21 Dywizja Górska SS (1. albańska) „Skanderbeg” () – kolaboracyjna jednostka wojskowa Waffen-SS złożona z Albańczyków, w czasie II wojny światowej w ramach czystek etnicznych wymordowała tysiące Serbów.
Historia jednostki Po ogłoszeniu przez Włochy zawieszenia broni we wrześniu 1943, kontrolę nad Albanią przejęli Niemcy. Reichsführer SS Heinrich Himmler postanowił utworzyć w ramach Waffen-SS kolejną dywizję złożoną z muzułmanów, korzystając z doświadczeń związanych z 13 Dywizją Górską SS „Handschar”. Formowanie jednostki rozpoczęło się 17 kwietnia 1944. Jej patronem został Skanderbeg, albański bohater narodowy z czasów walk z Turkami w XV wieku. Niemcy obiecywali po zakończeniu wojny utworzenie tzw. Wielkiej Albanii, złożonej z właściwej Albanii, Kosowa i zachodniej Macedonii. W akcji werbunkowej współuczestniczył kolaboracyjny Albański Komitet Narodowy, prowadząc odpowiednią propagandę. Zaciąg ochotniczy nie przyniósł jednak spodziewanych rezultatów, gdyż zgłosiło się jedynie ok. 6000 Albańczyków, w tym duża część z Kosowa. 300 żołnierzy pochodzenia albańskiego Niemcy przenieśli z 13 Dywizji Górskiej SS. W rezultacie 21 Dyw.G.SS uzupełniono Albańczykami z różnych formacji policyjnych i SS służących w Albanii i Kosowie. Stan liczebny osiągnął ostatecznie 8500–9000 ludzi. Zdecydowana większość z nich była muzułmanami, ale było też kilkuset albańskich katolików - z Mirdytów. Kadra oficerska i częściowo podoficerska jednostki składała się z Niemców m.in. z 7. Dywizji SS „Prinz Eugen” i Volksdeutschów. Dowódcą jednostki został SS Brigadeführer Josef Fitzthum, a następnie August Schmidthuber.
Szkolenie wojskowe trwało do sierpnia. Początkowo Dywizja pełniła zadania policyjne (ze wsparciem członków albańskiej organizacji nacjonalistycznej Balli Kombëtar), a następnie skierowano ją do walki z partyzantami. Bojowym debiutem jednostki stał się udział w operacji Draufgänger na terytorium Macedonii. W walkach z partyzantami poległo 58 żołnierzy dywizji, a 92 zostało rannych.
Operowała na obszarze Albanii, Kosowa, Czarnogóry i Serbii. W czerwcu działała częściowo w Czarnogórze, a częściowo w Kosowie w rejonie Prisztiny, Peji, Gjakovy i Prizrenu. Szybko zyskała złą sławę za sprawą licznych masakr dokonywanych na serbskiej ludności cywilnej na obszarze Kosowa. We wrześniu działania Dywizji objęły rejon Skopje w zachodniej Macedonii i południowe skrawki Serbii. W ciągu dwóch pierwszych miesięcy istnienia zdezerterowało z niej ponad 3 tys. żołnierzy. Została jednak uzupełniona podobną liczbą Niemców z rozbitych oddziałów, a szczególnie marynarzy Kriegsmarine z okrętów, które zostały zatopione przez własne załogi na Adriatyku. W październiku 1944 w skład dywizji wchodziło 3425 oficerów i żołnierzy, z czego 15.5 % (533) stanowili etniczni Albańczycy. Morale żołnierzy ciągle spadało, stąd niemieckie dowództwo uznało ją za nie przedstawiającą większej wartości bojowej i 1 listopada dywizja został rozformowana. Pozostali żołnierze zgrupowani w Kampfgruppe „Skanderbeg” zostali wkrótce przeniesieni do 7 Ochotniczej Dywizji Górskiej SS „Prinz Eugen” i walczyli w dolinie Wardaru.
Żołnierze 21 Dywizji Górskiej SS „Skanderbeg” nosili mundury wojsk górskich Waffen-SS. Na ramieniu mieli dodatkowo tarczę w kolorze czerwonym z dwugłowym czarnym orłem, herbem Albanii i napisem „SKANDERBEG”, a nad mankietem opaskę z nazwą dywizji. Na prawej patce kołnierza występował wizerunek hełmu Skanderbega. Część żołnierzy nosiła na głowie tradycyjne albańskie czapki w białym kolorze. Niemcy po pewnym czasie wymienili je na czapki w takim samym stylu, ale w kolorze szarym z trupią główką na przedzie.
Dowódcy SS-Brigadeführer Josef Fitzthum (kwiecień 1944 - 1 maja 1944) SS-Oberführer August Schmidthuber (1 maja 1944 - styczeń 1945)
Podporządkowanie Waffen Gebirgsjäger SS 50 Waffen Gebirgsjäger SS 51 21 Pułk Artylerii Waffen Gebirgs 21 Batalion Rozpoznawczy SS 21 Batalion Panzerjäger SS 21 Batalion Pionierski SS Gebirgs SS Versorgungs Battalion 21 21 Batalion Sygnalizacyjny SS 21 Batalion Medyczny SS
Przypisy
Bibliografia
Gordon Williamson „SS Gwardia Adolfa Hitlera” 1995
Kategoria:Dywizje górskie Waffen-SS Kategoria:Albańskie formacje kolaboranckie w służbie Niemiec hitlerowskich Kategoria:Albania podczas II wojny światowej Kategoria:Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2011-03 Kategoria:Skanderbeg Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1944 Kategoria:Niemieckie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1944 Kategoria:Kosowo podczas II wojny światowej