Catherine Samba-Panza, z domu Souga (ur. 26 czerwca 1954 w Ndżamenie) – środkowoafrykańska polityk i prawniczka, tymczasowa prezydent Republiki Środkowoafrykańskiej od 23 stycznia 2014 roku do 30 marca 2016 roku i pierwsza kobieta stojąca na czele tego państwa. Od czerwca 2013 roku do stycznia 2014 roku była burmistrzem stołecznego Bangi.
Samba-Panza rozpoczęła karierę w biurze ubezpieczeniowym, a następnie pracowała jako obrończyni praw kobiet. Po w 2003 roku została wybrana na wiceprezesa konferencji pojednania narodowego, a następnie na przewodniczącą komitetu, który miał wdrożyć zalecenia konferencji. W maju 2013 roku została mianowana burmistrzem stołecznego Bangi, po tym jak miasto zostało zdewastowane przez wojnę domową. Następnie w styczniu 2014 roku została mianowana na przejściowego prezydenta Republiki Środkowoafrykańskiej do czasu wyłonienia nowej głowy państwa w wyborach powszechnych. Jej zadaniem było przywrócenie stabilności w kraju poprzez rozbrojenie grup bojowych. W czasie swojej prezydentury kładła nacisk na odbudowę gospodarczą kraju poprzez zwiększenie zatrudnienia i wykorzystanie pomocy zagranicznej. Jej kadencja zakończyła się w marcu 2016 roku. Była niezależną kandydatką na prezydenta w , w których z wynikiem 0,62% głosów zajęła 13. miejsce.
Życiorys Catherine Souga urodziła się 26 czerwca 1954 roku w Fort Lamy (obecnie Ndżamena) we francuskim Czadzie jako drugie z sześciorga dzieci swoich rodziców. Jej matka, Henriette Waloma (pisana również jako Warouma), pochodziła z Ubangi-Szari – późniejszej Republiki Środkowoafrykańskiej, a jej ojciec, Barthélémy Djou, był księgowym z Kamerunu Francuskiego. Wychowywała się w Ndżamenie do 16. lub 18. roku życia, kiedy to rodzina zdecydowała się przeprowadzić do Bangi w Republice Środkowoafrykańskiej. Po przybyciu do Bangi pracowała i uczyła się ze swoim wujem, , i jego izraelską żoną, Sonią. Kibanda był dyplomatą, który pełnił funkcję sekretarza w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Souga pracowała z wujem do 1971 roku, gdy ten został mianowany szefem protokołu dyplomatycznego.
Souga, która rozpoczęła naukę w szkole średniej w Ndżamenie, ukończyła liceum Marie-Jeanne Caron w Bangi i w 1973 roku uzyskała maturę (baccalauréat) A4 w Lycée d'Etat des Rapides. Następnie studiowała prawo spółek w Bangi. Po pewnym czasie przeprowadziła się do Paryża, aby studiować dziennikarstwo i prawo. W 1981 roku uzyskała dyplom wyższych studiów specjalistycznych (DESS) z prawa ubezpieczeniowego na Uniwersytecie Panthéon-Assas. Po ukończeniu studiów pracowała jako underwriter w agencji ubezpieczeniowej Préservatrice Foncière w Paryżu.
W czasie pobytu we Francji wyszła za swojego pierwszego męża, Jeana-Claude’a Sappota. Para miała troje dzieci: Stéphane’a, Christelle i Jimmy’ego. Jej małżeństwo z Sappotem zakończyło się rozwodem.
W 1984 roku wróciła do Bangi, aby dołączyć do zespołu państwowego środkowoafrykańskiego towarzystwa ubezpieczeniowego SIRIRI. Następnie dołączyła do spółki zależnej Allianz „AGF Centrafrique Assurances”, gdzie pracowała od 1989 do 2007 roku. Założyła również własną firmę brokerską CSP Assurances-Conseils, ale stwierdziła, że korupcja utrudnia prowadzenie takiej działalności w Republice Środkowoafrykańskiej. Pod koniec lat 2000. została zatrudniona w innym domu maklerskim Gras Savoye, gdzie do 2013 roku pełniła funkcję dyrektora zarządzającego.
W 1998 roku wyszła za swojego drugiego męża, , byłego członka rządu Republiki Środkowoafrykańskiej, którego czasopismo „” określiło jako „znaną postać polityczną” w kraju. Cyriaque Samba-Panza pełnił funkcję ministra kilkukrotnie za rządów prezydentów André Kolingby i François Bozizé’a, począwszy od 1987 roku, od stanowiska sekretarza stanu ds. planowania, statystyki i współpracy międzynarodowej.
Aktywizm i początki kariery politycznej Po powrocie z Francji Samba-Panza zaangażowała się również w działalność społeczną, współpracując z organizacjami pozarządowymi. Szczególny nacisk położyła na pracę jako obrończyni praw kobiet. Związała się z organizacją walczącą o prawa kobiet, Stowarzyszeniem Prawniczek Afryki Środkowej (AFJC, ), i wraz z tą grupą wspierała kobiety w rządzie, pomagała ofiarom przemocy seksualnej oraz walczyła z procederem okaleczania żeńskich narządów płciowych. Samba-Panza apelowała również o wsparcie ekonomiczne dla kobiet w Afryce, domagając się, aby rządy afrykańskie zrobiły więcej dla rozwoju przedsiębiorstw prowadzonych przez kobiety. Powiedziała, że udało jej się częściowo uniknąć dyskryminacji, z jaką spotykają się kobiety, ponieważ „zawsze była wojowniczką”, i ubolewała, że wiele kobiet w Republice Środkowoafrykańskiej „nie zna swoich praw, więc nie może ich bronić”.
Samba-Panza objęła swoje pierwsze stanowisko polityczne w 2003 roku, kiedy to po przejęciu władzy w przez prezydenta François Bozizé’a została mianowana wiceprzewodniczącą konferencji na rzecz pojednania narodowego. Następnie została wybrana na przewodniczącą komitetu, który miał wdrożyć zalecenia konferencji.
Burmistrz Bangi W wyniku w marcu 2013 roku Michel Djotodia przejął władzę w Republice Środkowoafrykańskiej. W maju 2013 roku rząd Djotodii mianował Samba-Panzę na burmistrza Bangi. Urząd objęła 14 czerwca 2013 roku. Choć była chrześcijanką, jej nominację zaakceptowały zarówno muzułmańska koalicja Séléka, jak i chrześcijańska frakcja Antybalaka ze względu na jej reputację osoby neutralnej w trwającej wojnie domowej. Pełniąc funkcję burmistrza, obiecała, że ustąpi ze stanowiska natychmiast po wyborach.
Jako tymczasowa burmistrz Samba-Panza otrzymała zadanie odbudowy miasta po zniszczeniach spowodowanych wojną domową w Republice Środkowoafrykańskiej. Wszystkie fundusze i zapasy miasta zostały splądrowane, a znaczna część infrastruktury uległa zniszczeniu w wyniku bitwy z marca 2013 roku, a także trwających od grudnia 2013 roku do lipca 2014 roku. Jej strategia rozwiązania problemów finansowych miasta obejmowała podniesienie podatków i pozyskanie pomocy zagranicznej. Za swoją pracę zyskała miano „odważnej burmistrz”. Jej następczynią na stanowisku burmistrza została , mianowana 7 lutego 2014 roku.
Tymczasowa prezydent Objęcie urzędu thumb|Samba-Panza wraz z rwandyjskimi żołnierzami operacji pokojowej Unii Afrykańskiej MISCA, 13 września 2014 roku Po eskalacji konfliktu w Republice Środkowoafrykańskiej Djotodia zdecydował się ustąpić po dziewięciu miesiącach sprawowania władzy. Samba-Panza została wybrana na tymczasowego prezydenta, zastępując Przewodniczącego Tymczasowej Rady Narodowej Alexandre-Ferdinanda Nguendeta, który pełnił obowiązki prezydenta przez dwa tygodnie w styczniu 2014 roku. Została wybrana z listy ośmiu kandydatów, którzy musieli udowodnić, że nie mają powiązań ani z Séléką, ani z Antybalaką. Samba-Panza później powiedziała, że przyjęła to stanowisko, ponieważ „nie mogła stać bezczynnie, podczas gdy [jej] kraj pogrążał się w chaosie”. Jej wezwanie do rozmów zostało przyjęte z zadowoleniem przez obydwie strony konfliktu. Po pokonaniu w drugiej turze głosowania 75 do 53 powiedziała: „Wzywam moje dzieci, a zwłaszcza Antybalakę, do złożenia broni i zaprzestania wszelkich walk. To samo dotyczy byłych członków Séléki – nie powinni się bać. Nie chcę już słyszeć o morderstwach i zabójstwach. Od dziś jestem prezydentem wszystkich Środkowoafrykańczyków, bez wyjątku”.
Samba-Panza została zaprzysiężona na prezydenta 23 stycznia 2014 roku, z mandatem do kolejnych wyborów, zaplanowanych na 2015 rok. W dniu jej inauguracji w wyniku trwających walk na przedmieściach stolicy zginęło szesnaście osób. Jej nominacja na prezydenta została uznana za pozytywną zmianę przez obserwatorów i zagranicznych inwestorów, ponieważ została wybrana ze względu na poparcie społeczne, a nie stojącą za nią siłę militarną.
Samba-Panza objęła urząd w okresie bezprawia, w czasie którego panowała przemoc religijna między chrześcijanami a muzułmanami, a kontrola rządu nad krajem załamała się. Jej zdaniem przyczyną konfliktu były ubóstwo i nieudolność rządu w zarządzaniu państwem. Po objęciu urzędu Samba-Panza była pierwszą kobietą na stanowisku prezydenta Republiki Środkowoafrykańskiej. W tym czasie była jedną z trzech kobiet na stanowisku głowy państwa w Afryce, po Ellen Johnson-Sirleaf z Liberii i Joyce Bandzie z Malawi. Samba-Panza określiła Johnson-Sirleaf „wzorem do naśladowania”. Jej status kobiety-przywódczyni w czasach kryzysu był postrzegany jako symboliczny przez obywateli, którzy uważali, że kobieta i matka może być lepiej przygotowana do zaprowadzenia pokoju między walczącymi frakcjami. Z tego powodu nazywano ją „matką odwagą” (). W budowaniu swojego wizerunku opierała się na roli matki, wierząc, że jest ona bardziej efektywna w promowaniu pokoju niż pełnienie funkcji przywódcy w tradycyjnym modelu.
Prezydentura thumb|Catherina Samba-Panza z sekretarzem stanu USA Johnem Kerrym, 2 marca 2016 roku Jako prezydent Samba-Panza oświadczyła, że jej priorytetem jest przywrócenie bezpieczeństwa i zatrudnienia. Uważała, że te dwa elementy są ze sobą powiązane, ponieważ dawni bojownicy stracili pracę i przez to nadal byli zdolni do popełniania aktów przemocy. Tymczasowa prezydent opisała swoje główne zadania podczas urzędowania jako „przywrócenie pokoju i stabilności, pobudzenie gospodarki oraz stopniowe przywracanie rządów prawa”. Samba-Panza argumentowała, że nie miała uprzedzeń politycznych, ponieważ jej doświadczenie dotyczyło społeczeństwa obywatelskiego, a nie polityki, a także przyjęła agendę antykorupcyjną ze względu na swoje doświadczenia w sektorze prywatnym.
Ponieważ w wyniku konfliktu Republika Środkowoafrykańska nie miała własnych funduszy, rząd Samba-Panzy polegał wyłącznie na pomocy zagranicznej. Tymczasowa prezydent z zadowoleniem przyjęła . Odnosząc się do przestępstw popełnionych przez niektórych francuskich żołnierzy, stwierdziła, że stanowią oni niewielką grupę i powinni ponieść odpowiedzialność indywidualnie, nie obciążając tym samym całej grupy interwencyjnej. W ramach pierwszej wizyty zagranicznej Samba-Panza udała się do sąsiedniej Republiki Konga, będącej mediatorem w konflikcie między grupami Séléka i Antybalaka.
Chrześcijanin André Nzapayeké został mianowany na premiera wraz z objęciem urzędu przez tymczasową prezydent. W sierpniu 2014 roku Samba-Panza zastąpiła go muzułmaninem Mahamatem Kamounem, który pełnił ten urząd do końca jej rządów. Kamoun był jednocześnie pierwszym muzułmaninem pełniącym urząd premiera Republiki Środkowoafrykańskiej. Ponieważ Séléka nie miała żadnych powiązań z Kamounem, groziła bojkotem rządu i wycofaniem się z zawieszenia broni. W czerwcu 2015 roku Samba-Panza we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych zezwoliła na utworzenie Specjalnego Sądu Karnego w celu ścigania „poważnych zbrodni międzynarodowych popełnionych od 2003 roku”. Wzrost przemocy we wrześniu 2015 roku spowodował, że setki protestujących domagały się rezygnacji Samba-Panzy, a Human Rights Watch ustaliła pod koniec roku, że jej administracja zmagała się z problemem zapewnienia bezpieczeństwa w kraju. Krytycy jej prezydentury uważają, że nie spełniła ona pokładanych w niej nadziei. Wśród zarzutów podnoszono niewielki wpływ tymczasowej prezydent na siły zbrojne.