Roman Tarkowski (ur. 17 października 1912 w Posadzie Jaćmierskiej, zm. 30 stycznia 1999) – polski artysta rzeźbiarz, nauczyciel.
Życiorys Urodził się 17 października 1912 w Posadzie Jaćmierskiej w rodzinie od lat zamieszkującej w tej wsi. Miał czterech braci i dwie siostry (m.in. Władysław, Paweł, Ludwik, Zdzisław, Helena, Maryla). Jego rodzice zmarli przed 1949. Od 1918 uczył się w szkole w pobliskim Jaćmierzu. Wykazywał już wtedy zainteresowania artystyczne, w tym głównie w lepieniu z gliny, wobec czego miał chęć podjęcia nauki w szkole rzemiosł ojców Michalitów w Miejscu Piastowym. Ostatecznie jednak zdecydowano w rodzinie, że będzie się kształcił tak jak jego starszy brat w zawodzie kucharza, po czym podjął praktykę w dworze Kraińskich w Jabłonkach, z której zrezygnował po dwóch tygodniach. Następnie miał się kształcić dalej w szkole w Orzechówce z myślą o seminarium nauczycielskim. Ostatecznie za sprawą swojego wuja Koniecznego (kierownika szkoły w Klikuszowej) podjął naukę w Państwowej Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem. Uczył się tam w latach 1928-1932. W całym tym okresie należał do harcerstwa. Następnie w latach 1932-1934 kształcił się w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa w Warszawie przy ul. Myśliwieckiej u boku dyrektora tej placówki, prof. Jana Szczepkowskiego. Po ukończeniu nauki tam pierwotnie planował podjęcie studiów na Akademii Sztuk Pięknych, jednak otrzymał powołanie do odbycia służby wojskowej i w 1935 służył w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 82 pułku piechoty w Brześciu. W tym czasie otrzymał stopnie starszego strzelca, a potem kaprala podchorążego. Na koniec pobytu w szkole otrzymał przydział do 83 pułku piechoty w Kobryniu, gdzie w kolejnych latach przebywał na ćwiczeniach. Po ostatnich z nich w latach 30. otrzymał mianowanie na podporucznika rezerwy piechoty.
Pod koniec 1935 przybył do Warszawy, gdzie podjął studia na Akademii Sztuk Pięknych, otrzymując w tym czasie zakwaterowanie i utrzymanie od swojego profesora Jana Szczepkowskiego, zamieszkującego w Milanówku. Zarabiał też jako asystent techniczny przy realizacji jego prac (m.in. brał udział w tworzeniu sarkofagu Marszałka Józefa Piłsudskiego). Od 1937, za wstawiennictwem prof. Szczepkowskiego, kontynuował studia na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie był uczniem Xawerego Dunikowskiego. W tym czasie mieszkał przy ul. Długiej 65.
W obliczu zagrożenia wybuchu konfliktu zbrojnego latem 1939 działał w szeregach Legii Akademickiej ASP (był zastępcą dowódcy obozu w Kamieniu). W okresie mobilizacji otrzymał powołanie na ćwiczenia wojskowe do 39 pułku piechoty w Jarosławiu. Stamtąd został skierowany do Lubaczowa, gdzie objął stanowisko oficera służbowego jednostki, a dalej został wysłany z żołnierzami koleją w stronę Tarnowa. Po wybuchu II wojny światowej w trwającej kampanii wrześniowej 1939 zmuszony opuścić transport pociągiem pokonał drogę marszem, dotarł do rodzinnym stron w okolicach Brzozowa. Tam nie udało mu się przeprawić przez rzekę San na wschód, jako wraz z towarzyszami fbrał udział w potyczce z Niemcami, on sam został ranny i następnie był leczony w niemieckim szpitalu w Krośnie (groziła mu amputacja prawej nogi). Następnie przebywał w szpitalu w Sanoku oraz tymczasowo przez tydzień w tamtejszym więzieniu. Od początku stycznia 1940 przez sześć miesięcy był leczony w Szpitalu Św. Łazarza w Krakowie. Po wprowadzeniu obowiązku rejestracji oficerów rezerwy wyjechał z Krakowa i wrócił do rodzinnej Posady Jaćmierskiej. Tam zaangażował się w działalność Związku Walki Zbrojnej (od 1942 Armii Krajowej), a spotkania ze swoim dowódcą w stopniu podpułkownika odbywał w ASP w Krakowie, gdzie często podróżował podczas trwającej okupacji niemieckiej. W działalności konspiracyjnej współdziałał z zamieszkującym nieopodal Józefem Stachowiczem, pomagał też Żydom do czasu ich zamknięcia w getcie w 1942. Jako student został autorem wizerunku orła polskiego na stronie tytułowej pisma Oddziału Sanockiego Armii Krajowej „Przegląd Tygodniowy”, redagowanego przez Jana Radożyckiego. Wobec zagrożenia aresztowaniem i rewizjami czasowo ukrywał się w Górkach do wiosny 1944, kiedy powrócił do rodzinnej wsi. W czasie nadejścia frontu wschodniego latem 1944 chronił się z rodziną w Humniskach. Po zakończeniu wojny odczuwał skutki odniesionej kontuzji, poruszał się o lasce, doznał 50% inwalidztwa.
W 1945 postanowił kontynuować przerwane przez wojnę studia na krakowskiej ASP. Ponownie trafił do pracowni prof. Dunikowskiego, której został gospodarzem. W 1946 ukończył studia na Wydziale Rzeźby ASP w Krakowie z wyróżnieniem i nagrodą, uzyskując wydawane wtedy wyłącznie absolutorium. W następnym roku bez powodzenia kandydował na stanowisko asystenta-instruktora od technik rzeźbiarskich w pracowni Dunikowskiego, pierwotnie obiecującego mu tę posadę, po czym odszedł z ASP. W tym samym 1947 roku zastąpił na stanowisku Jerzego Bandurę i podjął pracę w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Krakowie (na roku ulic Urzędniczej i Lea - potem Dzierżyńskiego, od 1969 przy ul. Mlaskotów na Półwsiu Zwierzynieckim). Do 1982 wykładał tam rzeźbę (obecnie jest to Zespół Państwowych Szkół Plastycznych w Krakowie). Od końca lat 40. prowadził samodzielną działalność artystyczną w dziedzinie rzeźbiarstwa. Od 1950 do 1958 działał w urządzonej przez siebie pracowni w ogrodzie przy ul. Batorego 12. Na podstawie rzeźby pt. „Nasza młodość”, uznanej za pracę dyplomową, w 1956 otrzymał dyplom na Wydziale Rzeźby ASP, gdzie jednocześnie uznano jego kilkuletnią aktywność twórczą. Po 30 latach pracy w szkolnictwie artystycznym z dniem 1 września 1977 odszedł na emeryturę, aczkolwiek w późniejszym czasie nadal wykładał w Liceum w godzinach nadliczbowych aż do 1983.
Na przestrzeni lat brał udział w wielu wystawach (w tym indywidualnych) i konkursach, otrzymywał stypendia (m.in. z Ministerstwa Kultury i Sztuki), należał do krakowskiego Okręgu Związku Polskich Artystów Plastyków i był działaczem tej organizacji, w tym w Zarządzie Głównym. Organizował wystawy, był laureatem nagród. Rzeźbił w drewnie, gipsie, metalu, żelazo-betonie. Jako główne zainteresowanie w swojej twórczości artysta wskazał człowieka i współczesne życie. Jego prace były przedstawiane m.in. w Muzeum Historycznym w Sanoku (na wystawach w 1964 i 1978, w 1982). Do tej placówki w latach 1981-1982 przekazał ponad 50 swoich prac, pochodzących z lat 1948-1980. Będąc na emeryturze twórczej nadal oddawał się rzeźbiarstwu. W 1976 został członkiem zarządu krakowskiego oddziału Towarzystwa Rozwoju i Upiększania Miasta z Sanoka. W 1977 otrzymał nominację na rzeczoznawcę dzieł sztuki w Ministerstwie Kultury i Sztuki. Do 1990 jego dzieła przedstawiono łącznie na 134 wystawach (z tego 13 indywidualne, 12 zagraniczne). Poza Muzeum Historycznym w Sanoku prace Romana Tarkowskiego trafiły też do Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Narodowego w Poznaniu, Muzeum Narodowego w Szczecinie, Galerii Współczesnej w Rzeszowie, Ministerstwie Kultury i Sztuki.
thumb|Grobowiec rodzinny Romana Tarkowskiego na cmentarzu Rakowickim Została wydana publikacja pt. Roman Tarkowski. Rzeźba (1980). Roman Tarkowski wydał książki: Metodyka nauczania rzeźby w liceum sztuk plastycznych: (próba uogólnienia doświadczeń własnych) (1977) i Kartki ze wspomnień (1992).
Od 15 sierpnia 1948 był żonaty z Reginą Strupińską, pochodzącą z Grodna, którą poznał jako studentkę w pracowni ASP (zm. 1979). Miał z nią syna Jana (1949-2025, absolwent Wydziału Chemii UJ, pracownik naukowo-dydaktyczny AGH). Wraz z rodziną od 1959 zamieszkiwał przy ul. Chopina. Był spowinowacony z Kazimierzem Wnękowskim (ożenił się on z jego kuzynką). Zmarł 30 stycznia 1999. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kw. CI-VI-8).
Twórczość
thumb|Rzeźba „Niedziela” w Poznaniu thumb|Rzeźba „Diana” w Sanoku thumb|Rzeźba „Woje” w Sanoku Prace Romana Tarkowskiego: „Głowa studenta” (1949) „Krysia II” „Łyżwiarze” „Dzięcioły” „Matka” „Nasza młodość” „Portret studenta” (drewno) „Jaskółka” (beton) „Portret muzyka” (opiłko-beton, 1956) „Głowa ucznia” „Portret ucznia II” (1957) „Bożena” (brąz, 1957) „Śnieżki” (metal) „Wytworna” (żelazo-beton) płaskorzeźba 1000-lecia miasta Przemyśla (gips) rzeźba Madonny przy kościele Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Humniskach (ok. 1957) tablica 1000-lecia miasta Przemyśla (brąz, ok. 1960) „Czarna dziewczyna” (drewno, 1961) „Macierzyństwo” (beton patynowany, 1961) rzeźba Madonny przy cmentarzu w Żywcu (1961) tablica upamiętniająca Zygmunta Wróblewskiego (granit, brąz) w LO przy ul. Bogatki „Tancerka w kole” (żeliwo, 1963) tablice umieszczone na budynku szkoły podstawowej w Jaćmierzu: upamiętniająca Stanisława Haducha (1964), upamiętniająca Józefa Stachowicza (odsłonięta w 1991) płaskorzeźba Grzegorza z Sanoka (1964) medal 600-lecia Uniwersytetu Jagiellońskiego (brąz, 1964) rzeźba na cmentarz w Szczawnicy (1967) „Ptaki” (szkoło i beton, 1967) „Ptaki” (szkoło i beton, 1967) „Diana z sarenką” (żelazo-beton, 1968), jako rzeźba plenerowa umieszczona przy pierwotnie umiejscowiona na placu św. Jana, gdzie do pocz. lat. 80. była obiektem wandalizmów, na początku XXI wieku przeniesiona na miejsce w otoczeniu tamtejszego Zamku Królewskiego. Pomnik Komediantów w Krakowie (1969) „Niedziela” – rzeźba plenerowa z 1970, przedstawiająca dziewczynkę z sarną, umieszczona na obszarze Parku Cytadela w Poznaniu „Don Kichot” (żeliwo, 1972) „Ptaki II” (żeliwo, 1972) „Lot” (aluminium, 1973) „Kolarze” (1973) Medal „40-lecie Muzeum Historycznego w Sanoku” (brąz, wersja dla MH i dla Sanoka), wybity w 1974. „Woje”, jako rzeźba plenerowa umieszczona przy ulicy Zamkowej w Sanoku w czerwcu 1975 z okazji Dni Kultury Oświaty, Książki i Prasy (powszechnie znana jako „Lech, Czech i Rus”); medal i plakieta Juliana Goslara, wykonane dla Sanoka (1976) tablica upamiętniająca Grzegorza z Sanoka (brąz, 1976, wymiary 90x60cm), odsłonięta w 500. rocznicę jego śmierci, 30 maja 1977 na budynku Zajazdu przy ul. Zamkowej 2 w Sanoku. Z okazji tych obchodów przekazał miastu także popiersie Grzegorza z Sanoka i zaprojektował specjalną plakietę (z herbem Sanoka na rewersie)Według jednej wersji odlaną w limitowanej liczbie 50. oraz kartę pocztową wydaną przez Ministerstwo Łączności „Madonna z Dzieciątkiem” (beton patynowany) „bez tytułu” (mozaika-beton, 1981) „Kompozycja I” (łusko-beton patynowany) medal 50-lecie Muzeum Historycznego w Sanoku (1983) portret red. Krystyny Zbijewskiej (beton patynowany, 1985) portret malarki Marii Markowskiej (beton patynowany, 1987) „Polak z Obozów Zagłady 1939-1945” (gips patynowany) „Zagrożeni” (gips patynowany, 1987) rzeźby plenerowe w Parku Krakowskim: „Ewa Kolorowa” (szkło i beton, 1958), „Nie jestem sama”, „Frasobliwy”, „Zamyślenie”, „Kompozycja”, „Zafrasowanie”, „Ptak” (żeliwo, 1971), „Ptak Duży”, „Postać kobieca, Miria II” rzeźba anioła o twarzy przypominającej jego żonę Reginę, umieszczona na własnym grobowcu rodzinnym na cmentarzu Rakowickim w Krakowie
Odznaczenia i nagrody Ordery i odznaczenia (w precedencji) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1972) Złoty Krzyż Zasługi Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939” Medal Komisji Edukacji Narodowej (1976) Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 (1976) Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955) Złota Odznaka Miasta Krakowa (1965) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1974) Odznaka „Zasłużony dla Sanoka” (1977 lub 1980)
nagrody i wyróżnienia (chronologicznie) wyróżnienie za I Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki w Warszawie (1949) wyróżnienie za rzeźbę grupową „Czerwony sztandar” (1950) wyróżnienie w Ogólnopolskim Konkursie na Pomnik Feliksa Dzierżyńskiego w Warszawie (1950) wyróżnienie za Ogólnopolskim Konkursie Rzeźby MDM w Warszawie (1951) wyróżnienie w Konkursie Okręgu Krakowskiego ZPAP na pomnik Tadeusza Kościuszki w Kalwarii (1956)