Franciszek Salezy CzaszyńskiW ewidencji administracyjnej Austro-Węgier był określany w języku niemieckim jako „Franz Xaver Czaszyński”. W ewidencji kościelnej był zapisywany w języku łacińskim jako „Franciscus Salesius Czaszyński”. (ur. 29 stycznia 1812, zm. 9 września 1898 w Sanoku) – polski duchowny rzymskokatolicki, kanonik, proboszcz parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Sanoku, fundator i budowniczy kościoła pod tym wezwaniem. Radny miejski, powiatowy, działacz społeczny.

Życiorys thumb|left|200px|Kościół Przemienienia Pańskiego w Sanoku (2013) thumb|240px|Nagrobek ks. Franciszka Salezego Czaszyńskiego na cmentarzu w Sanoku thumb|240px|Epitafium ks. Franciszka Salezego Czaszyńskiego w sanockim kościele farnym Urodził się 29 stycznia 1812 jako syn Wojciecha i Barbara z domu Lewkowicz, a ochrzczony został w parafii w KańczudzeRok urodzenia 1812 podała inskrypcja na grobie ks. Czaszyńskiego. W zbieżności z tym stoi wpis w parafialnej księdze zgonów, informujący że przeżył 86 lat. Biogram autorstwa Edwarda Zająca wskazał rok 1811.. Święcenia kapłańskie otrzymał 6 sierpnia 1835. W styczniu 1857 przybył z Głogowa do Sanoka. W latach 1858–1898Inne źródła podają początek proboszczowania 1857 proboszcz parafii pw. Przemienienia Pańskiego••••••••••••••, w tym od około 1882 jako emeryt•••••••••••••. Został proboszczem powiatowym w mieście, do którego ponadto należało wówczas kilkanaście wsi z okolic. Mimo tego Sanok nie posiadał w tym czasie kościoła ani plebanii (wcześniej istniejący kościół pw. Michała Archanioła doszczętnie spłonął w 1782 i nie został odbudowanySanok. Materiały do dziejów miasta do XVII w., Adam Fastnacht, opracowanie Feliks Kiryk, s. 300, zaś funkcję kościoła parafialnego pełniła pobliska świątynia franciszkanów).

Od czasu przybycia do Sanoka wyznaczył sobie zadanie zbudowania nowej świątyni pod tym wezwaniem. W związku z tym oszczędzał skwapliwie pieniądze na ten cel, kosztem własnych wyrzeczeń (pamiętnikarz określał go jako „skąpca” ubranego w wysłużoną odzież, zaś późniejszy burmistrz miasta Michał Słuszkiewicz opisywał go jako surowego i gniewnego, ale jednocześnie szanowanego i lubianego przez mieszkańców). Główną zbiórkę środków rozpoczął za kadencji burmistrza Sanoka, Erazma Łobaczewskiego (pełnił funkcję od 1867). Sam proboszcz Czaszyński na cel wzniesienia świątyni przekazał 6200 złr.. Swoje zobowiązanie spełnił – był głównym fundatorem kościoła Przemienienia Pańskiego, umiejscowionego na posesji pod ówczesnym numerem 101 (ksiądz nabył grunt za własne pieniądze) przy placu św. Michała, budowanego w latach 1872-1886. Decyzją z 14 grudnia 1886 konsystorz w Przemyślu wydał zezwolenie, w myśl którego ks. Franciszek Salezy Czaszyński w IV Niedzielę Adwentu 19 grudnia 1886 poświęcił kościół. Uroczyste przeniesienie siedziby parafii z parafii franciszkańskiej nastąpiło w Wigilię Bożego Narodzenia 24 grudnia 1886, odprawiona wówczas pasterka była pierwszą mszą św. w kościele (świątynia nie była wówczas jeszcze ukończona w pełniBudynek był nieotynkowany, nie miał podłogi. Dzieło dokończył kolejny ks. proboszcz Bronisław Stasicki.). Konsekracji kościoła dokonał ks. bp sufragan przemyski Jakub Glazer 12 czerwca 1897. Poza tym ks. Franciszek Salezy Czaszyński wybudował plebanię obok kościoła i budynki gospodarcze na folwarku plebańskim położonym na Posadzie Olchowskiej. Był pierwotnym inicjatorem założenia nowego cmentarza parafialnego w Sanoku. Wniosek o tej treści zgłosił w Radzie Miejskiej 3 kwietnia 1867 (10 lat po utworzeniu cmentarza przy ulicy Matejki), zaś przypuszcza się, że przesłanką mogła być intencja założenia nowego cmentarza przeznaczonego tylko dla katolików. Decyzja o utworzeniu została jednak odłożona, a ostatecznie cmentarz przy ulicy Rymanowskiej powstał w wyniku decyzji rady miejskiej z 1894. Według doniesień „Gazety Przemyskiej” ks. Czaszyński podczas mszy świętej 11 lutego 1894 niespodziewanie wygłosił kazanie w języku niemieckim.

Franciszek Salezy Czaszyński udzielał się w życiu miasta i społecznie. Prowadził Szpital Ubogich św. Ducha w Sanoku i dokonał jego remontu. Był zawiadowcą Funduszu dla Ubogich w Sanoku. Uczył religii w gimnazjum, był organizatorem szkolnictwa w Sanoku, nadzorcą szkół ludowych w okręgu sanockim•••, propagował edukację i zakładanie szkółek niedzielnych dla dziewcząt. Zasiadał w C. K. Radzie Szkolnej Okręgowej w Sanoku, w której był delegatem rady powiatowej i pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego do około 1895•••••••••••••••••••••• (był w niej reprezentantem duchowieństwa). Pełnił funkcję radnego miejskiego: wybrany w 1867, w latach 70. (złożył rezygnację z mandatu radnego 16 czerwca 1873), w 1881), w 1884 (składał rezygnacje z mandatu radnego 9 sierpnia 1887, 10 lipca 1888, 15 listopada 1888 i trzecią z tych decyzji przyjęto. Był wybierany do Rady c. k. powiatu sanockiego jako przedstawiciel gmin miejskich: 10 października 1867 (objął funkcję członka wydziału powiatowego)••, 1870 (ponownie został członkiem wydziału powiatowego)Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 353.•, w 1871, 1872, 1873 (z grupy większych posiadłości, członek wydziału)••, w 1874••), 1875, 1876 (wybrany z grupy gmin miejskich, członek wydziału)•; w 1876 zatwierdzony jako prezes wydziału powiatowego, ponownie wybrany członkiem rady z grupy gmin miejskich, pełnił stanowisko zastępcy prezesa wydziału powiatowego od 1877•••••, był przewodniczącym komisji miejskich (wpierw finansowej, następnie oświatowej, dzięki której w 1880 utworzono w Sanoku C. K. Gimnazjum Męskie); później wybrany z grupy większych posiadłości (1881, 1882, 1883, 1884), pełnił funkcję członka wydziału••, a w 1884 wybrany z gmin miejskich••••, po wyborach z 1888 zastępcą prezesa wydziału powiatowego (1888, 1889)•, następnie wybrany z grupy większych posiadłości był zastępcą członka wydziału (1890, 1891, 1892, 1893, 1894, 1895, 1896)••••••). 19 kwietnia 1877 został wybrany zastępcą kasjera Towarzystwa Zaliczkowego w Sanoku (zarejestrowanego 6 sierpnia 1877). Był członkiem i zastępcą przewodniczącego sanockiego biura powiatowego Stowarzyszenia Czerwonego Krzyża mężczyzn i dam w Galicji. Był członkiem zwyczajnym Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego••••. Był członkiem oddziału sanocko-lisko-krośnieńskiego C. K. Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie. Był członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” od czasu jego powstania w 1889.

Był wiceprezesem reprezentacji Sanoka, która w 1880 spotkała się z podróżującym po Galicji cesarzem Austrii Franciszkiem Józefem I w Krakowie i we Lwowie.

Jubileusz 50-lecia kapłaństwa obchodził w Starej Wsi. 6 sierpnia 1895 odbyły się w Sanoku uroczyste obchody 60-lecia kapłaństwa księdza kanonika, którego inicjatorem był prezes Towarzystwa „Korpusy Wakacyjne” w Sanoku, dr Władysław Czyżewicz, a współdziałał kierownik tegoż, Leopold Biega. Z zarządzenia burmistrza miasta, Cyryla Jaksy Ładyżyńskiego na cześć duchownego zorganizowano pochód z lampionami, pochodniami i muzyką oraz strzelanie z moździerzy. 5 sierpnia 1895 Rada Miejska Sanoka przyznała mu Honorowe Obywatelstwo Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka w uznaniu zasług dla miasta, w szczególności wybudowania Kościoła Przemienienia Pańskiego, założenie cmentarza przy ulicy Rymanowskiej. Uroczystość wręczenia dyplomu odbyła się 16 marca 1896. Jubileusz 50-lecia kapłaństwa obchodził w Starej Wsi, a jubileusz 60-lecia kapłaństwa 6 sierpnia 1895 w Sanoku. Z okazji jubileuszu 60-lecia święceń został w sierpniu 1895 mianowany honorowym asesorem konsystorza biskupiego. Za całokształt jego pracy władze austro-węgierskie przyznały mu Złoty Krzyż Zasługi Cywilnej z KoronąNiem. Goldenes Verdienstkreuz mit der Krone..

Franciszek Salezy Czaszyński reprezentował konserwatyzm i legalizm, w związku z czym nabożeństwa okolicznościowe odprawiał w intencji pomyślności rodziny cesarskiej. Podejmował decyzje surowe (np. napiętnował niezgłoszenie do ksiąg martwo urodzonego dziecka przed jego pochowaniem, nakazał podanie wykazu takich zdarzeń i zakazał tego typu pogrzebów bez wiedzy Urzędu Parafialnego), a także kontrowersyjne (m.in. odmówił pochówku żony barona Rhode, wyznania protestanckiego, na cmentarzu katolickim, lecz to postanowienie uchylił Magistrat miasta Sanoka; w 1895 odmówił odprawienia wnioskowanego przez sanockich gimnazjalistów nabożeństwa w intencji Teofila Wiśniewskiego, straconego w 1847 za udział w powstaniu 1846).

Zmarł 9 września 1898 w wieku 86 lat, niespełna rok po konsekracji wzniesionego kościoła Przemienienia Pańskiego. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Jana Matejki w Sanoku 12 września 1898 w pogrzebie pod przewodnictwem ks. Bronisława Stasickiego, który objął następnie urząd proboszcza w Sanoku.

W kościele Przemienienia Pańskiego w Sanoku zostało ustanowione epitafium poświęcone ks. Franciszkowi Salezemu Czaszyńskiemu; inskrypcja brzmi: D.O.M. ś.p. Księdzu Franciszkowi Czaszyńskiemu. Ur. 1812, † 1898. Proboszczowi i głównemu fundatorowi kościoła wdzięczni parafianie R.I.P..

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie Rad Szkolnych Okręgowych (zabór austriacki) Kategoria:Członkowie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego Kategoria:Członkowie Rady Powiatowej Sanockiej (autonomia galicyjska) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (zabór austriacki) Kategoria:Członkowie Wydziałów Powiatowych Galicji Kategoria:Galicyjscy duchowni rzymskokatoliccy Kategoria:Duchowni związani z Sanokiem Kategoria:Honorowi obywatele Sanoka (zabór austriacki) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Centralnym w Sanoku Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Zasługi Cywilnej Kategoria:Polscy duchowni katoliccy – działacze społeczni Kategoria:Radni Sanoka (autonomia galicyjska) Kategoria:Urodzeni w 1812 Kategoria:Zmarli w 1898