José Luandino Vieira (właśc. José Vieira Mateus da Graça; ur. 4 maja 1935 w Vila Nova de Ourém, Portugalia) – angolski pisarz portugalskiego pochodzenia, specjalizujący się w krótkich opowiadaniach i nowelach.
Życiorys Dorastał w Luandzie, dokąd w 1938 roku wyemigrowali jego rodzice. Należał do pokolenia piszącego w latach 1957–1961 do magazynu Cultura, w którym ukazywały się również jego rysunki. Pisarz od zawsze podpisywał je jako Luandino, nazwisko, które po latach przyjął z miłości do miasta, w którym się wychował. Swoje dzieciństwo spędzone w luandyjskich musseques opisuje między innymi w książce Nós, os do Makulusu.
W wieku 24 lat przystąpił do MPLA (Ludowego Ruchu Wyzwolenia Angoli). W roku 1959 został zatrzymany przez PIDE (Policję Międzynarodową i Ochrony Państwa, portugalską tajną policję polityczną) i wraz z pięćdziesięcioma innymi nacjonalistami angolskimi osądzony w sławnym Procesie Pięćdziesięciu. Uwolniony w tym samym roku, już dwa lata później został ponownie aresztowany i skazany na 14 lat więzienia wraz z poetami: António Jacinto i António Cardoso („Proces Trzech Pisarzy”). Kara ta mogła być wielokrotnie przedłużana, przemieniając się w niepisaną karę dożywocia. To właśnie w więzieniach PIDE i PSP (Polícia de Segurança Pública), gdzie przez dwa lata czekał na wyrok, napisał Luuandę, książkę której publikacja i nagrodzenie przez Związek Pisarzy Portugalskich wywołały w tym kraju polityczny skandal. W 1964 roku został przewieziony do portugalskiego obozu koncentracyjnego w Tarrafal na Wyspach Zielonego Przylądka, znanego jako Campo da Morte Lenta – Obóz Powolnej Śmierci – gdzie napisał większość swoich dzieł. W efekcie międzynarodowych nacisków na reżim Marcelo Caetano, w roku 1972 kara więzienia dla pisarza została zmieniona na dozór policyjny w Lizbonie, z obowiązkiem cotygodniowego stawiania się na policji. W tym okresie zaczął publikację swoich pozostałych dzieł, między innymi zbiorów opowiadań Velhas histórias i No antigamente, na vida.
W 1975 roku, po portugalskiej Rewolucji goździków, powrócił do Angoli, gdzie uzyskał angolskie obywatelstwo i sprawował między innymi funkcje dyrektora telewizji (1975–1978), dyrektora Departamentu Orientacji Rewolucyjnej; MPLA (1975–1979) oraz dyrektora Angolskiego Instytutu Kina (1979–1984). Był również współzałożycielem Unii Pisarzy Angolskich, pełniąc funkcję jej sekretarza w latach 1975–1980 i 1985–1992, jak również sekretarza Stowarzyszenia Pisarzy Afro-azjatyckich w latach 1979-1984. Powrócił do Portugalii po wyborach w 1992 roku, po których w Angoli doszło do ponownego wybuchu wojny domowej. W 2006 przyznano mu największą nagrodę literacką dla autorów piszących w języku portugalskim, Nagrodę Camõesa, której przyjęcie jako pierwszy w historii pisarz odrzucił, powołując się na „kwestie intymne i osobiste”. Obecnie mieszka w pobliżu miasta Viana do Castelo. Swój czas poświęca NÓSSOMOS, wydawnictwu zajmującemu się publikacją klasycznych i współczesnych poetów angolskich oraz Porta XIII, stowarzyszeniu w Vila Nova de Cerveira, zajmującemu się promocją poezji w języku portugalskim.
Luuanda, najsławniejsza książka Vieiry, ukazała się w Polsce w 2014 roku nakładem wydawnictwa Biblioteka Iberyjska.
Twórczość Opowiadania A cidade e a infância, 1957 Duas histórias de pequenos burgueses, 1961 Luuanda, 1963 Vidas novas, 1968 Velhas histórias, 1974 Duas histórias, 1974 No antigamente, na vida, 1974 Macandumba, 1978 Lourentinho, Dona Antónia de Sousa Neto & eu, 1981 História da baciazinha de Quitaba, 1986
Nowele A vida verdadeira de Domingos Xavier, 1961 João Vêncio. Os seus amores, 1979
Powieści Nosso Musseque (Romance), 2003 Nós, os do Makulusu (Romance), 1974 O livro dos rios, 1 część trylogii De rios velhos e guerrilheiros, 2006
Przypisy
Kategoria:Portugalscy poeci XX wieku Kategoria:Angolscy pisarze Kategoria:Urodzeni w 1935 Kategoria:Laureaci Nagrody Camõesa