Ukraińcy na Białorusi – mniejszość narodowa zamieszkała na Białorusi. Przedstawiciele tej społeczności są zamieszkałą poza granicami Ukrainy częścią narodu ukraińskiego. Według wyników białoruskiego spisu powszechnego z 2009 Ukraińcy są trzecią pod względem liczebności mniejszością narodową na Białorusi.

Historia Południowo-zachodnia część Białorusi – położona nad takimi rzekami jak Bug, Prypeć, Jasiołda i Narew – uważana jest przez szereg badaczy za część ukraińskiego terytorium etnicznego. W skład tego terytorium (nazywanego również ziemią brzeską, ukr. Berestejszczyna) mają wchodzić w całości współczesne białoruskie rejony: małorycki, kamieniecki, brzeski, żabinecki, bereski, drohiczyński, janowski, piński, stoliński oraz części rejonów: prużańskiego, hancewickiego, iwacewickiego, lachowickiego oraz łuninieckiegoМ. М. Вівчарик, Білорусь (w:) Енциклопедія історії України, т. 1, Київ 2003, s. 289.. Wyniki rosyjskiego spisu powszechnego z 1897 stanowią dla ukraińskich badaczy podstawę do zaliczenia większości ówczesnej ludności tych ziem do narodu ukraińskiego. W 1914 Moskiewska Komisja Dialektologiczna Cesarskiej Akademii Nauk uznała dominujące w tym regionie gwary za należące do kompleksu gwar północnoukraińskich. Niemniej jednak wyniki późniejszych spisów powszechnych (radzieckiego z 1926 oraz polskiego z 1931) pozwalały już – przynajmniej formalnie – zaliczyć większość ludności z obszarów południa dzisiejszej Białorusi do narodu białoruskiego, a nie ukraińskiego.

W okresie międzywojennym tereny ziemi brzeskiej wchodziły w skład II Rzeczypospolitej. Dość szeroką ukraińską działalność kulturalną rozwijała tam wówczas Proswita (w przededniu wybuchu II wojny światowej funkcjonowała między innymi ukraińska biblioteka w Brześciu, a w 127 wsiach znajdowały się czytelnie Proswity). Jeszcze w roku szkolnym 1939/1940 na ziemi brzeskiej funkcjonowało 49 szkół ukraińskich. Sytuacja zmieniła się po 17 września 1939, gdy opisywane tereny znalazły się w składzie Białoruskiej SRR, a miejscowa ludność zaczęła być oficjalnie uważana en bloc za Białorusinów. Polityka narodowościowa nowych władz doprowadziła do zaniku ukraińskiego życia kulturalno-oświatowego na tych terenach.

Zinstytucjonalizowane formy ukraińskiego życia społecznego pojawiły się ponownie na Białorusi dopiero po rozpadzie ZSRR w 1991. Centrum odrodzenia kulturalnego białoruskich Ukraińców znajdowało się właśnie na ziemi brzeskiej. Na początku lat 90. XX w. w Brześciu powstały organizacje o nazwach Ukrajinśke hromadśko-kulturne objednannia „Berestejszczyna” oraz Proswita Berestejszczyny imeni Tarasa Szewczenka. W tym samym czasie ukazały się pierwsze numery pism „Hołos Berestejszczyny” oraz „Berestejśkyj kraj”. Po kilku latach oba czasopisma zawiesiły działalność wydawniczą, a organizacje jako niespełniające nowych warunków rejestracji prawnej, ogłoszonych przez białoruskie władze w 1995, zostały rozwiązane. W marcu 1996 w Brześciu wyemitowano pierwszą w historii Białorusi ukraińskojęzyczną audycję telewizyjną.

Na początku XXI wieku na Białorusi istniało dziesięć ukraińskich organizacji społeczno-kulturalnych.

Respublikanski centr nacyjanalnych kultur (powołana w 1994 instytucja koordynacyjna Ministerstwa Kultury Republiki Białorusi) podaje, iż na Białorusi działają obecnie następujące organizacje mniejszości ukraińskiej: Biełorusskoje obszczestwiennoje objedinienije ukraincew „Watra” (biał. Biełaruskaje hramadskaje abjadnannie ukraincau „Watra”);  Gorodskaja obszczestwiennaja organizacija ukraincew „Radisław” (biał. Haradskaja hramadskaja arhanizacyja ukraincau „Radysłau”); Kulturno-proswietitielskoje obszczestwo „Wierchowina” (biał. Kulturna-aswietnaje tawarystwa „Wierchawina”);  Kulturno-proswietitielskoje obszczestwiennoje objedinienije ukraincew «Dniepr» (biał. Kulturna-aswietnaje hramadskaje abjadnannie ukraincau «Dniapro»);  Kulturno-proswietitielskoje obszczestwo ukraincew „Krajany” (biał. Kulturna-aswietnaje tawarystwa ukraincau „Krajany”);  Kulturno-proswietitielskoje ukrainskoje obszczestwo „Obrij” (biał. Kulturna-aswietnaje ukrainskaje tawarystwa „Obrij”); Minskoje gorodskoje obszczestwiennoje objedinienije ukraincew „Zapowit” BOOU „Watra” (biał. Minskaje haradskoje hramadskaje abjadnannie ukraincau „Zapowit” BGAU „Watra”); Bobrujskoje gorodskoje kulturno-proswietitelskoje obszczestwo ukraincew „Sławuticz” (biał. Babrujskaje haradskoje kulturna-aswietnickaje tawarystwa ukraincau „Sławucicz”);  Obszczestwiennoje objedninienije ukraincew i nauczno-piedagogiczeskij sojuz „Bierieginia” (biał. Hramadskaje abjadnannie ukraincau i nawukowa-piedahahiczny sajuz „Bierahinia”);  Grodnienskoje kulturno-proswietitielskoje obszczestwiennoje objedinienije ukraincew „Borwinok” (biał. Hrodzienskaje kulturna-aswietnaje hramadskaje abjadnannie ukraincau „Barwinak”);  Obszczestwiennoje objedinienije „Centr ukrainskoj kultury «Sicz»” (biał. Hramadskaje abjadnannie „Centr ukrainskaj kultury «Sicz»”); Mołodiożnoje obszczestwiennoje objedinienije „Ukrainskoje muzykalnoje obszczestwo «Krinicia»” (biał. Maładziożnaje hramadskaje abjadnannie „Ukrainskaje muzycznaje tawarystwa «Krinicia»”); Lidskaja rajonnaja organizacija „Triembita” Biełorusskogo obszczestwiennogo objedinienija ukraincew „Watra”. Liczebność thumb|270px|Rozmieszczenie Ukraińców na Białorusi według wyników spisu ludności z 2019 thumb|270px|Rozmieszczenie Ukraińców na Białorusi według wyników spisu ludności z 2009 Skład narodowościowy Białorusi po 1945 można określić na podstawie wyników kolejnych spisów ludności, przeprowadzanych w latach: 1959, 1970, 1979, 1989, 1999 oraz 2009. Według wyników spisu z 2009 Ukraińcy są trzecią pod względem liczebności mniejszością narodową w tym kraju (po Rosjanach i Polakach). Spis z 2009 ujawnił, iż na Białorusi mieszka 158 723 Ukraińców, co stanowi 1,67% ludności państwa. W 2009 w miastach zamieszkiwało 122 550 przedstawicieli mniejszości ukraińskiej na Białorusi (77,21%). Na obszarach wiejskich zamieszkiwało 36 173 białoruskich Ukraińców (22,79%).

Według wyników spisu ludności z 2009 językiem ojczystym dla 97 139 białoruskich Ukraińców jest język rosyjski (61,20%). Język ukraiński podało jako swój język ojczysty 46 403 przedstawicieli tej mniejszości (29,24%). Język białoruski jest ojczystym dla 12 497 białoruskich Ukraińców (7,87%). W białoruskim spisie powszechnym znalazło się również pytanie o język zazwyczaj używany przez respondenta w domu. Wśród przedstawicieli społeczności ukraińskiej językiem używanym w domu był przede wszystkim rosyjski (140 249 osób, co stanowi 88,36% białoruskich Ukraińców). Oprócz języka rosyjskiego respondenci wymieniali również język białoruski (9 701, czyli 6,11%) oraz ukraiński (5 578, czyli 3,51%).

Liczba osób, która zadeklarowała swoją przynależność do narodu ukraińskiego w spisie z 2009 roku w podziale na poszczególne jednostki administracyjne Białorusi przedstawia się następująco: Jednostka administracyjnaLiczba Ukraińców%Obwód brzeski 40 0462,85Obwód grodzieński14 9831,40Obwód homelski30 9202,15Mińsk27 3621,49Obwód miński17 7451,25Obwód mohylewski13 1101,19Obwód witebski14 557 1,18Źródło:

Niniejszy wykres prezentuje liczbę ukraińskich deklaracji narodowościowych w trakcie kolejnych spisów powszechnych przeprowadzanych w Białoruskiej SRR (1959, 1970, 1979, 1989) oraz na Białorusi (1999, 2009):

Przypisy

Linki zewnętrzne

Strona Białoruskiego Zjednoczenia Społecznego Ukraińców „Watra”

Kategoria:Mniejszości narodowe i etniczne na Białorusi *