Mistrz Księgi Domowej (Mistrz Amsterdamskiego Gabinetu, Mistrz Średniowiecznej Księgi Domowej) – niemiecki malarz, grafik i najwybitniejszy miedziorytnik, tworzący pod koniec XV wieku.
Nazwisko Swój pseudonim: Mistrz Księgi Domowej artysta otrzymał od średniowiecznego manuskryptu Księgi Domowej. Rękopis zawierał rozmaite przepisy i podstawowe informacje na temat gospodarstwa domowego, różne rysunki m.in. pieców hutniczych, młynów prochowych, armat i innych przedmiotów, rysunki ukazujące scenki dworskie, widok łaźni oraz alegoryczne przedstawienie siedmiu planet. Większość rysunków stworzył inny mistrz znany z kopiowania prac innego miedziorytnika Mistrza E.S. Z dużą pewnością atrybucję Mistrza Księgi Domowej można przypisać rysunki planet.
Identyfikacja Identyfikacja personalna mistrza z południowych Niemiec po dziś dzień przysparza wielu trudności i hipotez. Pierwotnie identyfikowano go z Holbeinem Starszym, z Grünewaldem, z holendrem Erhardem Reeuwichem z Utrechtu (1937), artystą i drukarzem pracującym w Moguncji. W 1953 roku niemiecki historyk, Walter Hotz identyfikował go z wormackim mistrzem Nicolausem NievergaltemWalter Hotz, "Der "Hausbuchmeister" Nikolaus Nievergalt und sein Kreis", Worms, 1953 z: W.Hütt Niemieckie malarstwo i grafika późnego gotyku i renesansu, s. 320. Również pochodzenie było kwestionowane; początkowo wiązano je z Niderlandami i tamtejszymi artystami. Obecnie, z dużo większym prawdopodobieństwem, uznaje się go za artystę wywodzącego się z regionu górnego Renu a jego sztuka zbliżona jest do kręgu takich artystów jak Mistrz Ołtarza z Kościoła Kanoników Regularnych w Erfurcie, Hans Hirtz, Mistrz Ołtarza z Oberstein oraz Grünewald czy Hans Baldung.
thumb|left|250px|Opłakiwanie, 1480–1485, 131 x 171 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
Prace miedziorytnicze Przez wiele lat obok mistrza funkcjonował jako osobny artysta-rytownik Mistrz Amsterdamskiego Gabinetu. Obecnie utożsamia się go z Mistrzem Księgi Domowej. Jest uznawany za jednego a najlepszych miedziorytników swej epoki, który tę sztukę wyniósł do rangi sztuki niezależnej i przyczynił się do jej rozwoju. Mistrz miast płyty miedzianej używał cyny, w której (jako pierwszy artysta), suchą igłą wydrapywał linie. Podejmował sceny z życia i śmierci Chrystusa, tworzył podobizny świętych oraz sceny z życia codziennegoTwo Prints by the Master of the Amsterdam Cabinet Henry P. Rossiter, Museum of Fine Arts (Boston Museum Bulletin, Vol. 64, No. 338) (1966), s. 173-177, on-line Jstor.
Pierwsze prace pochodzą z ok. 1470 roku. W latach 1475–1480 jego prace nabrały większej dojrzałości; przedstawiały głównie sceny z życia dworskiego. Z tego właśnie okresu pochodzi jeden z najbardziej znanych rytów Śmierć i młodzieniec. Kościotrup w towarzystwie węża i ropuchy, zatrzymuje eleganckiego młodzieńca; miękki modelunek chłopca kontrastuje tu z dokładnym anatomicznie odtworzeniem kościeja. Około roku 1490 artysta osiągnął szczyt swojej rytowniczej twórczości. Z tego okresu pochodzą ryciny ukazujące Głowę smoka zabitego przez św. Jerzego, Ukrzyżowanie, Święta Rodzina oraz Pokłon Trzech Króli. W pracach artysta wykorzystuje efekty światłocieniowe podobne do tych, jakie później zastosuje w swej sztuce rytowniczej Rembrandt.
Twórczość Do najważniejszego dzieła malarskiego zalicza się wykonany dla kościoła w Spirze Ołtarz PasyjnyOłtarz nie zachował się w całości, jego zachowane części znajdują się we fryburskim Augustinermuseum oraz w muzeum berlińskim i we Frankfurcie nad Menem.. Składał się on z głównego obrazu Ukrzyżowania oraz z obrazów na skrzydłach: Ecce Homo, Zmartwychwstanie oraz Chrystus na Górze Oliwnej, Umycie nóg, Ostatnia Wieczerza i Chrystus przed Kajfaszem. W latach osiemdziesiątych XV wieku mistrz stworzył Opłakiwanie wzorowane prawdopodobnie na jakimś niderlandzkim dziele. W 1505 roku tworzy cykl obrazów z Życia Marii, gdzie ważną rolę odgrywa przestrzeń jako podstawa kompozycji. Do równie znanych dzieł należy obraz Gotajska para miłosna z ok. 1480 roku.
Znanych jest 89 sztychów miedziorytniczych, z czego 78 istnieje tylko w jednym egzemplarzu. J. P. Filedt Kok w swojej pracy z 1995 roku wymienia dziewięćdziesiąt jeden sztychów przy 124 wszystkich pracach tego artystyJ. P. Filedt Kok, Jane Campbell Hutchison, Livelier than Life, The Master of the Amsterdam Cabinet, or the Housebook Master 1470-1500, Rijksmuseum/Garry Schwartz/Princeton University Press, 1985, . Większość jego zachowanych grafik znajduje się obecnie w zbiorach Rijksmuseum w AmsterdamieGrafiki w British Museum.
Mistrz Księgi Domowej malował również witraże, które stanowił wzór dla późniejszych prac Albrechta Düreraz: The J. Paul Getty Museum.
Gotajska para miłosna – ok. 1480–85, tempera na desce lipowej, 118 x 82,5 cm, Muzeum Zamkowe w Gocie Portret mężczyzny – 25,5 x 18 cm, Bazylea, Kunstmuseum Trzy latające anioły – tempera na drewnie, 29,5 x 38 cm, Bazylea, Kunstmuseum Ołtarz Pasyjny Umycie nóg apostołom 1475–1480, 130,5 x 75,6 cm, Gemäldegalerie Ostatnia Wieczerza1475–1480, 130,5 x 75,6 cm, Gemäldegalerie
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Niemieccy malarze gotyku Kategoria:Anonimowi malarze niemieccy