Currie Cup – doroczne południowoafrykańskie rozgrywki międzyregionalne w rugby union organizowane przez South African Rugby Union, jedne z najstarszych rozgrywek w tej dyscyplinie sportu. Czternaście drużyn podzielonych jest na dwie grupy, 8-zespołową „Premier Division” oraz 6-zespołową „First Division”, pomiędzy którymi istnieje możliwość awansu i spadku.
Historia Pierwsze rozgrywki rugby w Południowej Afryce powstały w roku 1884 jako zawody, w których rywalizowały ze sobą poszczególne miasta. W roku 1889 rozwinęły się w rywalizację całych regionów o trofeum znane wówczas jako Raadsbeker. Pierwszym zwycięzcą została drużyna .
Punktem zwrotnym w historii rugby w tej części świata okazała się być wizyta reprezentantów Wysp Brytyjskich, którzy w 1891 roku przypłynęli do Południowej Afryki. Sir Donald Currie – właściciel linii żeglugowych kursujących pomiędzy Wielką Brytanią i Południową Afryką, które przywiozły brytyjską drużynę – przekazał im złoty puchar, który mieli następnie wręczyć pierwszej drużynie, jaka zdoła ich pokonać. Złożony z Anglików i Szkotów zespół ostatecznie wygrał wszystkie 19 spotkań, jednak puchar Donalda Currie przekazał drużynie , która zdaniem przyjezdnych stawiła im największy opór.
Rok później Griqualand przekazali puchar krajowemu związkowi, South African Rugby Board do wykorzystania przy okazji rozgrywkach krajowych. Jako pierwsi Currie Cup wznieśli rugbyści Western Province. W turnieju w 1892 roku udział wzięło zaledwie pięć drużyn, które rozgrywały spotkania systemem kołowym na jednym stadionie. Do 1920 roku całe zmagania trwały od tygodnia do 10 dni. Turniej odbywał się też nieregularnie – pierwszeństwo miały spotkania międzynarodowe; rozgrywki zostały również zawieszone na czas wojny.
W 1922 roku zmagania powiększono do ośmiu drużyn. Zmieniono też format rozgrywek: mecze nadal rozgrywano systemem „każdy z każdym”, jednak rozłożono je na cały sezon (jedno spotkanie na swoim boisku, jedno na boisku przeciwnika). W 1939 roku w turnieju udział wzięło już 12 zespołów podzielonych na grupy północną i południową. Ich zwycięzcy spotkali się w pierwszym w historii finale Currie Cup, a tryumfatorem okazał się zespół Transwalu. Z uwagi na II wojnę światową kolejna edycja pucharu odbyła się dopiero w 1946 roku.
Kolejną reformę rozgrywek przeprowadzono w 1954 roku, kiedy to w zawodach udział wzięło 15 zespołów podzielonych na trzy grupy. Wtedy też po raz pierwszy rozegrano spotkania półfinałowe. Trzy lata później raz jeszcze zmieniono regulamin: Currie Cup przekształcono w dwuletnie zmagania ligowe – bez rozgrywania meczu finałowego. System taki przetrwał jedynie do roku 1964, kiedy to zespoły podzielono na pięć grup, których zwycięzcy mierzyli się w kolejnej „grupie mistrzowskiej”.
Turniej został zawieszony w 1967 roku, kiedy do RPA przyjechała reprezentacja Francji. Była to – jak do tej pory – ostatnia przerwa w rozgrywkach, a począwszy od 1968 roku każdy sezon kończył się spotkaniem finałowym. Właśnie w roku 1968 liczbę drużyn zwiększono do 16 i podzielono je na dwie grupy. W kolejnych latach kilkakrotnie zmieniano liczbę i wielkość poszczególnych grup. Ostatecznie w 2014 w pierwszej grupie wystartowało osiem drużyn, zaś w drugiej sześć.
Zwycięzcy W dotychczasowych rozgrywkach (uwzględniona została edycja z 2019 roku) po puchar sięgały następujące zespoły: (Western Province Rugby Football Union) – 34 razy, w tym czterokrotnie wspólnie z inną drużyną (wcześniej jako Northern Transvaal Rugby Union) – 23 razy, w tym czterokrotnie wspólnie z inną drużyną (wcześniej jako Transvaal Rugby Union) – 11 razy, w tym raz wspólnie z inną drużyną (wcześniej jako Natal Rugby Union) – 8 razy (wcześniej jako Free State Rugby Union) – 6 razy, w tym raz wspólnie z inną drużyną (wcześniej jako Griqualand West Rugby Union) – 3 razy (wcześniej jako Border Rugby Union) – 2 razy, w tym dwukrotnie wspólnie z inną drużyną
Zdobywcy Currie CupEdycjaZwycięzca Wynik Finalista 1892 —— 1894 —— 1895 —— 1897 —— 1898 —— 1899Drużyny Western Province i Transvaalu nie wzięłu udziału w rozgrywkach —— 1904 —— 1906 —— 1908 —— 1911 —— 1914 —— 1920 —— 1922 —— 1926 —— 1927 —— 1929 —— 1932 i —— 1934 i —— 1936 —— 1939 17:16 1946 11:9 1947 16:12 1950 22:11 1952 11:9 1954 11:8 1956 9:8 1957–59Rozgrywki trwały dwa sezony —— 1964 —— 1966 —— 1968 16:3 1969 28:13 1970 11:9 1971 i 14:14 — 1972 25:19 1973 30:22 1974 17:15 1975 12:6 1976 33:16 1977 27:12 1978 13:9 1979 i 15:15 — 1980 39:9 1981 23:6 1982 24:7 1983 9:3 1984 19:9 1985 22:15 1986 22:9 1987 24:18 1988 19:18 1989 i 16:16— 1990 18:12 1991 27:15 1992 14:13 1993 21:15 1994 56:33 1995 25:17 1996 33:15 LionsZespół Transvaalu w 1993 roku przemianowano na Lions, następnie w roku 1997 na Gauteng Lions, zaś od 1998 roku funkcjonuje pod nazwą Golden Lions. 1997 14:12 Zespół Free State w 1996 roku przemianowano na Free State Cheetahs. 1998 Zespół Northern Transvaal w 1997 roku przemianowano na Blue Bulls. 24:20 1999 32:9 2000 25:15 2001 29:24 2002 31:7 2003 40:19 2004 42:33 2005 29:25 2006 i 28:28— 2007 20:18 2008 14:9 2009 36:24 2010 30:10 2011 42:16 2012 25:18 2013 33:19 2014 19:16 2015 32:24 2016 36:16 2017 33:21 2018 17:12 2019 31:28
Format rozgrywek Zgodnie z ustalonymi w 2014 roku zasadami 14 zespołów podzielonych zostało na dwie grupy, „Premier Division” oraz „First Division”. W „Premier Division” występuje sześć drużyn, które wystawiają swoją drużynę w również w międzynarodowych rozgrywkach Super Rugby, jak też dwie najlepsze spośród pozostałych drużyn. Owe osiem zespołów podzielono na podgrupy X i Y według miejsc zajętych w poprzednim sezonie. Każda z drużyn ma do rozegrania sześć spotkań (mecz i rewanż, trzy u siebie i trzy na wyjeździe), po czym przystępują do kolejnych czterech spotkań – po jednym z każdą z drużyn z drugiej podgrupy (dwa u siebie i dwa na wyjeździe). Następnie cztery najlepsze drużyny (w łącznej tabeli) rozgrywają ze sobą jednomeczowe półfinały (1. z 4. i 2. z 3.) i finał, które odbywają się na boisku wyżej sklasyfikowanej drużyny.
W 2014 skład „Premier Division” uzupełnił zwycięzca „First Division” z poprzedniego roku, natomiast pozostałych siedem drużyn mierzyło się w sześciomeczowej rundzie kwalifikacyjnej rozgrywanej według systemu kołowego. Najlepsza drużyna rundy kwalifikacyjnej dołączyła do „Premier Division”, zaś wyniki pomiędzy pozostałymi zostały zaliczone na poczet pierwszej rundy „First Division”. Po rozegraniu dalszych pięciu spotkań w rundzie rewanżowych cztery najlepsze drużyny biorą udział w rundzie pucharowej według zasad identycznych z tymi, jakie rządzą „Premier Division”.
Wprowadzono też rozwiązanie przejściowe, zgodnie z którym niezależnie od wyniku w 2014 roku, kluby prowadzące drużyny w Super Rugby nie mogą spaść z „Premier Division”. Jeśli bowiem kluby bez franczyzy Super Rugby zajmą w „Premier Division” ostatnie miejsca (7. i 8.), oba wezmą udział w rundzie kwalifikacyjnej przed kolejnym sezonem, której dwa najlepsze zespoły uzyskają awans. Jeśli jednak klub taki zajmie miejsce wyższe niż 7., automatycznie zakwalifikuje się on do kolejnego sezonu, natomiast w rundzie kwalifikacyjnej weźmie udział siedem drużyn ubiegających się o ostatnie miejsce w „Premier Division”. Jeśli zaś oba zespoły nierozstawione zakończą sezon na miejscach wyższych niż 7., runda kwalifikacyjna nie odbędzie się w ogóle.
Zespoły thumb|250 px|Mapa RPA z podziałem na terytoria przypadające poszczególnym zespołom ZespółProwincjaCzęśćSiedzibaProwincja Przylądkowa Północna—KimberleyProwincja Północno-Zachodnia—PotchefstroomKwaZulu-Natal—DurbanMpumalanga—WitbankProwincja Przylądkowa Wschodniaczęść wschodniaEast Londonczęść zachodniaPort ElizabethWolne Państwoczęść środkowo-zachodniaBloemfonteinczęść wschodniaWelkomProwincja Przylądkowa Zachodniaczęść północnaWellingtonczęść wschodniaGeorgeobszar metropolitalny KapsztaduKapsztadGautengczęść południowo-wschodniaKempton Parkczęść zachodnia i miasto JohannesburgJohannesburgczęść wschodniaPretoriaLimpopo—
Trofeum Puchar, który Donald Currie przekazał drużynie Griqualand West został wykonany w Londynie w 1875 roku przez R & S Garrard, ekskluzywny zakład jubilerski dostarczający biżuterię brytyjskiej monarchii. W tym samym zakładzie powstał jeden z dwóch egzemplarzy pucharu Webba Ellisa, o który walczą drużyny podczas pucharu świata w rugby. Samo trofeum jest pozłacanym dzbanem w kształcie odwróconego antycznego greckiego hełmu.
W 2008 roku uszkodzono uchwyt, który został ponownie przymocowany do pucharu pod niewłaściwym kątem. Dopiero w roku 2013 puchar odrestaurowano, a uchwyt przywrócono do pierwotnego położenia.
Przypisy