thumb thumb Nefruszka rynienkowata, oskrzelka rynienkowata (Nephromopsis cucullata (Bellardi) Divakar, A. Crespo & Lumbsch) – gatunek grzybów należący do rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae). Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Parmeliaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Po raz pierwszy zdiagnozował go w 1788 r. Carlo Antonio Lodovico Bellardi, nadając mu nazwę Lichen cucullatus Bellardi. W 1994 r. Ingvar Kärnefelt i Arne Thell przenieśli go do rodzaju Flavocetraria, który wyodrębniono z rodzaju Cetraria na podstawie różnic w budowie kory i pyknidiów oraz reakcji barwnych. W 2017 r. Pradeep Kumar Divakar, Ana Crespo de las Casas i Helge Thorsten Lumbsch przenieśli go do rodzaju Nephromopsis. Synonimy nazwy naukowej:
Nazwa polska według Wiesława Fałtynowicza. W pracy Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist podane są także inne polskie nazwy tego gatunku: oskrzelka rynienkowata, pawężnik rynienkowaty, płucnica rynienkowata.
Charakterystyka Plecha krzaczkowato-listkowata o wysokości 2–8 cm i barwie białej, kremowej, kości słoniowej lub biało-żółtawej. Znajdują się w niej glony protokokkoidalne. Powierzchnia górna gładka i rynienkowato zwinięta. Brak na niej specyficznych struktur.
Metabolity wtórne: kwas protolichosterynowy i kwas usninowy.
Gatunki podobne:
Od innych podobnych porostów oskrzelkę rynienkowatą łatwo można odróżnić po żółtawym zabarwieniu i charakterystycznym pokroju. Najbardziej podobna jest występująca na takich samych wgłębuszka niwalna (Foveolaria nivalis). Odróżnia się bardziej postrzępioną plechą o rynienkowato zwiniętych odcinkach.
Występowanie Na półkuli północnej gatunek szeroko rozprzestrzeniony, szczególnie w tundrze w arktycznych i północnych regionach, oraz w wysokich górach. Na półkuli południowej znacznie rzadszy; tutaj podano jego występowanie tylko z Andów w Ameryce Południowej i gór Tanzanii w Afryce. W Polsce występuje wyłącznie w Tatrach, Sudetach i na Babiej Górze. Rośnie na próchnicznej lub gliniastej glebie oraz na obumarłych resztkach mchów i roślin w piętrze halnym.
W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status VU – gatunek narażony na wymarcie. W Polsce był gatunkiem ściśle chronionym, od 9 października 2014 r. został wykreślony z listy gatunków porostów chronionych.
Przypisy – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów.
Załączniki nr 1 i 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną ().
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Porosty Kategoria:Tarczownicowate