Pałac w Rogalinie – zabytkowy pałac we wsi Rogalin w województwie wielkopolskim, oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu. W 2018 roku, jako jeden z pierwszych dziesięciu zabytkowych miejsc w Polsce, rogaliński zespół pałacowo-parkowy oraz kościół św. Marcelina (dawniej kaplica pałacowa) z mauzoleum rodu Raczyńskich) uzyskał status pomnika historii. W 2020 roku status ten przyznano również otaczającemu je obszarowi dawnego majątku ziemskiego w Rogalinie, który stał się największym pomnikiem historii w Polsce.

Historia pałacu Pałac w Rogalinie wybudował w latach 1770–1776 Kazimierz Raczyński pełniący urząd pisarza koronnego, a następnie starosty generalnego Wielkopolski i marszałka nadwornego koronnego. Z jego inicjatywy powstało późnobarokowe założenie pałacowe w typie entre cour et jardin (czyli pomiędzy dziedzińcem a ogrodem), które przetrwało do dziś w pierwotnym kształcie. Autorem projektu był przypuszczalnie twórca z kręgu saskich architektów działających ówcześnie w Warszawie. W trakcie budowy Kazimierz Raczyński zamówił u Dominika Merliniego i Jana Chrystiana Kamzetzera zrealizowany częściowo klasycystyczny projekt elewacji i wnętrz (sień i schody paradne). Za pałacem rozciąga się ogród francuski z zamykającym go kopcem, z którego dawniej rozpościerał się widok w kierunku rzeki Warty.

W latach 1817–1820 wnuk Kazimierza, Edward Raczyński poszerzył założenie o park krajobrazowy i wzniósł na jego skraju kaplicę pałacową pw. św. Marcelina z mauzoleum Raczyńskich w dolnej kondygnacji. Budynek ten był wzorowany głównie na rzymskiej świątyni Maison Carrée w Nîmes we Francji. W pałacu z kolei przebudował salę balową na neogotycką zbrojownię, mającą sławić dawne dokonania militarne Polaków. W 2. połowie XIX wieku powstała obecna forma dziedzińca, z gazonem i alejami kasztanowymi.

W końcu XIX wieku Edward Aleksander Raczyński i jego żona Róża z Potockich, przeprowadzili remont pałacu, przekształcając dawną barokową salę jadalną na neobarokową bibliotekę projektu Zygmunta Hendla. W 1910 roku powstał budynek galerii, w którym umieszczono dostępną dla publiczności kolekcję malarstwa europejskiego i polskiego przełomu XIX i XX wieku, uznawaną przed II wojną światową za najlepszy zbiór malarstwa współczesnego na ziemiach polskich.

W czasie II wojny światowej w pałacu mieściła się szkoła Hitlerjugend. W tym czasie obniżono strop biblioteki i zaorano parter ogrodowy na plac ćwiczebny.

Po II wojnie światowej pałac został przejęty przez władze PRL i w 1949 roku stał się oddziałem Muzeum Narodowego w Poznaniu. W tym czasie m.in. rozebrano piece i wyburzono XVIII-wieczny most prowadzący do pałacu. W 1974 roku rozpoczęto remont, który w znacznym stopniu zdewastował wnętrza.

Fundacja im. Raczyńskich Po upadku komunizmu, ostatni dziedzic Rogalina, Edward Bernard Raczyński, założył w 1990 roku Fundację im. Raczyńskich w Poznaniu i przekazał jej pałac i park w Rogalinie, Galerię Rogalińską przy Muzeum Narodowym, której pozostawał faktycznym właścicielem, oraz przysługujące mu prawa do majątku ziemskiego otaczającego pałac i park. Pałac i park w Rogalinie pozostały we władaniu Muzeum Narodowego w Poznaniu.

Architektura pałacu Zespół pałacowo-parkowy znajduje się w środkowej części wsi Rogalin, po południowej stronie drogi prowadzącej z Mosiny do Kórnika. Dominantą późnobarokowego założenia pałacowego jest usytuowany między dziedzińcem a rokokowym ogrodem korpus główny pałacu połączony ćwierćkolistymi galeriami z oficynami bocznymi. Galerie oprócz pełnienia funkcji połączenia głównej bryły pałacu z oficynami, potęgują wrażenie wielkości założenia od strony głównego dziedzińca. Z oficyną południową łączy się galeria obrazów. Po północnej stronie wydłużonego gazonu znajdują się budynki dawnej drewutni i stajni, a po stronie południowej - powozowni. Korpus główny pałacu wzniesiony na rzucie wydłużonego prostokąta, jest dwukondygnacyjny od strony dziedzińca i trójkondygnacyjny od ogrodu. Elewacje frontowa i ogrodowa są siedemnastoosiowe, akcentowane trójosiowymi, bocznymi pseudoryzalitami. Część środkową podkreśla pseudoportyk fasady i ryzalit ogrodowy, nad którymi wznosi się dach mansardowy zwieńczony rzeźbą wojownika. Boczne skrzydła pałacu są półtorakondygnacyjne (z wyjątkiem południowego, które ze względu na zróżnicowanie wysokości terenu jest dwukondygnacyjne od strony parku); ćwierćkoliste galerie od strony dziedzińca – jedenastoosiowe, boczne oficyny o rzutach prostokątnych – siedmioosiowe, z trójosiowymi pozornymi ryzalitami pośrodku, zwieńczonymi trójkątnymi frontonami.

Park Za pałacem rozciąga się ogród francuski, łączący francusko-holenderskie koncepcje, który jest znany z historycznych dębów. Zamyka go kopiec, z którego dawniej rozpościerał się widok w kierunku rzeki Warty. Ogród pod koniec XIX wieku został częściowo przekształcony w park krajobrazowy. W jego otoczeniu w 1910 roku znalazł się budynek, przeznaczony na galerię obrazów.

Galeria obrazów Galeria malarstwa, mieszcząca się w budynku z 1910 roku, zawiera zbiory gromadzone przez 40 lat przez Edwarda Aleksandra Raczyńskiego i zgodnie z jego wolą udostępnia dla zwiedzających około 250 z ponad 300 prac ocalałych z pierwotnego zbioru. Galeria ma w swoich zbiorach prace takich artystów jak: Teodor Axentowicz (Portret damy w czarnej sukni (Janiny Poznańskiej)), Olga Boznańska, Julian Fałat, Aleksander Gierymski, Jacek Malczewski (Melancholia, Tobiasz i Parki), Jan Matejko (Dziewica Orleańska), Leon Wyczółkowski, Stanisław Wyspiański, Albert Besnard, Maurice Chabas, Wlastimil Hofman czy Paul Delaroche. Galeria stanowi oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu.

Kościół św. Marcelina i mauzoleum Raczyńskich Świątynia ukończona w 1820 roku nosi wezwanie św. Marcelina na cześć Marcelego Lubomirskiego, kuzyna fundatora, poległego podczas oblężenia Sandomierza w 1807 roku. Wzorem dla tego budynku była świątynia rzymska z I w. p.n.e. w Nîmes, we Francji, lecz ma dwie kondygnacje. Górna pełniła funkcję kaplicy pałacowej i wyposażono ją w ołtarz z 1832 roku wraz z antepedium projektu Franciszka Lanciego. Po prawej stronie od wejścia znajduje się płaskorzeźba z marmuru z 1880 roku, przedstawiająca Elizę Krasińską (z Branickich) z dwojgiem dzieci, czyli matkę pierwszej żony Edwarda Aleksandra, Marii z Krasińskich Raczyńskiej. Dolna kondygnacja pełni rolę mauzoleum rodu Raczyńskich. Spoczywa w nim m.in. ciało hrabiego Edwarda Bernarda Raczyńskiego, który w latach 1979–1986 był prezydentem RP na uchodźstwie, a także jego córka Wanda Dembińska z mężem rotmistrzem Ryszardem Dembińskim. Spoczywa tam także Konstancja i Roger Raczyńscy oraz serce fundatora świątyni, Edwarda Raczyńskiego.

W 1975 roku budynek stał się kościołem parafialnym pw. św. Marcelina, należącym do dekanatu kórnickiego. Do tego kościoła prowadzą z dziewięciu miejscowości przyrodnicze szlaki pielgrzymkowe, piesze i rowerowe Rogalińskie Drogi, utworzone w 2021 roku, by uczcić 200-lecie poświęcenia tej świątyni.

Przypisy

Linki zewnętrzne Audycja , Ratajska Telewizja Kablowa Audycja , Ratajska Telewizja Kablowa

Rogalin Kategoria:Rogalin Kategoria:Zabytki w powiecie poznańskim Kategoria:Zamki i pałace Raczyńskich herbu Nałęcz Kategoria:Muzeum Narodowe w Poznaniu