Główna droga wodna we Wrocławiu (Północna/Współczesna droga Wodna, Współczesny Kanał Żeglugowy, Wrocławski Szlak Główny) – śródlądowa droga wodna prowadząca przez Wrocław, będąca głównym szlakiem wodnym dla towarowego transportu wodnego prowadzącym przez miasto. Główna droga wodna jest elementem Wrocławskiego Węzła Wodnego – jednym z trzech szlaków wodnych prowadzących przez miasto, a jedną z dwóch dróg wodnych. Zasadnicza część tego szlaku powstała w latach 1912–1917 w ramach inwestycji z zakresu hydrotechniki, tzw. drugiej kanalizacji Odry we Wrocławiu. Zgodnie z aktualnie obowiązującymi w Polsce kryteriami ta droga wodna zaliczana jest do III klasy dróg wodnych. Ma 10,70 km długości. Jest miejskim odcinkiem Odrzańskiej Drogi Wodnej i europejskiej drogi wodnej E30.

Historia Wrocław w swej historii był i jest także obecnie położony na przecięciu wielu szlaków komunikacyjnych. Jednym z nich jest śródlądowa droga wodna, współcześnie nazywana Odrzańską Drogą Wodną. W ramach tej drogi wodnej szlak żeglugowy w XIX w. prowadził przez Śródmiejski Węzeł Wodny. Potrzeba budowy nowej drogi wodnej prowadzącej przez Wrocław szczególnie mocno ujawniła się pod koniec XIX w., kiedy to znacznie wzrósł przewóz ładunków towarowych, wykonywany także przy pomocy transportu wodnego. Przeprowadzono wówczas wielką inwestycję, tzw. pierwszą kanalizację Odry we Wrocławiu, budując nową drogę wodną prowadzącą wokół śródmieścia, która stała się główną drogą dla towarowego transportu wodnego. Ograniczony jednak zakres inwestycji sprawił, że stosunkowo szybko nowa droga wodna przestała spełniać swoją rolę, gdyż nie była w stanie zapewnić odpowiedniej przepustowości. Już na początku XX wieku parametry szlaku żeglugowego, w tym m.in. wymiary śluz komorowych, głębokość tranzytowa, światła mostów i inne, okazały się niewystarczające wobec rozwoju zarówno taboru pływającego jak i rosnących potrzeb w zakresie tego rodzaju transportu masowego.

Innym istotnym zagadnieniem była potrzeba radykalnej poprawy ochrony przeciwpowodziowej miasta. Ten aspekt również miał bardzo istotne znaczenie w kwestii podjęcia odpowiedniej inwestycji.

Z powyższych względów podjęto decyzję o rozpoczęciu nowej inwestycji, polegającej na budowie nowej drogi wodnej dla potrzeb żeglugi i nowego systemu zabezpieczenia przeciwpowodziowego, która wpisywała się w ówcześnie prowadzony cały zakres inwestycji odrzańskich ukierunkowanych na stworzenie nowoczesnej drogi wodnej na rzece dostosowanej do rosnących potrzeb i możliwości technicznych.

Znaczenie szlaków wodnych thumb|280px|Kanał Różanka, w tle Stara Odra i Most Osobowicki północny Przed podjęciem pierwszej i drugiej kanalizacji Odry we Wrocławiu, dzięki wykonanemu przekopowi w latach 1530-1555, żegluga przez Wrocław prowadziła szlakiem Śródmiejskiego Węzła Wodnego. Po przeprowadzeniu pierwszej kanalizacji Odry we Wrocławiu szlak ten podupadł, a nowa droga wodna stała się głównym szlakiem żeglugowym, szczególnie w zakresie transportu towarowego. Po przeprowadzeniu natomiast drugiej kanalizacji Odry we Wrocławiu, powstał nowy szlak wodny, od tej chwili stanowiący główną drogę wodną prowadzącą przez miasto, który charakteryzował się znacznie lepszymi parametrami żeglugowymi. Pozostałe szlaki znacznie straciły na znaczeniu. Śródmiejski Węzeł Wodny w praktyce wykorzystywany był jedynie do żeglugi pasażerskiej, a w okresie powojennym przez szereg lat był praktycznie wyłączony z żeglugi. Szlak powstały podczas pierwszej kanalizacji Odry we Wrocławiu również podupadł. Wykorzystywany był jednakże na potrzeby żeglugi pasażerskiej, rekreacyjnej i turystycznej: białej floty i tramwaju wodnego (tramwaje wodne we Wrocławiu), oraz do obsługi położonych przy jego brzegach portów i nabrzeży przeładunkowych. Były one jednak w okresie powojennym sukcesywnie zamykane i to jego zastosowanie praktycznie przestało mieć współcześnie rację bytu, a zachowana droga wodna spełniająca kryteria jedynie dla II klasy dróg wodnych określana jest jako szlak boczny Odry.

Powstały natomiast podczas drugiej kanalizacji Odry szlak wodny stał się, jak wyżej zaznaczono, główną drogą wodną. Tędy przepływały towarowe jednostki pływające zarówno w zakresie tranzytu przez miasto, jak i te których miejscem docelowym był Wrocław. Ponadto nad Kanałem Żeglugowym powstało szereg nabrzeży przeładunkowych, szczególnie przy zlokalizowanych tu fabrykach i przedsiębiorstwach. Wybudowano także stocznię rzeczną – Wrocławska Stocznia Rzeczna. Ponadto wyposażenie Śluzy Bartoszowice w górne wrota przeciwpowodziowe oraz Śluz Zacisze w dolne wrota przeciwpowodziowo dało możliwość wykorzystywania akwenu Kanału Żeglugowego jako miejsca zimowania statków lub schronienia podczas wezbrań. Ten stan rzeczy przetrwał w zakresie szlaku wodnego do dziś. Droga wodna powstała podczas drugiej kanalizacji Odry we Wrocławiu jest częścią Odrzańskiej Drogi Wodnej, będącej częścią europejskiej drogi wodnej E30. Według obecnie obowiązujących w Polsce kryteriów ten odcinek zaliczany jest do III klasy dróg wodnych.

Administracja, zabytki i ochrona Współcześnie cały Wrocławski Węzeł Wodny, w tym ukształtowana podczas drugiej kanalizacji Odry we Wrocławiu główna droga wodna oraz szlak boczny, zgodnie z zasięgiem działania, podlega zarządowi Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu.

Z dorobku technicznego, ukształtowanego podczas tej inwestycji do dziś, ochrony jako zabytku doczekał się Most Trzebnicki Północny, nr rej.: A/1644/336/Wm z 15.10.1976 r..

Obszary otoczone wodami głównej drogi wodnej i szlaku bocznego, tj. obszary Wielkiej Wyspy, Wyspy Opatowickiej i grobli rozdzielającej Kanał Żeglugowy od Kanału Powodziowego, wraz z tymi wodami, chronione są w formie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, tj. Szczytnickiego Zespołu Przyrodniczo-Krajobrazowego. Ochrona obejmuje również samą Odrę, uznaną za główny korytarz ekologiczny.

Zestawienia Cieki wodne Główna droga wodna we Wrocławiu od miejsca jej początku, tj. bifurkacji Kanału Żeglugowego od Odry, do jej końca tj. ujścia Starej Odry do Odry Głównej (Odry Dolnej), prowadzi bądź kanałami żeglugowymi (Kanał Żeglugowy, Kanał Różanka), bądź rzeką skanalizowaną, uregulowaną (Stara Odra).

+ Cieki wodne głównej drogi wodnej ciek długość [km] śluzy mosty pozostałe całkowita w ramach GDW Kanał Żeglugowy(Kanał Nawigacyjny)(Kanał Północny) 7,6 7,6 Bartoszowice, Zacisze Kładka Ryczyńska, Most B. Chrobrego (północny) Most Jagielloński stary (wschodni, północny) Most Jagielloński nowy (zachodni, północny) Most Warszawski nowy (wschodni, północny) Most Warszawski stary (zachodni, północny) Most Oleśnicki kolejowy (północny) Przeładownia przy ulicy Betonowej Port Przeładunkowy Paliw Płynnych przystań Nabrzeże zakładów chemicznych nabrzeże nabrzeże nabrzeże Wojskowy port przeładunkowy paliw płynnych Wrocławska Stocznia Rzeczna Stara Odra 3,30 (3,00-1,85) 7,20 – – – Kanał Różanka 1,85 1,85 Różanka Most Trzebnicki (północny), Most Osobowicki (północny) –

W ramach głównej drogi wodnej we Wrocławiu żegluga Starą Odrą odbywa się na dwóch odcinkach: od końca Kanału Żeglugowego do początku Kanału Różanka, tj. od 7,400 km do 8,150 km, oraz od końca Kanału Różanka do połączenia Starej Odry z Odrą Główną (Odrą Dolną), tj. od 10,000 km do 10,700 km. Cały ten odcinek Starej Odry ma 3,30 km, ale na części drogi wodnej żegluga odbywa się równoległym do Starej Odry Kanałem Różaka o długości 1,85 km, bowiem na tym odcinku Starej Odry położony jest Jaz Różanka, zapewniający odpowiedni poziom piętrzenia w stanowisku, uniemożliwiając jednocześnie żeglugę Starą Odrą. Tak więc w ramach Starej Odry żegluga główną drogą wodną odbywa się na dwóch odcinkach o łącznej długości 3,00 – 1,85 km, co daje około 1,15 km.

Stopnie wodne Na odcinku głównej drogi wodnej położone są następujące stopnie wodne.

+ Stopnie wodne głównej drogi wodnej stopień wodny śluza jaz stopnia budowla utrzymująca NPP dla śluzy stanowisko górne stanowisko dolne Stopień Wodny Bartoszowice Śluza Bartoszowice Jaz Bartoszowice Jaz Bartoszowice, Stopień Wodny Opatowice Śluza Zacisze Stopień Wodny Zacisze Śluza Zacisze Jaz Zacisze Śluza Zacisze Stopień Wodny Różanka Stopień Wodny Różanka Śluza Różanka Jaz Różanka Jaz Różanka Stopień Wodny Rędzin

Stanowiska wodne Wrocławski odcinek Odry znajduje się w obrębie Odry skanalizowanej, tj. takiej rzeki, w której każde stanowisko znajduje się w zasięgu oddziaływania określonego stopnia wodnego (stopni wodnych). Poniższe zestawienie stanowisk obrazuje układ funkcjonalny w tym zakresie. Oczywiście stanowisko pierwsze (między śluzami Janowice i Bartoszowice) i ostatnie (między śluzami Różanka i Rędzin) tylko częściowo obejmuje omawiany szlak wodny. + Stanowiska wodne głównej drogi wodnej stanowisko/śluza długość cieki wodne foto Śluzy Janowice...Śluza Bartoszowice 8,7 km Odra, Kanał Żeglugowy Śluza Bartoszowice 187,75 m Kanał Żeglugowy Śluza Bartoszowice...Śluza Zacisze 4,5 km Kanał Żeglugowy Śluza Zacisze 187,75 m Kanał Żeglugowy Śluza Zacisze...Śluza Różanka 3,92 km Kanał Żeglugowy, Stara Odra, Kanał Różanka Śluza Różanka 196,24 m Kanał Różanka Śluza Różanka...Śluzy Rędzin 6,49 km Kanał Różanka, Stara Odra, Odra, Przekop Rędzin

Mosty Budowa nowych kanałów wodnych i przebudowa istniejących koryt rzeki wymagała budowy odpowiednich przepraw dla ruchu drogowego, pieszego i kolejowego. Podczas działań wojennych i oblężenia Twierdzy Wrocław doszło do znacznych zniszczeń w budynkach i budowlach w tym także mostowych, tylko niewielka część ich przetrwała podlegając jedynie naprawom i remontom (Mosty Osobowickie, Mosty Trzebnickie). Pozostałe przeprawy zostały odbudowane bądź przebudowane (Mosty Warszawskie, Mosty Bolesława Chrobrego, Kładka Ryczyńska), a niektóre znacząco rozbudowane o nowe mosty stanowiące nowe nitki przepraw dla zwiększenia przepustowości szlaku komunikacyjnego w ciągu którego są położone (Mosty Jagiellońskie, Mosty Warszawskie). + Współczesne mosty nad główną drogą wodną most rodzaj długość km ciek wodny foto Kładka Ryczyńska pieszo-rowerowy Kanał Żeglugowy 180px Mosty Bolesława Chrobrego – wschodni (północny) drogowy 25 m(48,5 m) 2,4 km Kanał Żeglugowy 180px Mosty Bolesława Chrobrego – zachodni (południowy) drogowy 123,7 m(134,7 m) Kanał Powodziowy 180px Mosty Jagiellońskiewschodni, północny (stary) drogowy 21,65 m(22,25 m) 5,3 km Kanał Żeglugowy 180px Mosty Jagiellońskiewschodni, południowy (stary) drogowe 60,49 m Kanał Powodziowy 180px Mosty Jagiellońskiezachodni, północny (nowy) drogowy 39,0 m 5,35 km Kanał Żeglugowy 180px Mosty Jagiellońskiezachodni, południowy (nowy) drogowy 60,0 m Kanał Powodziowy 180px Mosty Warszawskiewschodni, północny (nowy) drogowy Stara Odra, Kanał Żeglugowy 180px Mosty Warszawskiewschodni, północny (stary) drogowy 45,52 m(70,61 m) 6,6 km Kanał Żeglugowy 180px Mosty Warszawskieśrodkowy, północny(stary) drogowy 189,53 m(182,27 m) Stara Odra 180px Mosty Oleśnickie – północny kolejowy 6,9 km Stara Odra, Kanał Żeglugowy 180px Mosty Trzebnickie – północny 12px nr rej.: A/1644/336/Wm z 15.10.1976 r. drogowy 218,5 m 8,4 km Stara Odra, Kanał Różanka 180px Mosty Osobowickie – północny drogowy 242,5 m 9,0 km242,50 km Odry Stara Odra, Kanał Różanka 180px

Locja szlaku