukazującą konflikty pomiędzy ideologią, polityką i praktyką życia, losem zbiorowości a jednostką.
W 1962 na podstawie powieści powstał film Czarne skrzydła w reżyserii Ewy i Czesława Petelskich.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Czarne skrzydła (wyd. 1928-1929): Lenora, Tadeusz w bibliotece Polona
Kategoria:Polskie powieści dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Powieści Juliusza Kadena-Bandrowskiego Kategoria:Powieści z 1928 Kategoria:Powieści z 1929 Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w Polsce