Komitet Badań Naukowych (KBN) – zgodnie z ustawą z 12 stycznia 1991 był to naczelny organ administracji rządowej do spraw polityki naukowej i naukowo-technicznej Polski. Ustawa z dnia 8 października 2004 o zasadach finansowania nauki przekazała jego zadania w zakresie finansowania ministrowi właściwemu dla spraw nauki.
Idea powołania Komitetu zrodziła się w gronie opozycyjnych naukowców związanych z Towarzystwem Popierania i Krzewienia Nauk oraz NSZZ „Solidarność”, takich jak Stefan Amsterdamski, Witold Karczewski i Klemens Szaniawski. Amsterdamski pełnił w latach 1989-91 funkcję podsekretarza stanu w Urzędzie Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń oraz kierował jego likwidacją i przekształceniem w KBN w 1991. Wskazywał on wówczas na dwa główne cele reformy: przebudowę odziedziczonej po PRL struktury systemu badań (z podziałem na uniwersytety, PAN oraz jednostki badawczo-rozwojowe) oraz zmiana zasad przyznawania środków na badania (odejście od publicznego finansowania badań stosowanych i skupienie się na badaniach podstawowych), by dostosować się do wymagań gospodarki rynkowej.
KBN został ostatecznie włączony w struktury ministerstwa 5 lutego 2005, stając się jego Radą Nauki. Jego ostatnim przewodniczącym był profesor Michał Kleiber, który równocześnie był ministrem nauki. Struktury KBN przeszły do ministerstwa w formie nieco zmienionej, choć w zasadniczych zrębach Rada Nauki jest w dużym stopniu kopią struktur KBN.
Najważniejszą częścią działania KBN było rozdzielanie niemal całości środków finansowych przeznaczanych przez budżet państwa na rozwój i utrzymanie nauki w Polsce. KBN rozdzielał pieniądze na tzw. cele statutowe uczelni i państwowych instytutów naukowych, na rozwój infrastruktury naukowej (biblioteki, sieci komputerowe itp.), organizował wymianę międzynarodową oraz uczestniczył w pracach związanych z integracją Polski z Unią Europejską. Do zadań KBN należało bezpośrednie finansowanie badań naukowych w postaci grantów. Granty te stanowiły w latach 1991–2005 znaczną część środków budżetowych na naukę (ok 30%), a polityka ich przyznawania określała w dużym stopniu kierunki rozwoju nauki w Polsce. W 1991 nakłady na naukę wynosiły 2,5% budżetu, a w pierwszym pełnym roku funkcjonowania KBN – 1992 – spadły do 1,9%, by w 1995 osiągnąć rekordowo niskie 1,6%.
Rolę decyzyjną w KBN pełnił jej komitet, w którym większość (13 osób z 19) mieli przedstawiciele środowisk nauki. Organami komitetu było 12 zespołów zajmujących się poszczególnymi dziedzinami nauki. Członkowie tych zespołów byli wybierani przez wszystkich pracowników nauki w Polsce, posiadających minimum stopień naukowy doktora. Członkowie tych zespołów mieli decydujący wpływ na przyznawanie grantów na określone projekty badawcze.
Przewodniczący Komitetu Badań Naukowych Witold Karczewski (22 marca 1991 – 6 marca 1995) Przewodniczący KBN (kierujący Urzędem Komitetu Badań Naukowych) (22 marca 1991 – 6 marca 1995) Aleksander Łuczak (7 marca 1995 – 31 października 1997) Wiceprezes Rady Ministrów, Przewodniczący KBN (kierujący Urzędem Komitetu Badań Naukowych) (7 marca 1995 – 7 lutego 1996) Przewodniczący KBN (kierujący Urzędem Komitetu Badań Naukowych) (7 lutego 1996 – 31 października 1997) Andrzej Wiszniewski (31 października 1997 – 19 października 2001) Przewodniczący KBN (kierujący Urzędem Komitetu Badań Naukowych) (31 października 1997 – 19 października 1999) Przewodniczący KBN, Minister Nauki (kierujący Urzędem Komitetu Badań Naukowych) (19 października 1999 – 19 października 2001) Michał Kleiber (19 października 2001 – 5 lutego 2005) Przewodniczący KBN, Minister Nauki (kierujący Urzędem Komitetu Badań Naukowych) (19 października 2001 – 1 kwietnia 2003) Przewodniczący KBN, Minister Nauki (kierujący Ministerstwem Nauki i Informatyzacji) (1 kwietnia 2003 – 2 maja 2004) Przewodniczący KBN, Minister Nauki i Informatyzacji (kierujący Ministerstwem Nauki i Informatyzacji) (2 maja 2004 – 5 lutego 2005)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Nauka w Polsce Kategoria:Finansowanie nauki Kategoria:Nieistniejące urzędy centralne w Polsce