Wawrzyniec Mazany ps. „Wawrzyn”, „Krüger”, „Jankowski” (ur. 3 sierpnia 1891 w Krotoszynie, zamordowany latem 1942) – kapitan administracji Wojska Polskiego i Związku Walki Zbrojnej.

Życiorys Wawrzyniec Mazany urodził się w Krotoszynie k. Barcina (ówczesny powiat Szubin), w rodzinie robotników folwarcznych Michała i Franciszki z d. Głowacka. Od siódmego roku życia uczęszczał do siedmioklasowej szkoły ludowej w Barcinie, którą ukończył w 1904 roku. Następnie podjął pracę w zakładach wapienniczych Michael Levy & Co w Wapiennie jako pomocnik biurowy. W latach 1911-1913 odbywał obowiązkową służbę wojskową w armii niemieckiej, w 9. Pułku Piechoty w Starogardzie, podczas której został awansowany na starszego szeregowego. Po ukończeniu zasadniczej służby wojskowej, 1 października 1913 r. wrócił do pracy w zakładach wapienniczych.

Po wybuchy wybuchu pierwszej wojny światowej 31 lipca .1914 roku starszy szeregowy Mazany został zmobilizowany i wcielony do 140. Pułku Piechoty w Inowrocławiu jako sekcyjny. Wraz z pułkiem udał się na front zachodni (Francja, Belgia). Został ciężko ranny 4 października 1914 r i przez rok przebywał na leczeniu w szpitalu w Berlinie., a następnie do 17 marca 1916 r. w baonie zapasowym 140. PP w Inowrocławiu, z którego został zwolniony jako trwale niezdolny do służby wojskowej. Za służbę w czasie wojny przyznano mu Krzyż Żelazny II klasy. Jako inwalida wojenny powrócił do rodziny mieszkającej wówczas w Barcinie oraz ponownie do pracy w zakładach wapienniczych na stanowisko magazyniera materiałów pędnych, gdzie pracował do 2 stycznia 1919 roku.

W okresie tym był współorganizatorem i aktywnym członkiem barcińskiego Sokoła. W latach 1916-1918 działał w zarządzie tego stowarzyszenia jako jego prezes. Od listopada 1918 brał czynny udział w tajnej organizacji w Barcinie, gromadzącej broń i amunicję od powracających z frontu, zdemobilizowanych żołnierzy oraz prowadzącej ćwiczenia wojskowe w lasach krotoszyńskich.

Drugiego stycznia 1919 r., jako współorganizator oddziału powstańczego i doświadczony żołnierz, wyruszył na front wielkopolski w Kompanii Barcińskiej (późniejsza 8. kompania powstańcza) jako starszy szeregowy, sekcyjny. Brał czynny udział w walkach przy wyzwalaniu Barcina, Łabiszyna i Szubina. Pierwszego lutego walczył w rejonie Szubina, Kołaczkowa i Rynarzewa. Następnie brał udział w walkach pod Budzyniem. 3 lutego 1919 roku. został awansowany na kaprala, dowódcę plutonu, a 21 marca tego roku – na starszego sierżanta i objął stanowisko szefa do spraw materiałowych 8. kompanii .

Wraz z 8. kompanią został wcielony do 4. Pułku Piechoty Wielkopolskiej (późniejszy 58. PP WP) i przeszedł z nim całą kampanię wojny polsko-bolszewickiej, aż do powrotu pułku do macierzystego garnizonu. 18 sierpnia 1920 roku., „(…) podczas nocnego ataku bolszewików na miejscowość Zamienie [rejon Mińska Mazowieckiego, Podrudzia], starszy sierżant Mazany pozostał na przedzie kompanii do rana oświetlając teren rakietami, następnie razem z dowódcą kompanii ruszyli na czele oddziału do kontrataku zdobywając 3 działa i większą ilość materiałów wojskowych”. Za ten czyn został odznaczony Krzyżem WalecznychWniosek o odznaczenie „Krzyżem Walecznych” w myśl rozporządzenia R.O.P. z dnia 11 sierpnia 1920.. 11 września 1920 rokuw trakcie walk w rejonie miejscowości Widomla, Żabinka, we wsi Stepanki (obecnie Białoruś) został ranny w lewą nogę.

Po powrocie z frontu Wawrzyniec Mazany pozostał w wojsku. W lipcu 1921 awansował na chorążego. Po ukończeniu kursu średniego wykształcenia, zdaniu małej matury oraz ukończeniu trwającego pięć miesięcy I Kursu w Centralnej Szkole Podoficerów Piechoty Nr 2 w Grudziądzu, otrzymał awans na podporucznika (1922) .

W listopadzie 1923 roku mianowany został na stopień podporucznika. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1937 i 75. lokatą w korpusie oficerów administracji, grupa administracyjna.

Z uwagi na to, że pułki wielkopolskie w czasie zamachu majowego poparły siły rządowe Wawrzyniec Mazany miał problemy z awansem na kapitana (był w grupie broniącej Belwederu). Na awans czekał wyjątkowo długo, mimo bardzo pozytywnych ocen w rocznych uzupełnieniach listy kwalifikacyjnej wystawianych przez bezpośrednich przełożonych. W czasie służby w okresie międzywojennym, w 58. PP pełnił różne funkcje – od dowódcy plutonu poprzez dowódcę kompanii, dowódcę taborów, zastępcę oficera materiałowego do oficera administracyjno-materiałowego pułku. Za swoją wzorową i nienaganną służbę otrzymał, poza wymienionym Krzyżem Walecznych, inne odznaczenia: Medal za wojnę 1918-1921 (1928), Medal 10-lecia Niepodległości (1928), Krzyż Niepodległości (1932). Kolejni dowódcy pułku pięciokrotnie składali też wnioski o nadanie srebrnego Krzyża zasługi (w latach 1929 oraz od 1935 do 1938), który Wawrzyniec Mazany otrzymał dopiero w 1938 r., po osobistym poparciu przez generała brygady Franciszka Włada, dowódcy 14. Wielkopolskiej Dywizji Piechoty.

Należał do Samodzielnego Referatu Bezpieczeństwa i Samodzielnego Referatu Informacyjnego Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu, skupiającego oficerów przygotowujących organizację dywersji pozafrontowej, czyli tworzeniem i przeszkoleniem zespołów wykwalifikowanych konspiratorów i dywersantów mających działać w wypadku zajęcia terytoriów Polski przez wroga.

W marcu 1939 pełnił służbę w 58 pułku piechoty na stanowisku oficera administracyjno-materiałowego. W sierpniu 1939 delegowany został do Ośrodka Zapasowego 14 Dywizji Piechoty w Strzelcach koło Kutna. W czasie Kampanii wrześniowej w jego składzie. Wraz z ośrodkiem ewakuował się w stronę Warszawy, gdzie przekroczył Wisłę, a następnie wycofywał się w stronę Lublina, Chełma Lubelskiego, Lubartowa. W drugiej połowie września, po stoczonej w pobliżu Lublina potyczce, nastąpiła likwidacja oddziału. Wawrzyniec Mazany rozdzielił pośród żołnierzy kasę pułkową i samodzielnie skierował się w do Warszawy, a następnie w przebraniu furmana powrócił do Poznania pod koniec września.

W październiku 1939 powrócił do Poznania i włączył się w działalność konspiracyjną. W tym czasie nie mieszkał już z rodziną. Pod zmienionym nazwiskiem (Jankowski, Kruger) pracował w niemieckiej firmie, wyjeżdżał poza Poznań, by zbierać zamówienia na pasty do podłóg i farby. Praca zawodowa ułatwiła działalność konspiracyjną – umożliwiała bowiem podróże po całej Wielkopolsce. right|200px|thumb|Kapitan Wawrzyniec Mazany w 1941 roku, w okresie okupacji Polski przez nazistowskie Niemcy

Tworzył oparte na żołnierzach 57 i 58 pułku piechoty struktury Związku Walki Zbrojnej. W kwietniu 1940 został oficerem sztabu komendy okręgowej Związku Walki Zbrojnej w Poznaniu. Po krótkotrwałej działalności w pionie wywiadowczym ZWZ, został inspektorem rejonowym w inspektoracie Poznań–teren. Do jesieni 1940 tworzył sztaby komend obwodowych. Prowadził rozmowy scaleniowe z powiatowymi komendami Stronnictwa Narodowego – Armii Narodowej w Śremie i Środzie z ZWZ. Utrzymywał również łączność z przedstawicielami Stronnictwa Ludowego. W 1941 rozwijał inspektorat rejonowego ZWZ w Gnieźnie. Przebywając w Śremie spotkał przypadkowo znanego z wojska oficera – Zenona Ciemniejewskiego (ps. Aleks), który, jak się później okazało, był konfidentem Gestapo. Spotkanie to doprowadziło do aresztowania Mazanego 9 września 1941 r. w mieszkaniu małżeństwa Gizów przy ulicy Rybaku 12 w Poznaniu. Jako powstaniec wielkopolski był uważany za wyjątkowo niebezpiecznego. Przez dwa tygodnie był więziony w siedzibie Gestapo przy ul. Ratajczaka, a następnie znalazł się Forcie VII, w którym poddano go bardzo ciężkiemu śledztwu. Według świadków – współwięźniów wieszany był przez kilkanaście godzin głową w dół, a siedzenie miał jak „mięso siekane”. Przetrzymywano go w celach numer 66 i 65Fort VII-my w Poznaniu. Wspomnienia Więźnia, „Dziennik dla Wszystkich”, 8.12.1949 r..

Tego samego dnia zatrzymano również członków Komendy Okręgowej ZWZ mjra Szczepana Łukowicza, por. rez. dra Adama Schmita, ppor. rez. Witolda Grot-Zakrzewskiego oraz z Inspektoratu Rejonu Poznań ZWZ płka Jana Namysła, ppłk rez. Rychlickiegop, kpt. rez. Jana Gibasa, kpt. Zaworskiego, por. rez. Lucjana Obarskiego, por. Kantorczyks, dra Górzyńskiego, ppor. rez. Franciszka Smolarka.

W lipcu 1942, wraz z grupą oficerów ZWZ i funkcjonariuszy Delegatury Rządu wywieziony z Fortu VII w nieznanym kierunku i zamordowany w nieznanych okolicznościach.

Życie prywatne Był żonaty z Marią z domu Wiśniewską, miał dzieci: Stefana (ur. 1922), Halinę (ur. 1925) i Krystynę (ur. 1928).

Ordery i odznaczenia Krzyż Niepodległości – 20 lipca 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych Srebrny Krzyż Zasługi – 1938

Awanse kapral – 1918 chorąży – 1919 porucznik – 1924 kapitan - 1937

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Kapitanowie administracji II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Krotoszynie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 58 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Polacy – żołnierze armii Cesarstwa Niemieckiego Kategoria:Powstańcy wielkopolscy (1918–1919) Kategoria:Uczestnicy II wojny światowej Kategoria:Więźniowie KL Posen Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1942