thumb|Logo WMRO-BNDthumb|250px|Pochód zwolenników WMRO, 27 listopada 2012 WMRO – Bułgarski Ruch Narodowy (bułg. ВМРО – Българско национално движение, WMRO-BND) – bułgarska partia polityczna o profilu nacjonalistycznym.
Historia Ugrupowanie powstało na kongresie w dniach 15 i 16 grudnia 1989 jako WMRO-SMD, przekształcone w WMRO-BND zostało w 1999. Akronim stanowiący pierwszą część nazwy stał się nawiązaniem do Wewnętrznej Macedońskiej Organizacji Rewolucyjnej (WMRO), powstałej pod koniec XIX wieku organizacji rewolucyjnej dążącej do wyzwolenia Słowian z Macedonii i Tracji spod tureckiego panowania.
Partia należała do Zjednoczonych Sił Demokratycznych, w latach 90. uzyskiwała z list koalicji po dwa mandaty do Zgromadzenia Narodowego 37. i 38. kadencji. W 2001 startowała bez powodzenia samodzielnie, a w 2005 w ramach Bułgarskiego Związku Ludowego (wprowadzając do parlamentu 40. kadencji 5 przedstawicieli). W 2009 nacjonaliści ponownie znaleźli się poza parlamentem. Od połowy lat 90. jej liderem był Krasimir Karakaczanow.
Przed wyborami europejskimi w 2014 partia weszła w skład koalicji skupionej wokół nowo powstałej Bułgarii bez Cenzury Nikołaja Barekowa. W głosowaniu z 25 maja 2014 wspólna lista uzyskała 10,7% głosów, wprowadzając do Parlamentu Europejskiego VIII kadencji dwóch swoich przedstawicieli, w tym wiceprzewodniczącego WMRO-BND Angeła Dżambazkiego. Przed przedterminowymi wyborami krajowymi z października 2014 ruch dołączył do nowej koalicji pod nazwą Front Patriotyczny. W kolejnych wyborach z marca 2017 partia startowała w ramach koalicji Zjednoczeni Patrioci, uzyskując drugi raz z rzędu poselską reprezentację i dołączając do koalicji rządzącej.
W wyborach europejskich w 2019 partia wystawiła odrębną listę, która otrzymała 7,4% głosów i dwa mandaty. W wyborach w kwietniu 2021 ruch poparło 3,6% głosujących, co nie wystarczyło do przekroczenia progu wyborczego. W wyborach w lipcu tegoż roku partia startowała w koalicji z NFSB i Wolą, która z wynikiem 3,1% głosów również nie uzyskała poselskiej reprezentacji. W kolejnych wyborach z listopada 2021 partię poparło 1,1% głosujących.
Ideologia
Tożsamość Partia jest znana jako silnie nacjonalistyczna i populistyczna. Popiera idee Wielkiej Bułgarii i bułgarskiego irredentyzmu . Odrzuca istnienie etniczności macedońskiej odrębnej od bułgarskiej. Partia twierdzi, że chciałaby włączyć wszystkich etnicznych Bułgarów do jednego państwa środkami pokojowymi, ponieważ Traktat berliński z 1878 roku pozostawił miliony rodaków poza Bułgarią. WMRO-BND uważa, że państwo powinno chronić bułgarską kulturę, tradycję i narodowe dziedzictwo. Popiera wprowadzenie religii do bułgarskich szkółWiera Stojarowa (2016). Skrajna prawica na Bałkanach. Manchester University Press. s. 30, 52–53. .. Partia domagała się nowej konstytucji zwiększającej uprawnienia bułgarskiego prezydenta i ustanowienia Prawosławia oficjalną religią państwową. WMRO-BND zachęca także do zawierania małżeństw i zwiększania liczby urodzeń wśród etnicznych Bułgarów oraz osiedlania się osób pochodzenia bułgarskiego zza granicyVera Stojarova (2016). The Far Right in the Balkans. Manchester University Press. pp. 30, 52–53. ..
Partia, według niektórych analityków, znajduje się w skrajnie prawicowym spektrum politycznym. WMRO-BND twierdzi, że wyznaje ideologię ,,współczesnego bułgarskiego nacjonalizmu". Opisuje siebie jako partię konserwatywną i patriotyczną opartą na nowoczesnym nacjonalizmie. W swoich założeniach programowych wymieniała cele takie jak ,,zachowanie i rozwój tradycyjnych bułgarskich wartości, obrzędów i wierzeń dla przyszłych pokoleń" oraz osiągnięcie ,,duchowej jedności narodu bułgarskiego w Mezji (m.in. Tracja, Macedonia, zachodnie rubieże) i wszystkich społeczności bułgarskich za granicą". Partia opowiada się za utworzeniem silnego wojska i policji, surowego egzekwowania prawa oraz przyznanie świadczeń socjalnych dla rodzin wielodzietnych, pod warunkiem, że oboje rodzice posiadają wykształcenie średnie. Ugrupowanie jest powiązane z Macedońskim Instytutem Naukowym oraz Narodowym Forum Konserwatywnym, bezpartyjnymi stowarzyszeniami promującymi idee narodowe i konserwatywne.
Polityka gospodarcza WMRO-BND w swoim wcześniejszym bardziej liberalnym gospodarczo programie promowało wprowadzenie podatku liniowego, ograniczenie redystrybucji PKB z 40% do 30%, wprowadzenie stypendiów dla wszystkich studentów, o progresywnej skali dofinansowania uzależnionej od ich sukcesów, ograniczenie interwencji państwa w kwestie społeczne. Postulowali również uczynienie z Bułgarii regionalnym centrum logistycznym i energetycznym, zachęta dla branż IT i technologicznych do reinwestycji kapitału w gospodarkę narodową.
Partia w nowym programie z 2024 roku zaproponowała bardziej protekcjonistyczne i interwencjonistyczny postulaty. Rolnictwo, turystyka i przemysł spożywczy (przy min. 80% udziale produktów wytworzonych w Bułgarii) mają zostać formalnie uznane przez parlament za sektory strategiczne. Bułgarski Bank Rozwoju ma oferować tym sektorom preferencyjne, tanie kredyty do 5 mln lewów, z 5-8-letnim okresem karencji na spłatę odsetek, bez wymogu zabezpieczenia majątkowego, a dla startupów gwarancje na 95% kredytu z Narodowego Funduszu Gwarancyjnego. Zmiana modelu dopłat dla rolnictwa: z subsydiów za hektar na dopłaty do faktycznego dochodu ze sprzedanej, nieprzetworzonej produkcji. Utworzenie państwowo-rolniczej spółki ubezpieczeniowej (50% państwo, 50% rolnicy) na wypadek klęsk klimatycznych. Decentralizacja fiskalna dla gmin: 5% podatku dochodowego od pracujących w danej gminie i 5% CIT od firm działających na jej terenie ma automatycznie wracać do budżetu gminy, z przeznaczeniem wyłącznie na infrastrukturę (zdrowie, edukacja, żłobki, wodociągi, drogi). Budowa elektrowni jądrowej w Belene, remont elektrowni szczytowo-pompowej Chaira. 500 lewów miesięcznego zasiłku na dziecko pracujących rodziców, 10 000 lewów jednorazowo za noworodka, urlop macierzyński na drugi rok w wysokości min. dwóch pensji minimalnych.
Kwestie społeczne WMRO-BND jest partią mocno społecznie konserwatywną i stanowczo sprzeciwia się zalegalizowaniu małżeństw tej samej płci, sugerując nawet wprowadzenie poprawek do konstytucji Bułgarii, aby zapobiegawczo uniemożliwić przyjęcie w przyszłości jakiejkolwiek ustawy o małżeństwach homoseksualnych. WMRO-BND potępia wszelkie formy publicznej manifestacji LGBTQVít Hloušek; Petr Kaniok, wyd. (2020). Wybory do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. w Europie Środkowo-Wschodniej: eurosceptycyzm drugiego rzędu. Międzynarodowe wydawnictwo Springer. ss. 25–27, 29, 32–33. ..
Podczas bułgarskich protestów w 2020-2021 roku Karakaczanow wyraził opinię, że ,,protesty zorganizowały organizacje pozarządowe finansowane przez Georga Sorosa", aby przejąć władzę, twierdząc, że celem protestów było ,,wprowadzenie małżeństw jednopłciowych" i ,,stworzenie republiki genderowej", z czym się nie zgadzał.
Partia zaproponowała także zmiany w konstytucji, które zakazywałyby osobom bez minimalnego poziomu wykształcenia głosowania w wyborach lub referendach, a także poprawki, które przywróciłyby obowiązkowy pobór do wojska dla wszystkich mężczyzn. WMRO-BND zdecydowanie sprzeciwia się Konwencji Stambulskiej, przy czym Bułgarska Partia Prawosławna stanęła po tej samej stronie po początkowym poparciu traktatu„След изявлението на Борисов: ВМРО искат още „6 неща" в Конституцията". bTV Новините. Odzyskane 14 sierpnia 2020.. Przedstawiciele WMRO-BND podkreślają, że tradycyjna rodzina składa się z mężczyzny, kobiety i dzieci (chłopców i dziewcząt), jest oparta na tradycyjnych bułgarskich wartościach i chrześcijaństwie. Sprzeciwiają się wartością liberalnym, takim jak wielokulturowość i ,,ideologia płci", określana jako ,,polityka przeciwko naturze ludzkiej". Popierają również karę śmierciRaymonda Detreza (2010). A do Z Bułgarii. Akademik Bloomsbury. s. 227. ..
Mniejszości W styczniu 2001 roku partia protestowała przeciwko planom rządu dotyczącym przekazania gruntów rolnych biednym Romom. W styczniu 2002 roku WMRO-BND wezwało bułgarskich mieszkańców, aby nie płacili za energię elektryczną, jeśli państwowe przedsiębiorstwo energetyczne Płowdiw nie będzie pobierać opłat z dzielnicy Stolipinowo, zamieszkanej głównie przez Romów w Płowdiw oraz zagroziło zorganizowaniem protestów społecznych. Partia poparła przerwy w dostawie prądu w Stolipinowie, uważając Romów za grupę uprzywilejowaną. Zagrożono pozwaniem każdego polityka lub urzędnika, który zarządzi przywrócenie dostaw energii elektrycznej w Stolipinowie. Do otwartych celów partii należy przeciwstawianie się fundamentalizmowi islamskiemu, turkifikacji oraz ,,islamizacji Bułgarów"Raymonda Detreza (2010). A do Z Bułgarii. Akademik Bloomsbury. s. 227. ..
WMRO-BND jest jednym z głównych organizatorów lokalnych działań przeciwko mniejszością etnicznym i religijnym, zwłaszcza Turkom i Romom, których protesty często kończyły się przemocąRaymonda Detreza (2010). A do Z Bułgarii. Akademik Bloomsbury. s. 227. .. Wyrażają oni otwarcie antycygański światopogląd, proponując w 2019 roku ,,rozwiązanie problemu niezsocjalizowanych grup cygańskich", które obejmowało niszczenie romskich gett, praca karna, ograniczenie świadczeń socjalnych i urodzeń nieletnich Romów. Wykorzystuje ideologię nacjonalistyczną opartą na antyromskiej, antyimigranckiej, antyislamskiej retoryce. Mniejszości, obcokrajowcy i Islam są przedstawiane jako zagrażające BułgariiMila Moshelova (2021). „Wpływ radykalnie prawicowego dyskursu na partie centroprawicowe i centrolewicowe w Bułgarii (2017 – 2021)". Годишник на Софийския университет „Св. Климент Охридски“. Философски факултет. Социология (1): 38..
Sprzeciwia się prawom mniejszości (zwłaszcza Turków i Romów) oraz prawom wszystkich wyznań religijnych z wyjątkiem Bułgarskiego Kościoła PrawosławnegoMila Moshelova (2021). „Wpływ radykalnie prawicowego dyskursu na partie centroprawicowe i centrolewicowe w Bułgarii (2017 – 2021)". Годишник на Софийския университет „Св. Климент Охридски“. Философски факултет. Социология (1): 38.. Lokalni przywódcy i działacze partii otwarcie angażowali się, często wraz z popami prawosławnymi, przeciwko nietradycyjnym grupom religijnym, protestując przeciwko ich działalności, siłą przerywając ich zgromadzenia i wypędzając z miastChristo Iwanow; Margarita Iliewa (2005). „bułgaria". W Cas Mudde (wyd.). Rasistowski ekstremizm w Europie Środkowo-Wschodniej. Routledge. s. 4–5. .. WMRO-BND uważa, że wszystkie główne problemy społeczne, takie jak pogarszająca się edukacja, rosnące ubóstwo i przestępczość, mają swoje źródło w społeczności Romów i są tolerowane przez elity polityczne kosztem obywateli Bułgarii. W rezultacie swoich działań partia została ukarana grzywną w wysokości 1000 lewów oraz zakaz publikowania na swojej stornie internetowej materiałów nawołujących do nienawiści wobec mniejszości etnicznych przez Bułgarską Komisję Ochrony Przed Dyskryminacją w dniu 26 czerwca 2023 roku.
Ekologia Partia krytykuje unijną politykę klimatyczną i sprzeciwia się systemowi ETS2, uważając go za ,,krwawy podatek na rzecz Brukseli". WMRO postuluje zwiększenie kontroli nad organizacjami pozarządowymi działającymi w obszarze ochrony środowiska, uważając je za ,,pseudoekologiczne" i zarzucając im malwersacje środków z państwowych i europejskich programów. Partia postuluje również utworzenie państwowego funduszu inwestycji w sieć wodociągową, remonty zapór oraz ułatwione finansowanie dla gmin na finansowanie wodociągów. Partia przedstawiła również propozycję reformy gospodarki odpadami, proponuje model mieszany, czyli bezpośrednie zarządzanie odpadami przez gminę w niektórych obszarach i zlecanie usług firmom prywatnym w innych.
Polityka zagraniczna