thumb|Krajobraz Rohanu w ekranizacji Władcy Pierścieni Rohan (sind. Kraj koniR. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 233.) – państwo ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia zamieszkiwane przez Rohirrimów, zwanych także „Władcami koni”.

Poprzez nigdy nie złamany sojusz dzieje Rohanu są związane z Gondorem, stojącym na wyższym poziomie cywilizacyjnym. Jednak krytyka literacka mówi o Rohirrimach, że Tolkien darzył ich największym uczuciem i że w pewnym sensie zajmują centralne miejsce w utworze. Język rohirricki jest bowiem kalką mercjańskiej odmiany staroangielskiego, a rohirricka nazwa Mark oznaczająca państwo Rohanu to dawne określenie obszaru centralnej Anglii.

Geografia

Granice i krajobraz Granice Rohanu wyznaczały: na zachodzie Adorn wypływająca z Ered Nimrais na północny zachód do miejsca, gdzie łączyła się z Angren (Iseną), dalej na północny wschód do fortecy Angrenostu (Isengardu), który w momencie tworzenia Rohanu pozostawiono pod komendą Gondoru. Następnie na północny wschód Góry Mgliste, Fangorn, na północy Limlight płynąca na wschód do Anduiny, na wschodzie Anduina i zachodni skraj Emyn Muil do trzęsawisk ujścia Rzeki Entów, następnie Mering na południowym wschodzie i Ered Nimrais na południu wraz z dolinami otwartymi w kierunku północnym do miejsca, skąd wypływała AdornJ.R.R. Tolkien: Niedokończone opowieści, s. 257.. W gestii Rohirrimów pozostawiono utrzymywanie odcinka Wielkiego Gościńca Zachodniego znajdującego się w granicach RohanuJ.R.R. Tolkien: Niedokończone opowieści, s. 257−258..

Rohan dzielił się na Wschodnią i Zachodnią Bruzdę (ang. Folds, w przekładzie Radosława Kota – Fałdy)R. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 299 i 304.. Ich granicę wyznaczał Śnieżny PotokKaren W. Fonstad: The Atlas of Middle-earth, s. 89.. Rzeka Entów dzieliła zaś kraj na Wschodni i Zachodni Emnet (stang. Emnett, Równina). Militarnie Rohan był podzielony na Marchię Wschodnią i Zachodnią, które – tak jak Bruzdy – dzielił Śnieżny Potok.

Królestwo to leżało w stepowym Calenardhonie, krainie, w której dominowała bujna, wysoka trawa, w niektórych miejscach było wiele łąk, stawów i sitowiJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Powrót króla, s. 133−136.. W taki sposób Legolas opisał Rohan: „gdzieniegdzie bujny i rozkołysany, gdzieniegdzie surowy i poważny jak góry”J.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Powrót króla, s. 136..

Osadnictwo Głównym ośrodkiem i stolicą Rohanu w czasie pokoju było Edoras (stang. DziedzińceR. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 91.), zbudowane na północnym końcu doliny Harrowdale, na wzgórzu u stóp Ered Nimrais, przez drugiego króla Rohanu, BregoJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Powrót króla, s. 446.. Było otoczone fosą, wałem i cierniowym żywopłotem. Na przedpolach Edoras płynął Śnieżny Potok, dopływ Rzeki EntówJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Dwie wieże, s. 135.. Przed twierdzą znajdowały się kopce grobowe królów Rohanu, na których rosły simbelmynë. W Edoras znajdowała się siedziba królów Rohanu, Meduseld (stang. Maeduselde, DwórT.A. Shippey: Droga do Śródziemia, s. 152.). Był to duży dwór z dachem błyszczącym z oddali na złoto, stąd też nazwa Złoty Dwór. Wewnątrz znajdowała się długa sień z paleniskami i tronem królów Rohanu. Ściany były bogato zdobione arrasami przedstawiającymi historię i legendy RohirrimówJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Dwie wieże, 142.. Meduseld służył za dom, a także jako miejsce zgromadzeń i przyjmowania gości. Jego opis był zainspirowany poezją anglosaską. T.A. Shippey nazywa rozdział „Król ze Złotego Dworu” kalką z Beowulfa. W ekranizacji Władcy Pierścieni Petera Jacksona Meduseld zbudowano na wzgórzu Sunday, w dolinie Rangitata w Nowej Zelandii.

Przed powstaniem Edoras rolę stolicy pełnił warowny Aldburg (stang. Stary gródA. Kubala, op. cit., s. 15.). W 2569 roku, gdy Brego przeniósł się do Edoras, pozostawił Aldburg swemu najmłodszemu synowi, Eoforowi. Odtąd była to siedziba jego potomków aż do Éomunda i ÉomeraJ.R.R. Tolkien: Niedokończone opowieści, s. 366..

Zachodnia Bruzda (ang. Westfold) była położona wzdłuż Ered Nimrais, bezpośrednio na wschód od Wrót Calenardhonu (Wrót Rohanu), jedynej, szerokiej przełęczy pomiędzy Ered Nimrais a Górami Mglistymi, przez którą płynęły Isena i Adorn, tworzące granicę Zachodniej Bruzdy. O tę krainę Rohirrimowie toczyli spory z Dunlendingami. Na jej terenie znajdowało się Dol Baran (sin. Złoto-brązowe wzgórze), porośnięte wrzosem, najdalej na południe wysunięte wzgórze z pasma Gór MglistychRobert Foster, op. cit., s. 78., i Helmowy Jar (ang. Helm's Deep), kręty wąwóz, w którym znajdowała się jedna z głównych twierdz kraju, Rogaty Gród.

Helmowy Jar znajdował się wśród Ered Nimrais, 75 mil na północny wschód od Edoras. U jego stóp płynęły źródła Helmowego Potoku, który wyrzeźbił pod Jarem Błyszczące Jaskinie. Następnie wypływał przez mały przepust w centralnej części muru, by w Dolinie Zachodniej Bruzdy, razem z Rzeką Entów, tworzyć jeden z dopływów Anduiny. Od strony północnego zachodu wejścia do Jaru bronił Helmowy Szaniec (ang. Helm's Dike), długi mur obronny, wysoki na 20 stóp, częściowo zniszczony w czasie Wojny o PierścieńRobert Foster, op. cit., s. 138..

Między Iseną a Adorn, na wschód od Wrót Rohanu leżały Dzikie Ziemie (ang. Wild Lands, także Dzikie Kraje RohańskieW przekładzie Radosława Kota). Tamtejsi mieszkańcy byli mieszanego pochodzenia, wielu miało w żyłach krew Dunlendingów. W późniejszych latach przewodził im Freca. W 2758 roku podczas wielkiego najazdu na Rohan ziemie te zajęli Dunlendingowie. Mimo ich odparcia Rohirrimowie przez dłuższy czas nie byli w stanie odbić tego obszaru. Dokonał tego król Folcwine. Tamtejsi ludzie nie byli lojalni wobec kolejnych władców Rohanu i podczas Wojny o Pierścień niektórzy z ich przyłączyli się do armii Sarumana.

Historia Rohirrimowie pochodzili od potomków Nortów, Éothéodów, zgromadzonych wokół wodza Marhwiniego. Pierwotnie zamieszkiwali tereny między Samotną Skałą a Gladden. Po ok. sześciuset latach, wobec wzrostu liczebności Éothéodów i wzrostu zagrożenia z Dol Guldur, teren ten okazał się zbyt mały i niebezpieczny. Tak więc za panowania Frumgara (w roku 1977 Trzeciej Ery) na wieść o upadku Angmaru (który nastąpił dwa lata wcześniej), wyemigrowali na północ i osiedlili się między Górami Mglistymi, Górami Szarymi a Mroczną Puszczą. Nazwali ten kraj „Éothéodem”. Stolicą Éothéodu był Framsburg, warownia nazwana tak na cześć Frama, syna Frumgmara, który zabił smoka Scatha.

W roku 2510 Namiestnik Gondoru, Cirion, poprosił wodza Éothéodów, Eorla, o pomoc podczas najazdu Balków. Eorl odpowiedział na wezwanie i wyruszył wraz z większością jeźdźców, zostawiając skromną liczbę dla ochrony mieszkańców Éothéodu. Jeźdźcy przybyli do Gondoru w decydującym momencie i wspomogli armię Gondoru w bitwie na polach Celebrantu, po której Cirion poprosił ich o strzeżenie prowincji CalenardhonuJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Powrót króla, s. 440..

Trzy miesiące później Cirion przekazał Calenardhon Éothéodom, a Eorl złożył przysięgę wiecznej przyjaźni z Gondorem, po czym wszyscy Éothéodzi przenieśli się na te tereny. Wtedy to zaczęli nazywać się Eorlingami („Ludem Eorla”). Przez mieszkańców Gondoru nazwani zostali Rohirrimami – „Mistrzami Koni”, a kraj, który zamieszkiwali – „Rohanem”. Od tego czasu Rohanem rządzili królowie z rodu Eorla.

W 2758 roku Trzeciej Ery król Rohanu Helm Żelaznoręki skrył się w Rogatym Grodzie przed atakami Easterlingów. W tym okresie Dunlendingowie pod wodzą Wulfa zdobyli Edoras. Wąwóz nazwano potem Helmowym Jarem na cześć króla, który poległ i zamarzł niedaleko murów twierdzy. Odtąd przepowiednia głosiła, że Helmowy Jar nie upadnie, dopóki bronić go będą ludzieJ.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Powrót króla, s. 444–445..

W czasie Wojny o Pierścień Rohanem rządził jego siedemnasty król, Théoden. Wtedy też kraj ten prowadził wojnę z Isengardem, podczas której zginął królewicz Théodred. Do historii weszła bitwa pod Helmowym Jarem rozegrana w nocy z 3 na 4 marca 3019 roku, kiedy to Rohirrimowie przy wsparciu entów z Fangornu w końcowej fazie bitwy, pokonali szturmujące wojska Isengardu pomimo znacznej przewagi liczebnej przeciwnika.

Królowie Rohanu Królowie Rohanu, począwszy od Eorla, byli potomkami władców Éothéodów, ci zaś w prostej linii wywodzili się od Vidugavii i byli dalekimi krewnymi królów Gondoru – matką Eldacara była Vidumavi, córka Vidugavii).

W swoim państwie posiadali, jak się zdaje, nieograniczoną władzę. Podejmowali wszystkie najważniejsze decyzje w państwie i (jeśli byli w stanie) bezpośrednio dowodzili wojskiem na wyprawach wojennych. U ich boku działała rada, składająca się z dostojników królestwa i możnych. W sprawach militarnych pomocą królowi służyli marszałkowie Marchii. Wszyscy kolejni monarchowie, zobowiązani Przysięgą Eorla, byli sojusznikami Gondoru.

Tron obejmował w Rohanie zwykle najstarszy syn króla, ewentualnie najstarszy z jego braci. W przypadku, gdy władca (oraz jego następcą) umierali bezpotomnie, monarchą zostawał jego najbliższy męski krewny. Rozpoczynał on nową dynastię w ramach Rodu Eorla. W historii Rohanu dwukrotnie zdarzyła się taka sytuacja: w 2759 roku Trzeciej Ery nowym królem został Fréaláf, syn Hildy, siostry poprzedniego monarchy Helma, który zginął wraz z synami (Hámą i Halethem) w wojnie z Dunlendingami i Korsarzami w 3019 roku nowym królem został Éomer, syn Théodwiny, siostry poprzedniego monarchy Théodena, który poległ w bitwie na polach Pelennoru (jego syn Théodred zginął wcześniej w pierwszej bitwie u brodów na Isenie).

Królowie Rohanu nie nosili korony, tylko złotą opaskę z osadzonym pośrodku białym diamentem. Monarszą nekropolią było Mogilne Pole, opodal Edoras. Sztandar królewski zdobiło godło Rohanu – Biały Koń na zielonym polu.

Miano „królowie Rohanu” pojawiło się w użyciu od czasów namiestnika Gondoru Hallasa. Sami Rohirrimowie zwali swoich władców Królami Marchii.

Eorl

Był synem Léoda, władcą Éothéodów i pierwszym królem Rohanu. Urodził się w 2485, zmarł w 2545 roku TE. Władzę nad Éothéodem objął w 2501 roku, mając zaledwie 16 lat, jego ojciec bowiem zginął, zrzucony przez konia. Eorl poprzysiągł zemstę i ruszył w step na poszukiwanie tego rumaka. Gdy jednak go odnalazł, nie zabił go, tylko okiełznał i nadał imię Felaróf. Odtąd jeździł na nim do końca swego życia.

Przez następne lata Eorl w spokoju rządził Éothéodem, okazując się władcą odważnym i mądrym. W 2510 roku, gdy Gondor został najechany przez Balków, Namiestnik Cirion posłał do Eorla prośbę o pomoc. Ten zaś, choć zdawało się za późno na odsiecz, wyruszył z licznym zastępem jeźdźców na południe. Udało mu się dotrzeć na czas i przesądzić o wyniku bitwy na polach Celebrantu.

Cirion w podzięce oddał mu prowincję Calenardhon, jako nowe miejsce osiedlenia dla jego ludu. Natomiast Eorl na górze Amon Anwar złożył Przysięgę, w której zobowiązał siebie i swoich następców do wspomagania Gondoru w potrzebie. W krótkim czasie sprowadził Éothéodów do nowej ojczyzny, nazwanej potem przez Gondorczyków Rohanem. Swoją siedzibę założył w Aldburgu.

jako król Rohanu (za życia używał tytułu króla Marchii Jeźdźców lub króla Calenardhonu), panował przez 35 lat. Zginął w bitwie na Płaskowyżu, walcząc z nowym najazdem Easterlingów.

Eorla jako pierwszego monarchę pochowano na Mogilnym Polu.

Zwano go Eorlem Młodym, ponieważ w młodym wieku objął władzę i zachował młodzieńcze siły, jak i jasne włosy do końca swego życia.

Był bohaterem licznych pieśni. Jedną z nich, zaczynającą się od słów Gdzież teraz jeździec i koń? Gdzież róg co graniem wiódł w pole?Tłumaczenie Włodzimierza Lewika, zamieszczony w tomie Dwie wieże (w przekładzie Marii Skibniewskiej, księga 3, rozdział 6 Król ze Złotego Dworu)., przytoczył Aragorn II, gdy wraz z Gandalfem, Legolasem i Gimlim, stanął u bram EdorasW filmie Władca pierścieni. Dwie wieże wiersz ten recytuje król Théoden w Rogatym Grodzie, przygotowując się do bitwy..