Dom przy alei 3 Maja 2 w Warszawie – dom znajdujący się na warszawskim Powiślu, przy alei 3 Maja 2, wzniesiony w latach 1923–1931 po północnej stronie wiaduktu mostu Poniatowskiego, między ulicami Wybrzeże Kościuszkowskie i Ignacego Potockiego.
Historia i mieszkańcy Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa „Domy Spółdzielcze” powstała 4 maja 1923 roku z inicjatywy działaczy PPS – Kazimierza Pużaka, Tomasza Arciszewskiego i Jana Kwapińskiego. Spółdzielnia w 1929 rozpoczęła budowę domu przy al. 3 Maja 2 w Warszawie pod nazwą „Powiśle”, która zakończona została w 1931 roku. Projektantem domu był Wincenty Oczykowski, a kierownikiem budowy Jan Zacharzewski. Przedwojenny adres budynku to aleja 3 Maja 2/4/6.
Jest to 6–8-kondygnacyjny dom ze 196 mieszkaniami w 11 klatkach schodowych. Ma formę nierównobocznego bastionu i duże podwórko nawiązujące do tradycji kamienic czynszowych.
W domu Spółdzielni mieściło się archiwum PPS prowadzone przez Teresę Perlową oraz Robotnicze Towarzystwo Przyjaciół Dzieci [data dostępu 2016-05-12].
Na początku okupacji u Stanisława Dubois często zatrzymywał Stefan Korboński, który w 1945 roku pełnił obowiązki Delegata Rządu na Kraj. Do października 1943 w domu mieszkał Marek Hłasko ze swoją matką Marią.
W pierwszym dniu powstania warszawskiego – po załamaniu się ataku na przyczółek mostu Poniatowskiego – w budynku Spółdzielni zostali odcięci żołnierze AK 1138 i 1139 plutonu 3 kompanii zgrupowania „Konrad”. Zostali oni rozstrzelani przez Niemców pod arkadami wiaduktu 2 sierpnia 1944 roku.
Kamienica przetrwała II wojnę światową, choć była częściowo wypalona.
Pod koniec lat 70. w mieszkaniu Elżbiety Regulskiej drukowano i składano niezależne wydawnictwa, m.in.: Robotnika, Głos i inne. W nocy 13 grudnia 1981 roku drzwi do tego mieszkania zostały wyłamane przez Milicję Obywatelską, która internowała właścicielkę wraz ze Stanisławem Kusińskim. W latach 1978–1981 u Elżbiety Regulskiej mieszkały m.in. Alina Cała, Barbara Felicka i Magdalena Zowczak.
W dniu 11 listopada 2020 roku uczestnicy tzw. Marszu Niepodległości obrzucili dom płonącymi racami, w celu podpalenia lokalu, w którym znajduje się siedziba Wydawnictwa „Dwie Siostry”, na którego balkonie zawieszono tęczową flagę i banner Strajku Kobiet. Nie dorzucili, ale podpalili racami drzwi balkonowe lokalu dwa piętra niżej, zajmowanego przez witkacologa i fotografa Stefana Okołowicza. Lokal ten, numer 179, wcześniej należał do Karola Kasińskiego, wiceministra rolnictwa w rządzie Aleksandra Prystora
W domu mieszkali również m.in.: Janusz Albrecht – pułkownik Wojska Polskiego, szef Sztabu Komendy Głównej ZWZ Tadeusz Borowski – aktor Jan Maurycy Borski – publicysta Tomasz Chlebowski z Elżbietą Regulską-Chlebowską Anna Czartoryska Dobiesław Damięcki – aktor Mieczysław Dąbkowski – generał II RP Jan Bohdan Gliński – lekarz, powstaniec warszawski Wanda Kamińska – nestorka polskiego taternictwa Zbigniew Karpowicz – operator filmowy Karol Kasiński ppor. Franciszek Klas ps. KłosZginął 18 sierpnia 1944 roku w obronie tego budynku, pochowany na Wojskowych Powązkach. Natomiast z biogramu opublikowanego na poświęconej mu stronie w serwisie 1944.pl wynika, że zginął 19 sierpnia 1944 roku na punkcie opatrunkowym przy ul. Poznańskiej 15., ojciec Tomasza Gobana-Klasa (w latach 1942–1944) Dorota Kłuszyńska – działaczka PPS i posłanka na Sejm Julian Kulski – wiceprezydent Warszawy w latach 1935–1939, komisaryczny burmistrz Warszawy w latach 1939–1944 (w roku 1938) Tomasz Lis z Hanną Smoktunowicz Janusz Machnicki – działacz Rady Głównej Opiekuńczej podczas wojny Edward Mazik – architekt Karol Mórawski – historyk i varsavianista Zbigniew Namysłowski – jazzman Maciej Nowicki – architekt Wincenty Oczykowski – architekt, projektant domu Teresa Perl – działaczka społeczna, tu w nocy z 18 na 19 czerwca 1939 roku zastrzeliła się z należącego niegdyś do Piłsudskiego pistoletu Jan Piekałkiewicz – Delegat Rządu na Kraj w latach 1942–1943 Janina Pudełek – profesor historii i teoretyk baletu Zbigniew Religa (w latach 1962–2009) Hanka Sawicka – działaczka komunistyczna Robert Smoktunowicz – adwokat i senator Wacław Szurig (w pierwszej połowie lat 30. XX wieku) Zdzisław Tranda – biskup kościoła ewangelicko-reformowanego, w latach 1987–2002 zwierzchnik tego kościoła Andrzej Woyciechowski – dziennikarz, założyciel radia Zet Jan Zientarski – pułkownik WP.
Stan obecny Spółdzielnia – za dbałość o dom – uzyskała dyplom uznania Zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaciół Warszawy. Budynek jest znany z odtworzonych, zabytkowych wind (podobnie jak kamienica przy alei 3 Maja 5).
W 2009 roku dom uzyskał tytuł „Mister kwiatów 2009” w XXVI edycji konkursu „Warszawa w kwiatach”Informacja o wynikach konkursu Warszawa w kwiatach 2009 [data dostępu 2012-02-23].
Obecnie (w 2024 roku) w domu tym mieści się również kilkanaście zakładów usługowych.
Dom został wpisany do rejestru zabytków pod numerem 10990, jednak w późniejszym okresie został z niego usunięty. W każdej z 11 klatek działa stylowa winda szwajcarskiej firmy Stigler.
Tablice pamiątkowe Na południowo-zachodnim narożniku budynku znajdują się 4 tablice pamiątkowe, poświęcone mieszkańcom kamienicy. W 1957 roku odsłonięto tablicę poświęconą Stanisławowi Dubois. W 1999 roku została odsłonięta tablica poświęcona Marii Wittek. Tablica poświęcona prof. Relidze została odsłonięta 7 marca 2013 roku, w przeddzień 4. rocznicy jego śmierci. W listopadzie 2013 roku na ścianie domu odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Kazimierzowi Pużakowi, Tomaszowi Arciszewskiemu i Janowi Kwapińskiemu, zasłużonym dla Polskiego Państwa Podziemnego i Rządu Polskiego na uchodźstwie, współzałożycielom SBM „Domy Spółdzielcze” w Warszawie. Tablice, w kolejności od lewej do prawej:
Galeria
Zobacz też Zdjęcia kamienicy przed wojną na portalu warszawa1939.pl
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Architektura modernizmu w Warszawie Warszawa 3 Maja Kategoria:Obiekty w Warszawie wpisane do gminnej ewidencji zabytków Kategoria:Solec (Warszawa)