Stefan Barbacki

Stefan Barbacki (ur. 1 września 1903 w WieliczceProf. Stefan Barbacki. Witryna Instytutu Genetyki Roślin Polskiej Akademii Nauk [dostęp 2023-10-28]., zm. 30 lipca 1979 w Poznaniu) – polski profesor nauk rolniczych w zakresie genetyki, hodowli roślin, doświadczalnictwa i biometrii

Życiorys Urodził się 1 września 1903 w Wieliczce, w rodzinie sędziego Jana i Zofii z domu WarchałowskiejProfesor Stefan Barbacki 1903–1979 (red. Zbigniew Broda). Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, Poznań 2003. ISBN 83-7160-325-8.. W latach 1913–1921 uczył się w V gimnazjum klasycznymPrzyjęty do klasy I w roku szkolnym 1912/13, zob. Sprawozdanie dyrekcyi C.K. gimnazyum V w Krakowie za rok szkolny 1913/14, Kraków 1914, s. 105.W roku szkolnym 1920/21 był w ostatniej, VIII klasie. Jest też informacja, że zaciągnął się do wojska w czasie nawały bolszewickiej, zob. Sprawozdanie dyrekcyi C.K. gimnazyum V w Krakowie za rok szkolny 1920/21, Kraków b.d., s 24. w Krakowie. Studiował na Wydziałach Filozoficznym i Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie utrzymał dyplom magistra inżyniera rolnictwa (1925). Na ostatnim roku studiów był asystentem profesora Edmunda Załęskiego, pioniera biometrii rolniczej w Polsce. Po studiach otrzymał etat asystenta w Dziale Hodowli i Genetyki Zbóż w Państwowym Instytucie Naukowym Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach, w którym pracował przez kolejne 20 lat, awansując na stanowisko adiunkta w Dziale Roślin Pastewnych i Przemysłowych, a w 1944 na kierownika Działu OdmianoznawstwaTadeusz Caliński. Stefan Barbacki (1903–1979). [w]: Statystycy polscy. Biogramy. Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2018, s. 20-25. ISBN 978-83-7027-685-0 (dostęp 28.10.2023). Stopień doktora otrzymał w 1929 na Uniwersytecie Jagiellońskim na podstawie rozprawy Z badań porównawczych nad odmianami pszenicy Sandomierką i Wysokolitewką, napisanej pod kierunkiem prof. Edmunda Załęskiego. W latach 1935–1936 przebywał jako stypendysta fundacji Rockefellera u prof. Ronalda A. Fishera w Galton Laboratory Uniwersytetu Londyńskiego, gdzie odbył studia uzupełniające ze statystyki matematycznej i jej zastosowań w doświadczalnictwie i genetyce. W 1945 przeniósł się z Puław do Poznania, gdzie na Wydziale Rolniczo–Leśnym Uniwersytetu Poznańskiego uzyskał stopień doktora habilitowanego z zakresu genetyki i hodowli roślin. Wkrótce na tym wydziale objął stanowisko docenta i zastępcy profesora oraz kierownika nowo utworzonej, z jego inicjatywy, Katedry Doświadczalnictwa Rolniczego i Biometrii. W 1948 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1954 został profesorem zwyczajnym. Na emeryturę przeszedł w 1973.

Zmarł i został pochowany w Poznaniu na cmentarzu parafialnym na SołaczuLokalizacja grobu Poznańskie cmentarze [dostęp: 28 VI 2017 r.] (kwatera św. Łukasza-20-16). mały|grób prof. Stefana Barbackiego na cmentarzu parafialnym św. Jana Vianneya w Poznaniu

Udział w organizacji nauki W 1938 jako wiceprzewodniczący sekcji metodycznej Komisji Współpracy w Doświadczalnictwie przy Ministerstwie Rolnictwa przyczynił się do powołania i rozpoczął redagowanie nowego czasopisma naukowego „Przegląd Doświadczalnictwa Rolniczego”.

W latach 1948–1951 był dziekanem Wydziału Rolniczo–Leśnego Uniwersytetu Poznańskiego. Po wyodrębnieniu z Uniwersytetu Poznańskiego Wydziału Rolniczo-Leśnego i utworzeniu z niego w 1951 Wyższej Szkoły Rolniczej, został jej prorektorem do spraw nauki. Funkcję tę pełnił przez dwa lata. Jednocześnie kierował do 1970 Katedrą Genetyki i Hodowli Roślin, w którą w 1951 przekształcono istniejącą dotąd Katedrę Doświadczalnictwa Rolniczego i BiometriiT. Caliński, Rozwój i osiągnięcia w biometrii polskiej, "Przegląd Statystyczny", 2012, 1, s. 47..

W 1954 w Poznaniu zorganizował Zakład Hodowli Roślin – nową placówkę Polskiej Akademii Nauk (PAN). W 1961 przyłączono do niego Zakład Genetyki PAN w Skierniewicach i przemianowano na Zakład Genetyki Roślin PAN (w Poznaniu, obecnie: Instytut Genetyki Roślin PAN). Zakładem tym kierował nieprzerwanie do 1973.

Od 1947 był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. W 1952 został członkiem Polskiej Akademii NaukCzłonek korespondent od 1952, a członek rzeczywisty od 1964. Był przewodniczącym Komitetu Hodowli i Uprawy Roślin Wydziału Nauk Rolniczych i Leśnych PAN.

Przyczynił się do utworzenia Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych, a następnie przez kilka lat przewodniczył jego Radzie Naukowej.

Był aktywnym działaczem wielu towarzystw naukowych: prezesem (1961–1972)Prezesi Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (dostęp 29.10.2023) i wiceprezesem (1958–1961, 1972–1975) Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, inicjatorem i prezesem Polskiego Towarzystwa Genetycznego, przewodniczącym Poznańskiego Oddziału Towarzystwa Przyrodników Mikołaja Kopernika (1955)Janusz Prusiński. Prof. dr hab. Stefan Barbacki. Polskie Towarzystwo Łubinowe (dostęp 29.10.2023). Był redaktorem naczelnym czasopism naukowych „Przegląd Doświadczalnictwa”, „Genetica Polonica”, „Przegląd zagranicznej literatury naukowej z zakresu genetyki i hodowli roślin”.

Dorobek naukowy Autor ponad 150 publikacji naukowych, w tym podręcznika „Doświadczalnictwo rolnicze” (1935), monografii „Analiza zmienności i współzależności w zagadnieniach doświadczalnictwa rolniczego” (1939) oraz pracy „Doświadczenia kombinowane” (1951)Wiktor Oktaba. Probabiliści, statystycy matematycy, ekonometrycy i biometrycy od starożytności do 2000 r. Lubelskie Towarzystwo Naukowe Lublin 2002, s. 42-43. ISBN 83-87833-34-7. Zajmował się także genetyką jęczmienia i odmianoznawstwem pszenic (współautor obszernej monografii pszenic polskich). Pod jego kierownictwem prowadzono badania nad genetyką, hodowlą i uprawą łubinu oraz innych roślin pastewnych, strączkowych i traw. Był twórcą dwóch zasadniczych szkół: (1) obejmującej zagadnienia biologiczne (genetyka, hodowla, fizjologia, biochemia, uprawa) podstawy produkcyjności roślin pastewnych oraz (2) tzw. poznańskiej szkoły, dotyczącej zastosowań metod statystycznych w biologii i rolnictwie. Jest współautorem 6 odmian łubinów: białego – Kali (Biały Drobnonasienny), Przebędowski Średniowczesny i Przebędowski Wczesny oraz wąskolistnego: Obornicki, Różowy Pastewny i Szarak.

Wykształcił bardzo liczną kadrę specjalistów: wypromował 113 magistrów inżynierów rolnictwa, promował 32 doktorów nauk rolniczych i przyrodniczych, spośród, których 20 uzyskało stopień doktora habilitowanego, docenta i tytuł profesoraT. Caliński, Stefan Barbacki, [w:] Statystycy polscy, Warszawa 2012, s. 28..

Wybrane publikacje Z badań nad jęczmieniem. Cz. I. Kilka zagadnień z zakresu zmienności i dziedziczenia cech morfologicznych. „Pamiętnik PINGW” 10, 1, s. 126–162, 1929. Z badań nad jęczmieniem. Cz. II. Zmienność i dziedziczenie niektórych cech fizjologicznych. Selekcyjna wartość cech. „Pamiętnik PINGW” 11, 2, s. 579–610, 1930. Z badań nad jęczmieniem. Cz. III. Zmienność i dziedziczenie zawartości azotu w ziarnie czystych linii i mieszańców. „Pamiętnik PINGW” 14, 1, s. 106–157, 1933. Ogólna metodyka doświadczeń polowych w zarysie. Biblioteka Puławska 12, Puławy 1935, s. 1–116. A test of the supposed precision of systematic arrangements. „Annals of Eugenics” 7, s. 189–193, 1936 (wsp. R. A. Fisher). Pszenice polskie (opis odmian z kluczem do oznaczania). Biblioteka Puławska 15, Puławy 1937, VII–X: 1–163 (wsp. S. Lewicki, K. Mieczyński, A. Słaboński). Dalsze badania nad dziedziczeniem i zmiennością zawartości azotu w ziarnie jęczmienia. „Rocz. Nauk Rol.” 49, s. 267–315, 1947. Doświadczenia kombinowane. „Post. Wiedzy Rol.” 2, 4, s. 110–137, 1950. Łubin. Warszawa, PWRiL Warszawa 1952. Variability in Lupinus albus. „Genetica Polonica” 1, s. 61–101, 1960 (wsp. E. Kapsa). Łubin pastewny. PWRiL Warszawa 1972. Transgressions in barley (Hordeum sativum Jess). 7a. Transgressions of F6 and F7 hybrids from the cross Burea x Brown. „Genetica Polonica” 19, 4, s. 403–421, 1978 (wsp. T. Caliński, M. Surma, G. Kurhańska, T. Adamski, Z. Kaczmarek, A. Dobek, A. Karczewska, S. Jeżowski).

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (19 lipca 1954) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie nauki”. Złoty Krzyż Zasługi (22 lipca 1951) „za wybitną działalność naukową”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 - na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk.

Nagrody

Państwowa Nagroda Naukowa I stopnia w dziedzinie nauk rolniczo-leśnych za prace nad łubinem pastewnym, a w szczególności nad łubinem białym (29 lipca 1950)

Upamiętnienie Z inicjatywy Instytut Genetyki Roślin PAN w Poznaniu ustanowiono w 1994 Krajową Nagrodę Naukową z Zakresu Genetyki Roślin im. Stefana BarbackiegoLaureaci nagrody im. Stefana Barbackiego. Instytut Genetyki Roślin Polskiej Akademii Nauk (dostęp 29.10.2023). Na skwerze przed budynkiem Collegium im. Cieszkowskich Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, ul. Wojska Polskiego 71 stoi głaz o wysokości 120 cm i obwodzie 300 cm z polem inskrypcyjnym 87x63, odsłonięty 29 czerwca 1987 o treści Pamięci Stefana Barbackiego (1903–1979) profesora zwyczajnego, członka Polskiej Akademii Nauk, współtwórcy Akademii Rolniczej w Poznaniu, twórcy Akademii Rolniczej w Poznaniu, twórcy polskiej szkoły genetyki, hodowli roślin i biometrii, wybitnego uczonego, humanisty nauczyciela i wychowawcyMagdalena Król. Memoria Universatis. Upamiętnienia uczonych poznańskiego Uniwersytetu w latach 1919-2019. Wydawnictwo Naukowe UAM Poznań 2021, s. 71-73. ISBN 978-83-232-3900-0 (pdf) (dostęp 29.10.2023).

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Kategoria:Ludzie urodzeni w Wieliczce Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polscy genetycy Kategoria:Pochowani na Cmentarzu parafialnym św. Jana Vianneya w Poznaniu Kategoria:Pracownicy Instytutu Genetyki Roślin PAN Kategoria:Prorektorzy Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu Kategoria:Zmarli w 1979