Autoetnografia jest formą autorefleksji i pisania w antropologii kulturowej, która skupia się na doświadczeniu badacza i łączy autobiograficzną opowieść z szerszymi kulturowymi, politycznymi i społecznymi znaczeniami i założeniami. Różni się od etnografii – rozumianej jako jakościowa metoda badań, opierającej się głównie na obserwacji uczestniczącej oraz wywiadach – tym, że autoetnografia kładzie nacisk na subiektywne doświadczenie pisarza, a nie na wierzenia czy zwyczaje innych ludzi. Jako forma autorefleksyjnego pisarstwa, autoetnografia jest także używana w studiach nad performatyką.

Autoetnografia jako jakościowa metoda badań Definicja Według Garance’a Maréchala, „autoetnografia jest formą lub metodą badań, która obejmuje samoobserwację i refleksyjne dochodzenie w kontekście etnograficznego pola pracy i pisania”. Znana autoetnografka, Carolyn Ellis definiuje autoetnografię jako „badanie, pisanie, opowieść i metoda, łączące autobiograficzne i osobiste z kulturowym, społecznym i politycznym”. Jednakże nie jest łatwo dojść do konsensusu co do definicji tego terminu. Na przykład, w latach 70. XX w., autoetnografia była definiowana znacznie węziej, jako rodzaj „wewnętrznej etnografii”, odnosząc się do badań społeczno-kulturowych grupy, której sam badacz jest członkiem. Obecnie, jak zwracają uwagę Laura Ellingson i Carolyn Ellis, „znaczenia i zastosowania autoetnografii rozwinęły się w sposób, który sprawia, że jej precyzyjne określenie jest trudne”.

Podstawy epistemologiczne i teoretyczne Autoetnografia różni się od etnografii, metody społecznej wykorzystywanej przez antropologów i socjologów, ponieważ kładzie nacisk na subiektywność badacza, inaczej niż w badaniach empirycznych, które starają się ją ograniczać. Podczas, gdy etnografia w „naukach społecznych” jest rozumiana jako metoda badań jakościowych, bazująca na pracy w terenie, za pomocą której możliwe jest opisanie fenomenu człowieka jako istoty społecznej, to autoetnografowie – ich osobiste historie i narracje, stanowią główny podmiot badań. Autoetnografia może być rozumiana „jako forma etnografii,” Carolyn Ellis pisze, że „przedrostek -auto- oznacza -ja-, a człon -etno- oznacza kulturę”, co w efekcie tworzy słowo o znacznie szerszym znaczeniu. Innymi słowy, jak twierdzą Laura Ellingson i Carolyn Ellis, to, „czy używamy pojęcia autoetnografii, czy też pojęcia etnografia, zależy i tak głównie od samych badaczy”.

Pisarstwo oraz badania o charakterze autoetnograficznym obejmuje osobiste przemyślenia, uczucia, opowieści oraz narracje, które stają się środkiem do zrozumienia społecznego kontekstu zjawisk, o których traktują autoetnografowie. W ten sposób mamy wgląd w proces (w tym emocjonalny) ich interakcji z określoną rzeczywistością społeczno-kulturową. Jest to przeciwieństwem teorii ukierunkowanej czy metody testowania hipotez opierających się na epistemologii pozytywistycznej. W tym sensie, Laura Ellingson i Carolyn Ellis postrzegają autoetnografię jako projekt konstruktywizmu społecznego, który odrzuca głęboko zakorzenioną dychotomię pomiędzy badaczem i badanym, obiektywizmem i subiektywizmem, procesem i wynikiem, sobą i innymi, sztuką i nauką oraz tym, co osobiste i polityczne.

W efekcie autoetnografowie odrzucają koncepcję badań społecznych rozumianych jako proces wytwarzania obiektywnej i neutralnej wiedzy, przy zastosowaniu metod czyniących wyraźną demarkację pomiędzy badaczem a badanymi. Autoetnografia, w tym sensie jest krytyczną „odpowiedzią na alienowanie efektów badań, mających nie tylko bezosobowy i beznamiętny charakter, ale generujących twierdzenia abstrakcyjne i nie przystające do rzeczywistości”. Antropolożka Deborah Reed-Danahay także utrzymuje, że autoetnografia jest konstruktem postmodernistycznym:

Wielu badaczy pracujących w nurcie autoetnograficznym, stara się w pełni realizować ideę refleksyjności, dzięki której badacz pozostaje świadomy swojej roli oraz wpływu na realizowane badania. Autoetnografia wiąże się z uwzględnianiem własnych doświadczeń kulturowych. Innymi słowy, prócz tego, że jest opisem oraz krytycznym spojrzeniem na czyjeś doświadczenie, to także stanowi wyraz praktyki społecznej. Na przykład, Stacy Holman Jones w (M)othering loss: Telling adoption stories, telling performativity, opisuje nie tylko własne doświadczenie związane z bezpłodnością oraz adopcją dziecka, ale ogólnospołeczne postawy wobec zjawiska adopcji transnarodowej, czy wobec adopcji i bezpłodności w ogóle. Stacy Holman Jones opowiada własną historię, nie po to, aby się nią jedynie podzielić, lecz aby umożliwić lepsze i głębsze zrozumienie zjawisk adopcji i bezpłodności.

Rodzaje i obszary badań autoetnograficznych Odkąd autoetnografia stała się popularną i jednocześnie niejednoznaczną „kategorią, obejmującą szeroki wachlarz praktyk badawczo-pisarskich”, autoetnografie okazały się „różnić między sobą pod względem nacisku kładzionego na sam akt pisania i proces badawczy (graphy), kulturę (ethno), ja (auto)”. Według Laury Ellingson i Carolyn Ellis, w ramach autoetnografii można mówić o dwóch podstawowych jej rodzajach: o autoetnografii analitycznej, oraz autoetnografii ewokatywnej. I tak

Specjalne wydanie czasopisma Journal of Contemporary Ethnography zawiera kilka artykułów o różnorodnych definicjach dotyczących różnego rozumienia oraz zastosowania metody autobiograficznej. I tak: autoetnografia może być analityczna, napisana stylem powieści, performatywna. Także przedstawiciele interakcjonizmu symbolicznego są zainteresowani metodą, a przykłady użycia autoetnografii można znaleźć w wielu czasopismach naukowych, takich jak Qualitative Inquiry, Journal of the Society for the Study of Symbolic Interactionism, Journal of Contemporary Ethnography i Journal of Humanistic Ethnography. Metoda ta z pewnością nie jest uznawana ani przez badaczy utrzymujących się w paradygmacie pozytywistycznym, ani też przez tradycyjnych etnografów, mimo to popularność tego podejścia rośnie. Wystarczy zwrócić uwagę na obfitość prac autoetnograficznych, na przykład prezentowanych na licznych konferencjach, takich jak International Congress of Qualitative Inquiry i Advances in Qualitative Methods – konferencji sponsorowanej przez International Institute of Qualitative Methodology. Rozpowszechnianie się autoetnografii w innych dziedzinach także rośnie, a specjalne wydanie czasopisma Culture and Organization z 2007 roku bada ideę autoetnografii organizacyjnej.

Autoetnografia w badaniach dotyczących performatywności uznaje, że zarówno badacz jak i widownia stanowią istotne elementy badań. Przedstawianie performatywnego „ja” poprzez pisarstwo ma na celu urzeczywistnić i ucieleśnić doświadczenie badacza i czytelnika. Zatem autoetnografia uznaje zarówno wewnętrzne jak i zewnętrzne doświadczenie etnograficzne w określonej sytuacji badawczej. Członkowie widowni doświadczają pracę etnografa poprzez wgląd w to, co subiektywne i wewnętrzne, reagując na to w sposób zewnętrzny i emocjonalny. Etnografia i performens – razem, są nakierowane na to, by wywołać emocje w czytelniku.

Dzięki temu, że autoetnografia jest dobrym narzędziem badań własnej grupy czy organizacji, to często jest wykorzystywana w kontekście wyższej edukacji. Na tym obszarze wykorzystania tej metody autoetnograf jest rozważany jako badacz, nauczyciel i administrator pracujący na rzecz szkolnictwa i edukacji. Najbardziej aktualnymi przykładami są prace Michaela Humphreysa na temat zmian zachodzących w jego karierze, Ronalda J. Peliasa na temat presji jaka towarzyszyła jego wczesnej karierze akademickiej, Andrew C. Sparkesa na temat jego pracy jako menadżera akademickiego w trakcie projektu Research Assessment Exercise. Poza tym można tu także wymienić prace, które dotyczą relacji między wykładowcami a studentami: na przykład książka redagowana przez Sally Sambrook z 2008 roku, dotycząca zagadnienia władzy i emocji, książka Sally Sambrook i Clair Doloriet z 2009 i 2011, czy Carol Rambo z 2007.

Inne metody autoetnografii wymagają wspólnego podejścia do pisarstwa oraz do dzielenia się osobistymi doświadczeniami i ich analizowaniem. To podejście jest nazywane „wspólną autobiografią” i zostało użyte w nauczaniu metod badań jakościowych.

Autoetnografia jest także wykorzystywana jako wariant filmu dokumentalnego. Wariant ten różni się od tradycyjnego filmu dokumentalnego tematem, którym jest sam filmowiec. Autoetnografia zazwyczaj relacjonuje doświadczenia, myśli, poglądy i przekonania filmowca oraz jak często są one uważane za uprzedzenia i manipulacje. W odróżnieniu od innych dokumentów, autoetnografowie zazwyczaj nie zapewniają o obiektywności. Ważnym tekstem autoetnograficznym o tworzeniu filmów jest tekst Catherine Russell Experimental Ethnography:The Work of Film in the Age of Video.

Autoetnograf jako gawędziarz/narrator Niektóre dyscypliny naukowe (szczególnie nauki o komunikacji społecznej i studia nad performatyką), kwestionują termin „autoetnografia” i używają go zamiennie z terminem „autobiografia”. Metodami autoetnograficznymi są m.in. pisanie artykułów, przeglądanie archiwów (instytucjonalnych lub osobistych) i przeprowadzanie wywiadów z samym sobą. Autoetnografia może przyjmować formę książki naukowej, tradycyjnego artykułu w czasopiśmie, może być również wystawiona na scenie. Autoetnografią mogą być także: bezpośrednia (i uczestnicząca) obserwacja codziennego zachowania; szukanie lokalnych przekonań oraz rejestrowanie historii życia i przeprowadzanie wywiadów: „Analiza danych zawiera interpretację badacza”. Różnica jest taka, że badacz konstruuje portret samego siebie, a nie portret Innej (osoby, grupy, kultury).

Według Garance’a Maréchala autoetnografia może być „powiązana z autobiografią”. Stawia na przedzie doświadczenie i opowieść. Według niego „narracja może wywoływać uczucia, emocje i dialog”. Laurel Richardson uważa „pisanie jako metodę badawczą, sposób na odkrywanie tematu… a formę i zawartość za nierozłączne”. Według Carolyn Ellis, autoetnografowie popierają „konwencje pisarstwa literackiego i ekspresję”, mówi też, że „autoetnograficzne formy ukazują konkretne działanie, emocje, uosobienie, samoświadomość i introspekcję opisane w dialogu, scenach, charakteryzacji i fabule”.

Według Arthura P. Bochnera i Carolyn Ellis autoetnograf jest „pierwszym i czołowym gawędziarzem i narratorem.” Innymi słowy, autoetnografia „przedstawia ludzi – walczących, by przezwyciężyć przeciwności losu i szukających sposobu na życie, oraz wyjaśnia sens tych walk”. Dlatego autoetnografia jest „etyczną praktyką” i „darem”, który spełnia funkcję opiekuńczą. Pojawia się, kiedy umiera członek rodziny lub ktoś bliski. W tym bolesnym doświadczeniu ludzie często zastanawiają się, jak żyć i jak będzie wyglądała przyszłość bez tej osoby. Wtedy – szczególnie w rodzinach religijnych – często pada pytanie „Dlaczego Boże?”, by odnaleźć wyjaśnienie tej śmierci i uzyskać spokój. Inni mówią na przykład „Przynajmniej są w lepszym miejscu” lub &bdquoBóg chciał jego/ją u siebie.” Ludzie, którzy nie szukają wyjaśnienia, zazwyczaj mówią „to był ich czas, by odejść” i dzięki temu „wyjaśnieniu” uważają, że są w stanie iść dalej i żyć swoim życiem. Z czasem, kiedy patrzy się do tyłu na doświadczenie śmierci kogoś bliskiego, można uważać, że przez te trudności ludzie stają się silniejsi i bardziej niezależni lub że stali się bliżsi innym członkom rodziny. Osoba zdająca sobie z tego sprawę tak naprawdę odnajduje sens i godzi się z tym tragicznym doświadczeniem.

Ocena autoetnografii